Lương duyên xứ Nghệ - Hà thành

Đinh Hạ| 11/01/2023 09:22

Không hiểu vì đâu mà ta cứ bâng khuâng về một sợi dây vô hình níu buộc giữa mảnh đất kinh kỳ nghìn năm với xứ Nghệ quê mình. Vùng đất khắc khổ bị kẹt giữa núi và biển, quanh năm lầm lũi và căng thẳng với gió Lào và bão lụt ấy có gì vương vấn với hào hoa, thanh lịch của Tràng An?

hoang-thanh-thang-long-1.jpg
Hoàng thành Thăng Long (nguồn: Internet)

Hay tại vì cả một thời trai trẻ sôi nổi ta đã cháy hết mình nơi ấy?! Hay bởi leng keng tiếng đêm những khắc khoải vọng về “Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm”?! Hay luyến tiếc một tình yêu đã đánh rơi bên Hồ Gươm của một mùa thu xưa ngọt ngào hương hoa sữa?

Chỉ một làng thôi đã có mấy chục người làm việc, học tập ở nơi ấy thì suy rộng ra cả xã, huyện rồi xứ Nghệ có biết bao người chọn Hà Nội làm nơi an cư lập nghiệp cuộc đời. Có phải chất Nghệ kết tinh như Bùi Dương Lịch trong sách Nghệ An ký đã viết “Nghệ An đất xấu dân nghèo, kiên cố nhẫn nại, cần cù tiết kiệm...” đã thúc đẩy bao trí thức lên đường kiếm sống, nuôi thân, lập nghiệp và chọn nơi hồn thiêng của sông núi để dừng chân.

Xứ Nghệ - Hà thành, hai xứ sở cách xa nhau trên 300 km, thế nhưng vì một lẽ sâu xa nào đó đã gắn bó với nhau trong một truyền thuyết về Tổ quê ca trù cũng như liên quan với nhau trong câu chuyện về Tứ vị Thánh nương. Nhưng có lẽ mối lương duyên của hai vùng miền bắt nguồn từ thuở Thục Phán - An Dương Vương. Phía bắc chân núi Mộ Dạ (Diễn Châu), nơi cửa Hiền ta vẫn còn nghe âm u trong sóng biển câu chuyện đau thương về bài học dựng nước. Người đã gạt lệ chém con rồi đi cùng thần Kim Quy về phía biển xứ Nghệ cũng là người đã dời đô từ Phong Châu về Cổ Loa để định đất ấy là kinh đô muôn đời từ năm 257 TCN.

Xứ Nghệ thuở xa xưa là nơi đầu sóng ngọn gió, là vùng đất phên dậu của các triều đại. Chính vì thế đời vua nào cũng hết sức chú ý bảo vệ vùng đất này. Xuyên suốt chiều dài lịch sử phong kiến, đặc biệt là thời Lý - Trần, đã có biết bao người con ưu tú của kinh thành Thăng Long vào cai quản xứ này như Lý Đạo Thành, Phiêu kỵ Thượng tướng quân Trần Quốc Khang, Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải... Đặc biệt là Uy Minh hầu Lý Nhật Quang - vị hoàng tử thứ tám của vua Lý Thái Tổ được cử vào cai quản xứ Nghệ năm 1041. Nhờ tài kinh bang tế thế của ngài mà mở mang, ổn định vùng biên viễn. Để rồi từ một người săn sóc, chăm lo cho nhân dân trong cõi sống đã trở thành một vị Thánh bất tử, luôn hiện diện cứu vớt dân chúng và đất nước trong cõi vĩnh hằng. Đến thế kỷ XX, một người con ưu tú của xứ Nghệ lại hiển Thánh đất Thăng Long, mở ra trang sử mới cho dân tộc Việt Nam - thời đại Hồ Chí Minh.

Trong lịch sử, nhiều vị hoàng đế trên đường tuần du hoặc chinh chiến đã đến xứ Nghệ và để lại dấu ấn đậm nét. Không chỉ là đắp đường, đào sông (nay vẫn còn kênh nhà Lê chạy dọc dài huyện Nghi Lộc); không chỉ là chọn đất ấy làm căn cứ, lấy lực lượng chống quân xâm lược mà xứ Nghệ còn được lưu danh trong những câu thơ mang cốt cách tài hoa xứ kinh kỳ của Trần Minh Tông, Lê Thánh Tông hay hai câu thơ Trần Nhân Tông viết vào đuôi thuyền khi lui về Vạn Kiếp trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần 2 (1285) – Cối Kê cựu sự quân tu ký/ Hoan Diễn do tồn thập vạn binh.

Với tính cách của mình, người Nghệ là lực lượng nòng cốt, tinh nhuệ trong cuộc chiến tranh. Đồng thời, xứ Nghệ cũng đã cung cấp cho chính quyền phong kiến ở kinh đô một đội ngũ tài năng từ các khoa thi. Cuộc di dân từ xứ Nghệ ra Thăng Long có lẽ cũng bắt nguồn từ thuở đó. Trong số 82 bia Văn Miếu, xứ Nghệ luôn là một trong 3, 4 địa phương đứng đầu về số lượng. 82 bia thì có tới 57 bia có tên người xứ Nghệ, và trong tổng số 1304 tiến sỹ được đề tên có 113 người xứ Nghệ. Người Nghệ lập những kỳ tích đặc biệt có một không hai như khoa thi năm Quang Hưng thứ 15 (1592), hai cha con cùng đỗ. Cha - Ngô Trí Tri đỗ Đệ tam giáp; con - Ngô Trí Hòa đỗ Đệ nhị giáp khiến vua Lê Thế Tôn đề tặng 10 chữ vàng (Khoa danh thiên hạ hữu, phụ tử thế gian vô) khi vinh quy bái tổ. Hay chuyện về ba thế hệ trong một nhà cùng đỗ trạng, làm quan ở Thăng Long bắt đầu từ Hồ Tông Thốc (1341) đã để lại câu ca “Một nhà ba trạng nguyên ngồi/ tấm gương từ mẫu cho đời soi chung”... Đội ngũ khoa bảng xứ Nghệ không chỉ làm rạng danh quê hương mà có những đóng góp to lớn cho các triều đại, bồi đắp trầm tích cho văn hóa Thăng Long. Và ngày nay trong thể chế của nhà nước ta, xứ Nghệ với cái nôi là vùng đất cách mạng, của phong trào Xô viết thì sự có mặt của người Nghệ trong các cơ quan, bộ ngành rất đông đảo.

Có phải vì là nơi chung đúc vượng khí của núi sông, anh linh của trời đất nên đã hội tụ được nhân tài khắp cả nước. Xứ kinh kỳ nghìn năm hào hoa ấy cũng là cái nôi êm chắp cánh, tạo nên tên tuổi của nhiều văn nghệ sỹ xứ Nghệ. Trong ngôi đền thiêng của văn học hiện đại Việt Nam ở số 4 Lý Nam Đế, tạp chí Văn nghệ Quân đội một thời từng được gọi vui là Văn đội quân Nghệ bởi sự đóng góp lực lượng hùng hậu qua nhiều thời kỳ. Rồi những nhạc sĩ xứ Nghệ tài hoa chọn Hà thành làm nơi neo đậu bến đời có những đóng góp lớn cho âm nhạc Việt Nam và thành phố họ sinh sống như Nguyễn Văn Tý, Nguyễn Tài Tuệ, An Thuyên, Nguyễn Trọng Tạo... “Hoa sữa vẫn ngọt ngào đầu phố đêm đêm...” lời bài hát rất Hà Nội ấy cũng là của một nhạc sĩ tài hoa đến từ xứ Nghệ.

Trải qua nhiều vinh quang và gian khó, được xây đắp bằng biết bao mồ hôi, nước mắt, xương máu của đồng bào; với bề dày truyền thống nghìn năm văn hiến; với thế “rồng cuộn hổ ngồi” của nơi thắng địa; Hà Nội của hôm nay càng đẹp dáng rồng bay. Có người nhìn từ nét địa lý trường tồn nơi đây mà gọi là thành phố ngã ba sông. Đất Hà Nội được bồi đắp từ những phù sa; vẻ đẹp Hà Nội được bồi đắp tinh hoa. Và trong những tinh hoa ấy, có một mối lương duyên diệu kỳ giữa xứ Nghệ - Hà thành.

Tác phẩm tham dự cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" của tác giả Đinh Hạ. Thông tin về cuộc thi xem tại đây.

Bài liên quan
  • Hà Nội trong trái tim tôi
    Từ thuở còn thơ bé, Hà Nội đã tượng hình trong trái tim tôi qua hình ảnh “cây cơm nguội vàng”, “cây bàng lá đỏ”, “phố xưa nhà cổ”, “mái ngói thâm nâu” đầy thiết tha, trìu mến. Hình ảnh về Thủ đô ngàn năm không hề ồn ã, xa lạ mà trở nên gần gũi thân thương như máu huyết đang cuộn trào trong trái tim nhỏ.
(0) Bình luận
  • Hà Nội trong mắt thế hệ mới
    Có một Hà Nội đang hiện ra trước mắt thế hệ trẻ với một diện mạo khác. Những cây cầu mới nối đôi bờ sông Hồng, những tuyến vành đai mở rộng không gian đô thị, những đại lộ kéo dài về phía ngoại thành, những khu đô thị và công trình mới đang từng ngày làm thay đổi cách người Hà Nội đi lại, làm việc, vui chơi và hình dung về tương lai. Hà Nội không còn chỉ nhìn về phía những gì đã làm nên mình mà đang bắt đầu nhìn xa hơn về phía chân trời.
  • Một buổi chiều đi qua nghìn năm
    Buổi chiều ấy, tôi đang học thì nhận được tin nhắn. Bạn đã ở chùa Trấn Quốc. Đợi tôi. Tôi nhìn đồng hồ. Buổi học vẫn chưa hết. Ngoài kia là một chiều Hà Nội tháng Tám còn lòng tôi đã chạy trước đến Hồ Tây. May sao gần bốn giờ, cô cho nghỉ sớm. Tôi thu vội sách vở. Ở tuổi ngoài bốn mươi, vẫn có những phút được tan học sớm khiến người ta vui như một cô học trò nhỏ.
  • Những người “giữ lại” Hà Nội
    Có những buổi sáng, Hà Nội thức dậy bằng những âm thanh rất khẽ. Tiếng chổi tre trên vỉa hè, tiếng rao của người bán hàng rong, tiếng xe đạp lướt qua con phố còn bảng lảng sương. Và đâu đó, giữa 36 phố phường, vẫn có những âm thanh mà tưởng như đã thuộc về một Hà Nội xa xưa: Tiếng búa gõ vào đe, tiếng giấy sột soạt dưới bàn tay người viết chữ, tiếng gọi nhau mua gói cốm, tiếng người bán hoa báo mùa đang tới.
  • Dịu dàng thu qua phố
    Hà Nội vào thu với những con đường đẹp như mơ, sắc vàng rực rỡ nhuộm cả khung trời. Những chiếc lá nhẹ rơi, bay bay trong gió, xào xạc theo bước chân như níu giữ người đi. Con đường Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu với những hàng cây cổ thụ rợp bóng, là nơi mà giới trẻ hay thích chụp ảnh, check in. Nơi đây cũng là nơi mà có rất nhiều những chiếc xe đạp của các mẹ, các chị chở đầy các loài hoa đến bán. Với bó hoa cúc Hoạ Mi trên tay, các cô gái trẻ hay cả những phụ nữ trong tà áo dài duyên dáng đang thả sức tạo kiểu để có bộ ảnh kỷ niệm. Một khung cảnh nên thơ, để ai đó đi ngang qua cũng không khỏi thốt lên: "Ôi sao thu dịu dàng, yên bình đến thế!".
  • Đi qua Hà Nội
    Trưa ấy, một người bạn xứ Bắc hẹn tôi ra Hàm Cá Mập. Bạn chỉ bảo muốn tôi có thêm một trải nghiệm riêng có của Hà Nội khi thành phố vừa chớm thu. Khi tôi đến, bạn đã nhẫn nại đợi ở đó, bên mình là chiếc máy ảnh cơ to và nặng. Bạn đã đi nhiều nơi, biết nhiều miền đất nước, lại khá tường tận Hà Nội. Nhưng hôm ấy, bạn không đưa tôi vào một di tích nào. Chỉ cùng tôi bước lên tầng hai của một chiếc xe buýt.
  • Có người gọi tên tôi giữa Hà Nội
    Không phải tiếng rao khuya, tiếng chuông tàu hay một câu hát cũ. Chỉ là giữa một buổi sáng ở Cát Linh, khi tôi đang lủi thủi theo dòng người, phía sau bỗng vang lên: - Chị Tâm ơi, lên xe nào!
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Thủ đô Hà Nội tưng bừng mở hội Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026
    Sáng 21/11 tại sân khấu trước Tượng đài Đức Vua Lý Thái Tổ bên hồ Gươm, Thành ủy – HĐND - UBND - Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội long trọng tổ chức Lễ khai mạc chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội năm 2026.
  • "Giữ trọn lòng son": Những chuyện tình chạm tới trái tim nhiều thế hệ
    Chào mừng kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chỉ đạo Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức trưng bày chuyên đề "Giữ trọn lòng son". Trưng bày tái hiện những câu chuyện tình yêu đôi lứa son sắt trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước.
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • [Podcast] Nghị quyết số 30/2026/NQ- HĐND thực hiện các điểm a Khoản 1, Điều 15 Luật Thủ đô
    Thực hiện điểm a Khoản 1, Điều 15 Luật Thủ đô năm 2026, tại Kỳ họp thứ Tư, HĐND TP Hà Nội Khóa XVII đã thông qua Nghị quyết số 30/2026 Quy định chính sách khuyến khích, hỗ trợ cá nhân, tổ chức cải tạo, bảo vệ khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử, công trình kiến trúc có giá trị trên địa bàn Thành phố Hà Nội.
  • Trường Nguyễn Siêu đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì nhân dịp 35 năm thành lập
    Nhân kỷ niệm 35 năm xây dựng và phát triển, Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu (Hà Nội) vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì lần thứ hai. Đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực bền bỉ của nhiều thế hệ cán bộ, giáo viên và học sinh trong hành trình đổi mới giáo dục, nâng cao chất lượng đào tạo và hội nhập quốc tế.
Đừng bỏ lỡ
  • Cảm nhận về Hà Nội qua các câu chuyện được kể bằng âm nhạc
    Chiều 22/11, tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, chương trình “Âm nhạc cuối tuần” sẽ đưa những tác phẩm thuộc nhiều dòng nhạc, nhiều thời kỳ đến gần công chúng qua phần biểu diễn của NSƯT Quyền Văn Minh và các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club.
  • Đưa văn hóa thực sự thành sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới
    Đồng chí Vũ Đại Thắng - Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội nhấn mạnh: Với truyền thống ngàn năm văn hiến và anh hùng, tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng đổi mới, sáng tạo, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Thủ đô quyết tâm xây dựng Hà Nội ngày càng văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc; xứng đáng là trái tim của cả nước, là trung tâm văn hóa tiêu biểu của dân tộc. Hà Nội quyết tâm đưa văn hóa thực sự trở thành sức mạnh, nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thủ đô và nguồn cảm hứng cho những khát vọng vươn lên trong kỷ nguyên mới.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Chiến tranh (Kỳ 1)
    Cựu binh A.R.M. rất nhớ cái ngày ở trong khu rừng vùng cao nguyên. Trời càng trưa càng nắng như đổ lửa. Căn hầm dã chiến nóng hầm hập, mồ hôi rịn ra ướt đầm, đã có những thằng không chịu được, cởi trần trùng trục mặc kệ đạn bom tứ phía. Không hiểu cảnh này còn diễn tiếp đến bao giờ? Hy vọng còn sống sót hết sức mong manh...
  • [Video] Khắc họa ý chí quật cường của các chiến sĩ cách mạng và khát vọng tự do của dân tộc
    Nhân kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò giới thiệu tới công chúng Thủ đô, du khách trong nước và quốc tế, trưng bày chuyên đề “Giữ trọn lòng son”, tái hiện 6 câu chuyện tình yêu đôi lứa gắn liền với lý tưởng cách mạng nơi ngục tối.
  • Văn hóa gia đình người Hà Nội là tiêu biểu cho những nét đẹp văn hoá Việt Nam
    GS.TS Lê Thị Quý (Quỹ Văn hiến Việt Nam) nhận định, văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội là biểu trưng cho những điều tốt đẹp của văn hóa gia đình nhiều vùng miền. Những nghiên cứu về Thăng Long - Hà Nội đã cho thấy bản thân văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội không phải là sự phản ánh lại những đặc điểm về cuộc sống, lao động sinh hoạt của một vùng Thăng Long mà chính là tinh hoa của văn minh chung của người Việt.
  • “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo”
    Ngày 20/11/2026, sự kiện “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo” diễn ra tại số 49 Trần Hưng Đạo (Cửa Nam, Hà Nội) với sự tham gia của họa sĩ người Pháp gốc Việt Melody Ung. Chương trình nằm trong khuôn khổ Lễ hội thiết kế sáng tạo 2026 giới thiệu đến công chúng và các nghệ sĩ về bản sắc Việt Nam thông qua thực hành nghệ thuật.
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
Lương duyên xứ Nghệ - Hà thành
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO