Tản văn

Khói chiều nhớ Tết làng xa

Tản văn của Đinh Tiến Hải • 07/02/2024 06:51

Con người ta sinh ra, lớn lên, trưởng thành rồi xa làng, xa quê có rất nhiều thứ để nhớ. Đặc biệt là vào những ngày cuối năm lây phây mưa bụi, Tết đến xuân về. Có người nhớ gia đình, nhớ bữa cơm sum họp ngày tất niên đến quay quắt. Có người nhớ mùi của Tết đến cồn cào, nhớ mùi của lá dong, gạo nếp, mùi của hoa đào, quất cảnh, của nồi nước mùi già còn bốc khói nghi ngút. Với tôi, trong tất cả những điều để nhớ về Tết xưa còn có thêm một thứ mùi, đó là: Mùi của khói.

images2333283_resize.jpg

Mùi khói quyến dụ nhất là mùi của nhang trầm cha thắp đêm ba mươi, mùi của củi, lửa rực hồng trong căn bếp của mẹ, mùi của vị khói quê từ những cọng rơm vàng, mùi của đống rấm bà đốt lá sau vườn tiễn ngày cũ sang sông… Làng tôi nằm ven bờ sông Đáy, nơi có những thửa ruộng chạy dài vào tận chân núi đá vôi. Trên cánh đồng mênh mông ấy, tôi đã biết nhớ mùi khói đốt đồng từ thuở ấu thơ, mùi của đồng đất, rạ rơm, của những ngọn khói cuộn vòng rồi tan ra như sương mỏng. Tôi yêu những ngọn khói lam chiều mỗi khi ngoại bện mồi rơm nhóm lửa, khói từ gian bếp làm ấm cả chiều đông, ấm cả căn nhà tuổi thơ tôi từng sống.

anh-chuyen-tet-xua-tet-nay-187.jpg

Quê tôi có tục lệ, cuối năm nhà nào cũng phải làm lễ cúng đồng. Hồi còn sống bà bảo, đồng đất làng nào cũng có một vị thần cai quản, coi sóc cho mùa màng bội thu, cho phần mộ của tổ tiên, ông bà, cha mẹ được ấm cúng. Vì thế, cuối năm nhà nào cũng phải có một cái lễ mọn gọi là lòng thành để lễ tạ thần linh cai quản ở xứ này. Cúng đồng là một tín ngưỡng văn hóa của người làng tôi từ bao đời nay và cũng là lời thỉnh cầu cho một năm mới an lành, may mắn. Lễ cúng gồm hương trầm, vàng mã, hoa quả, trầu cau, gạo, muối và một chút rượu trắng. Sau lễ cúng là lễ hóa vàng, cả cánh đồng nghi ngút khói hương bay theo ngọn khói về trời. Tuổi thơ tôi là nơi cất giữ những ký ức về làng trong tâm thức của một người con xa xứ, về những kỷ niệm thời thơ ấu bên gia đình và những ngọn khói lam chiều mang đầy vị nhớ.

Những năm tháng xa quê, có lần tôi đi chợ phiên ngày Tết của người dân tộc Dao. Trong tất cả những sắc màu của lễ hội, sự vội vã, tưng bừng của ngày Tết, bỗng đụn khói nhà ai đốt lá trong vườn níu ánh nhìn tôi. Tự dưng lòng tôi chùng xuống, những ký ức về làng, về bà tôi gom lá trong vườn chiều ngày ba mươi Tết cứ hiện dần trong kí ức như một thước phim quay chậm. Hình ảnh bà lụi cụi trong vườn quét từng chiếc lá tre, lá ổi, lá khế rồi vun thành một đống rấm to cuối vườn và châm lửa đốt. Lửa bén dần vào từng chiếc lá. Khi những ngọn khói bay lên cao và tan loãng ra bà mới bảo: Đốt lá vườn cũng là một tục lệ tâm linh ngày cuối năm con ạ, đốt đi những chiếc lá vàng vừa là để dọn vườn, cũng là để chờ đợi những mầm xanh hy vọng trên cành khi mùa xuân đến. Đốt lá cũng là để xua đi những điều không may mắn còn sót lại trong một năm cũ và làm ấm khu vườn trong đêm cuối năm.

Tôi chợt nghĩ, đời người tưởng dài mà cũng thật ngắn ngủi như đời lá, khi chiếc lá còn xanh thì được rễ cây nuôi dưỡng và xanh hết mình cho tháng năm xanh, con người cũng vậy, cống hiến hết mình cho cuộc đời, cho cộng đồng rồi lại làm một cuộc hành hương trở về nguồn cội. Có ai trong cuộc đời này chống lại được quy luật của thời gian, có chiếc lá nào mãi xanh được trên cành. Biết yêu quý cuộc đời, biết hướng về quê hương chính là trân trọng và tôn vinh các giá trị truyền thống cho thế hệ tiếp theo. Những giá trị đó giúp chúng ta sống tốt hơn, có trách nhiệm hơn với cuộc đời, biết yêu thương, san sẻ, biết lan tỏa lá lành đùm lá rách trong những ngày cuối năm, phải chăng đó cũng chính là cội nguồn nơi khởi sinh sự sống.

Trở về quê, mỗi lần thắp nụ trầm hương lên bàn thờ tổ, trong khói hương nghi ngút tôi lại nhớ lời bà dạy: Phật không những ở nơi đền, chùa, miếu mạo, mà Phật còn ở trong tâm mỗi người. Thắp hương là dâng nén tâm nhang, khói hương linh thiêng nơi cửa chùa, nơi thư phòng là nơi dẫn lối cho con người làm những điều thiện, nhắc nhở chúng ta chớ để thời gian trôi qua vô ích.

Cuộc sống ở quê tôi bây giờ đã khá giả, hiện đại hơn rất nhiều, một số gia đình đã sử dụng bếp từ, bếp ga, bếp điện. Nhà tôi, mẹ vẫn dùng bếp củi để luộc bánh chưng vào ngày áp Tết, vẫn dùng bếp trấu để xào, nấu thức ăn, có lẽ mẹ đã quen nếp nhà xưa từ rất lâu rồi. Mỗi lần trở về, nhìn ngọn khói lam chiều cuộn bay trên gác bếp tôi lại bồi hồi nhớ bà, nhớ những ngọn khói chiều trong Tết làng xa./.

Bài liên quan
  • Phố núi đợi mùa
    Sớm mai thức giấc, cơn gió mang cái lạnh se sắt từ đâu ùa về. Tia nắng mỏng manh không đủ sức tan đi giọt sương khuya còn ướt đầm trên lá, ngược lại, biến chúng thành những viên ngọc lóng lánh cười trong nắng. Mới dăm hôm trước, nắng thu vẫn còn ấm áp cả không gian, mà nay, khí trời bàng bạc như thể mùa đông chạm ngõ. Ngó bên hiên nhà, hoa dã quỳ bừng nở, thay thời gian báo hiệu mùa về.
(0) Bình luận
  • Tản mạn ngày chớm đông
    Mùa đông đất kinh kỳ năm nay chọn cách gõ cửa thật khoan thai. Khác với những đợt gió bấc gầm gào vồ vập, tiết trời tháng Mười Một trôi đi tựa một nốt trầm êm ái giữa bản giao hưởng cuối năm.
  • Mẹ tôi
    Năm ấy, anh trai tôi vừa tròn mười tám tuổi thì lên đường nhập ngũ. Anh mặc quân phục khoác ba lô lên đường vào Nam với nụ cười hồn nhiên của tuổi trẻ và lời hẹn sẽ trở về trong ngày chiến thắng. Không ai ngờ buổi tiễn đưa hôm ấy lại là lần cuối cùng mẹ tôi được nhìn thấy anh. Chỉ một năm sau, anh hy sinh tại Quảng Trị. Từ đó, trong lòng mẹ có một khoảng trống không gì khỏa lấp nổi.
  • Một làn hương khẽ chạm miền thương nhớ…
    Có những mùa chẳng cần lời hẹn ước vẫn khiến lòng người mong ngóng, có những mùa đi qua bằng lăng kính màu sắc, có những mùa ở lại bằng tiếng gió và cũng có những mùa chỉ cần một làn hương khẽ chạm đã đủ đánh thức cả miền thương nhớ. Với Hà Nội, mùa thu là một mùa như thế. Thu không gõ cửa bằng những thanh âm rộn rã, cũng chẳng đến bằng bước chân vội vã, mà lặng lẽ len vào phố phường trong làn gió heo may, trong sắc nắng vàng dịu nhẹ và trong hương hoa sữa nồng nàn, da diết.
  • Hương ổi mùa thu
    Tháng Tám, khi sương mỏng còn giăng giăng như một dải lụa mềm, xô lệch qua vòm cây trước hiên, ngoài vườn chợt bâng khuâng một thứ mùi hương rất đỗi dịu dàng. Tôi thả bước tìm quanh, chợt nhận ra hương ổi chín mọng nương theo làn gió heo may tìm về chái bếp. Và trong khoảnh khắc cánh mũi khẽ phập phồng đón lấy thứ hương vị mộc mạc ấy, lòng tôi bỗng chao nghiêng, nhói lên một niềm nhớ quay quắt về những ngày xa xưa.
  • Khát vọng mùa hè
    Mùa hè, cũng đến từ một nơi xa, nhưng chẳng bao giờ chung đường với mùa xuân, mùa thu hay đông giá rét. Mùa hè đến từ những k ức thanh xuân nồng nàn, hồ hởi của mỗi con người chúng ta. Lạ thế chứ, sao ta đón bao mùa hè mà dường như vẫn chưa hề quen…
  • Mưa mùa hạ
    Khác với mưa phùn gió bấc hay những ngày “mưa thối đất thối cát” lê thê, mưa mùa hè luôn đem đến cảm giác hứng khởi. Nó đến bất ngờ, ào ạt rồi đi rất nhanh, trả lại bầu không khí dịu mát và bầu trời trong veo. Tôi vẫn nghĩ mưa mùa hè là cơn mưa đẹp nhất, trẻ trung và hào phóng như tuổi thanh xuân. Đang nắng như úp chảo lửa, bỗng mây đen ùn ùn kéo đến.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước
    Chiều 17/11 tại Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức gặp mặt báo chí thông tin về Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội 2026. Sự kiện sẽ diễn ra vào ngày 21 - 22/11 tại không gian phố đi bộ hồ Gươm (phường Hoàn Kiếm), với các hoạt động phong phú, đặc sắc, hấp dẫn, qua đó giới thiệu bản sắc văn hóa và hình ảnh Thủ đô đến công chúng trong nước, bạn bè quốc tế, khẳng định vai trò là trung tâm lớn về văn hóa, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước.
  • Đại hội Thể thao toàn quốc năm 2026 có 973 nội dung thi đấu
    Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 14/11 đến 12/12/2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Sự kiện quy tụ khoảng 12.000 cán bộ, HLV, VĐV và trọng tài tranh tài ở 48 môn thể thao với 973 nội dung. Đại hội nhằm đánh giá phong trào thể thao thành tích cao, tuyển chọn lực lượng cho các đấu trường quốc tế lớn và quảng bá hình ảnh đất nước.
  • Trường THCS Sài Đồng kỷ niệm 40 năm thành lập và đón nhận Cờ thi đua của thành phố
    Ngày 18/11, Trường THCS Sài Đồng (phường Phúc Lợi, Hà Nội) tổ chức Lễ kỷ niệm 40 năm thành lập (1986-2026) và đón nhận Cờ thi đua xuất sắc của UBND TP Hà Nội. Đây là dấu mốc ghi nhận những nỗ lực của nhiều thế hệ cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh, đồng thời mở ra chặng đường phát triển mới của nhà trường sau quá trình hợp nhất ba cơ sở giáo dục.
Đừng bỏ lỡ
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
  • 260.000 lượt khách tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 sau 3 ngày tổ chức
    Ba ngày đầu tiên, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã đón ước tính 260.000 lượt người tham gia tại 5 khu vực, với 88 hoạt động được tổ chức. Đây cũng là mùa có lượng công chúng tham gia lớn nhất từ trước đến nay.
  • “Theo bước di sản cộng đồng 2026”: Biến giá trị văn hóa thành sản phẩm đáp ứng thị trường
    Chiều 16/11, tại Hội quán Phúc Kiến (Hà Nội), Lễ trao giải và khai mạc triển lãm cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng 2026” đã chính thức diễn ra. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế ứng dụng xuất sắc nhất, mở ra hướng đi mới trong việc gắn kết văn hóa truyền thống với bài toán sinh kế bền vững.
Khói chiều nhớ Tết làng xa
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO