Danh thắng & Di tích Hà Nội

Trụ sở Thư viện Quốc gia Việt Nam - dấu ấn lịch sử (quận Hoàn Kiếm)

Sơn Dương (t/h) • 27/07/2023 11:51

Trụ sở Thư viện Quốc gia Việt Nam tọa lạc tại số 31 phố Tràng Thi, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.

thu-vien-quoc-gia.jpg
Thư viện Quốc gia Việt Nam tọa lạc tại số 31 phố Tràng Thi, Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Thư viện Quốc gia Việt Nam ngày nay là hậu duệ của Thư viện Trung ương Đông Dương nằm trong Nha Lưu trữ và công văn Đông Dương được thành lập bằng Nghị định ngày 29/11/1917 của Toàn quyền Đông Dương. Trụ sở của Thư viện đóng tại 31 Tràng Thi, Hà Nội.

Khu đất Tràng Thi này mang nhiều dấu ấn lịch sử. Trước hết, khu đất nằm trên phủ chúa Trịnh xưa. Phủ chúa được xây dựng năm 1594 trên khu đất cách Hoàng thành 500m (nghĩa là từ Cửa Nam trở xuống đến đầu phố Tràng Thi hiện nay), hướng ra 2 hồ: hồ Gươm được gọi là hồ Tả Vọng và hồ Thủy Quân được gọi là hồ Hữu Vọng. Phủ chúa bao gồm 50 công trình kiến trúc tráng lệ và vườn ngự uyển. Vào năm 1788 vua Lê Chiêu Thống, đã sai đốt trụi phủ chúa, biến khu đất này thành nơi hoang tàn.

Năm 1802 Nguyễn Ánh lên ngôi vua, lấy niên hiệu là Gia Long, đóng đô tại Thuận Hóa (Huế) còn ở miền Bắc đặt chức Bắc Thành tổng trấn. Chỗ đất hoang phủ chúa cũ trở thành nơi đóng quân của trấn Bắc Thành.

Tại đây xây dựng 3 đồn: Trung quân, Tả quân, Hậu quân. Nơi góc Tràng Thi - Quang Trung ngày nay, trên đó có trụ sở Thư viện Quốc gia Việt Nam là đồn Tả quân của Tổng trấn Bắc Thành.

Năm 1813, tình hình đất nước tương đối yên hàn, Gia Long tổ chức lại các khoa thi Hương trong cả nước. Trường thi Hương Thăng Long, một trong hai trường thi Hương ở miền Bắc, được tổ chức cho sĩ tử 8 tỉnh quanh Hà Nội. Bắt đầu từ đây trường thi Hương Thăng Long (năm 1831 Thăng Long được đổi thành Hà Nội) mới có địa điểm ổn định, có nhà cửa xây dựng kiên cố, và vào năm 1845 lại được xây tường gạch bao quanh. Trường thi Hà Nội có hình vuông, chu vi 182 trượng, tương đương 564m, choán một diện tích khoảng 75.000m2.

Đến năm 1873 Gacniê xâm lược Hà Nội, đóng quân tại trường thi, sau đó theo hiệp ước với triều Nguyễn, quân Pháp rút về đóng quân tại Cửa Cấm (nay là Hải Phòng). Đổi lại, nhà Nguyễn nhượng cho Pháp 5ha ở khu Đồn Thủy để xây dựng lãnh sự quán. Trong khi chờ xây xong lãnh sự quán, quân Pháp vẫn đóng ở trường thi. Năm 1876 chúng mới trả lại song năm 1882 Rivie tái chiếm Hà Nội. Trường thi Hà Nội lại được nhà binh sử dụng, xây thêm 40 gian để làm bệnh xá đón các thương bệnh binh từ các chiến trường về điều trị.

Năm 1886 Pháp dồn trường thi Hà Nội xuống thi chung với Nam Định, lấy đất xây nha Kinh lược. Khi mới xây xong tòa nhà chính của nha Kinh lược, người Pháp đã tổ chức triển lãm (hội chợ) với mục đích phô trương khoa học - kỹ thuật, kinh tế của Pháp...

Đây là cuộc triển lãm đầu tiên thời Pháp thuộc mở cửa ngày 15-3-1887. Triển lãm trải rộng trên toàn bộ diện tích 75.000m’ của trường thi gồm dinh của Kinh lược và 28 ngôi nhà trong đó có 1 số nhà tranh lợp lá. Ngoài hàng hóa của Pháp, người Hà Nội trưng bày vải vóc, đồ thủy tinh, đồ sứ, đồ gỗ...

Để gây ấn tượng mạnh mẽ với khách đi xem người ta dựng 1 cột cờ cao 40 mét, đặt 1 pho tượng nữ gọi là Thần Tự do, rập theo mẫu của nhà điều khác Pháp Bactonti.

Triển lãm bế mạc, pho tượng Thần Tự do (nhân dân ta gọi là tượng Bà Đầm xòe) được đưa về đặt ở vườn hoa Cửa Nam.

Sau khi nhà cửa được tu sửa lại nha Kinh lược làm việc từ tháng 2 năm 1888 cho tới ngày 26-07-1897 là ngày có dụ của vua Thành Thái bãi bỏ chức Kinh lược Bắc Kỳ. Sau đó khu trường thi trở thành trụ sở các phòng thương mại và canh nông.

Nghị định ngày 29 tháng 11 năm 1917 của Toàn quyền Đông Dương quy định thành lập nha Lưu trữ và Thư viện tại nha Kinh lược cũ. Phòng đọc của Thư viện Trung ương Đông Dương đặt tại phòng Thương mại. Còn phòng Nông nghiệp ở dẫy nhà giáp phố Jauréguiberay (nay là phố Quang Trung) thành Sở Lưu chiểu văn hóa phẩm (trong thành phần của Thư viện Trung ương).

Việc thành lập Thư viện Trung ương Đông Dương là sự kiện lớn trong đời sống của Việt Nam. Đặc biệt từ 31 - 1 - 1922, khi được quyền thu nhận lưu chiểu tất cả các xuất bản phẩm ra đời trên toàn cõi Đông Dương, Thư viện đã có vai trò hết sức quan trọng trong thu thập và gìn giữ lâu dài các xuất bản phẩm - di sản văn hóa thành văn của dân tộc ta.

Năm 1924, vua Bảo Đại đã tới thăm Thư viện.

Ngày 20 - 10 - 1945, Bộ trưởng Bộ Quốc gia giáo dục thuộc Chính phủ lâm thời Việt Nam dân chủ cộng hòa đã đổi tên thư viện này thành Quốc gia Thư viện. Ngày 31/1/ 1946, Hồ Chủ tịch ban hành Sắc lệnh 18 quy định chế độ lưu chiểu văn hóa phẩm ở Việt Nam và giao cho Quốc gia Thư viện thực hiện việc thu nhận và giữ gìn các văn hóa phẩm của nước nhà. Từ sau ngày giải phóng Thủ đô (10 - 1954), đổi tên thành Thư viện Quốc gia Việt Nam.

Thư viện Quốc gia Việt Nam là thành viên chính thức của Hiệp hội Quốc tế các hội và cơ quan Thư viện (IFLA); là chi nhánh của Thư viện Liên hợp quốc, có quan hệ trao đổi sách với hơn 100 thư viện, cơ quan khoa học của nhiều nước trên thế giới.

Các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm tới Thư viện Quốc gia Việt Nam. Nhiều vị lãnh đạo đã tới thăm - làm việc với Thư viện như:

- Năm 1964, Thủ tướng Phạm Văn Đồng thăm và làm việc với Thư viện, quyết định tăng thêm biên chế để Thư viện mở rộng hoạt động.

- Ngày 5/7/1997, Thủ tướng Võ Văn Kiệt, trong chuyến thăm - làm việc đã quyết định nhiều vấn đề liên quan đến xây dựng, cải tạo, mở rộng trụ sở nhà Thư viện Quốc gia Việt Nam.

- Ngày 10/8/2001, đồng chí Đỗ Mười, nguyên Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam tới thăm và tặng nhiều sách quý cho Thư viện Quốc gia Việt Nam.

Có thể nói rằng Thư viện Quốc gia Việt Nam ẩn chứa nhiều sự kiện lịch sử - văn hóa quan trọng của đất nước. Lịch sử và cảnh quan kiến trúc đẹp của Thư viện Quốc gia được ghi nhận là một di tích và thắng cảnh Thủ đô./.

Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 02

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Đình Nam Đồng
    Đình Nam Đồng hiện ở số 73 phố Nguyễn Lương Bằng, phường Đống Đa, Thành phố Hà Nội. Đây là ngôi đình cổ của làng Nam Đồng xưa, thờ Thành hoàng là Thái úy Việt Quốc công Lý Thường Kiệt (1019 - 1105) - vị danh tướng kiệt xuất dưới triều Lý, người có công lớn trong sự nghiệp bảo vệ nền độc lập của quốc gia Đại Việt ở thế kỷ XI.
  • Đình làng Văn Uyên - Nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa và dấu ấn Đức Thánh Nguyễn Siêu
    Nằm bên dòng sông Hồng, đình làng Văn Uyên (nay thuộc xã Nam Phù, TP. Hà Nội) là nơi nhân dân địa phương thờ Đức Thánh Nguyễn Siêu làm Thành hoàng làng. Trải qua nhiều thế hệ, ngôi đình không chỉ là không gian sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng dân cư mà còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa.
  • Bảo tàng Mỹ thuật ở giữa làng quê (huyện Ba Vì)
    Xứ Đoài là một vùng đất tối cổ - vùng địa văn hoá, địa thi hoạ - nơi mà con người có thể trải nghiệm đời mình trong hệ sinh thái tự nhiên của vùng đất, đi qua những truyền thuyết, cổ tích, để từ đó tạo nên tâm tính, giọng nói đặc trưng của con người xứ Đoài. Nắng và gió, núi và sông xứ Đoài đã gợi cảm hứng sáng tác cho một Tản Đà, một Quang Dũng và nhiều thi nhân, hoạ sĩ: từ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia Trí đến Sĩ Tốt, Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng... và những thế hệ văn nghệ sĩ sau này, ở họ đều có những sáng tác xuất sắc về xứ Đoài.
  • Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày (huyện Phú Xuyên)
    Đi khắp các vùng miền của Tổ quốc, những cựu tù binh Phú Quốc đã sưu tầm kỷ vật, di vật, tranh ảnh có liên quan đến các nhà tù trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược mà đồng đội và các ông đã trải qua. Hơn 20 năm kiếm tìm và góp nhặt, Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày, do chính những người cựu tù năm xưa thành lập là những minh chứng chân thực về một thời oanh liệt và hào hùng của dân tộc.
  • Bảo tàng Quê hương phong trào chiếc gậy Trường Sơn (huyệnỨng Hoà)
    Hoà Xá là một làng quê nằm sát bờ tả sông Đáy, thuộc vùng ven chiêm trũng Khu Cháy. Nơi đây sớm có phong trào cách mạng ngay từ những năm 1930, là hậu phương trung thành của cuộc kháng chiến chống Pháp. Trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hòa Xá được xem là quê hương của phong trào động viên thanh niên lên đường “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” và câu chuyện huyền thoại “chiếc gậy Trường Sơn”.
  • Khu Cháy, Bảo tàng Khu Cháy - một địa chỉ đỏ về truyền thống đấu tranh cách mạng ở Ứng Hoà, Phú Xuyên
    “Khu Cháy” là thuật ngữ để nói về một khu du kích trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp gồm 22 xã ở phía nam huyện Ứng Hoà và tây huyện Phú Xuyên, Hà Nội.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Trụ sở Thư viện Quốc gia Việt Nam - dấu ấn lịch sử (quận Hoàn Kiếm)
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO