Văn hóa – Di sản

Hội đánh cá thờ đền Và

Nguyễn Hữu Thức • 08:00 03/03/2024

Đền Và thuộc thôn Vân Gia, xã Trung Hưng, thị xã Sơn Tây. Đền Và còn có tên gọi khác là Đông Cung, nằm trong tổng thể 4 cung thờ thánh Tản Viên.

tho-den-va.jpg

Hằng năm, đền Và có hai kỳ lễ hội: Ngày 15 tháng Giêng hội xuân và 15 tháng Chín hội đánh cá thờ (hội thu). Điểm đặc sắc, thú vị phải kể đến trong hội đền Và là hội đánh cá thờ vào mùa thu, bắt đầu vào sáng 14 tháng Chín và kéo dài sang ngày hôm sau.

Từ sớm ngày 14, mỗi người dân ở 5 thôn Vân Gia, Nghĩa Phủ, Thanh Trì, Mai Trai, Đạm Trai sẽ mang theo công cụ như nơm, vó, xúc… kéo nhau ra sông Tích (đoạn từ Thượng Câu Vàng - giáp xã Đường Lâm - đến Hạ Mả Mang - giáp thôn Ái Mộ) tự do đánh bắt cá. Mọi việc đều theo lệnh trống. Khi có lệnh “thu quân” (khoảng 11 giờ trưa) mọi người đều lên bờ đổ cá ra cho làng biết. Tất cả loại cá trắng to thì làng thu còn cá nhỏ thì ai nấy tự mang về nhà hưởng. Làng sẽ chọn ra 99 con cá trắng lớn nhất làm cỗ cá thờ đức Thánh ở đền Và. Vì vậy người ta gọi đây là hội đánh cá thờ hay hội đả ngư.

Toàn bộ số cá được các cụ chế biến thành các món luộc, nướng, gỏi cá và nham. Cá luộc sẽ được để vẩy, mổ bụng ra bỏ hết ruột rồi cho gừng vào và luộc. Cá nướng cũng được sơ chế tương tự như cá luộc, nhồi gừng vào bụng rồi chọn chỗ đất cao, sạch sẽ sau đó rải lá nghệ xuống, đặt cá lên, rồi úp lại cũng bằng lá nghệ. Sau đó lấy nồi gốm úp lên cá. Tiếp theo là phủ than hồng chôn kín nồi. Khi than tàn, mở nồi lấy cá ra. Cá được nướng khô và thơm mùi nghệ, ăn rất ngon. Món gỏi cá ở đây được đánh sạch vẩy, lóc phần nạc riêng, thái miếng đều nhau và trộn với hoa chuối đã được thái mỏng cùng với vừng giã. Vắt nước chanh tiếp tục trộn đều là thành gỏi. Món nham chính là nước chấm làm bằng ruột cá trộn với mật hoặc đường và gừng, sau đó đun sôi cho chín. Nước chấm này (nham) dùng cho 3 món cá trên.

Chế biến xong các món cá, người ta cho vào đĩa bát bày đều vào 10 tựa (10 mâm). Một mâm dành cúng Ông Táo (Trù táo, thần giữ bếp lửa). Còn lại 9 mâm thì được chia ra dâng cúng 3 mâm trước mỗi ngai của Tam vị Đức thánh Tản.

Sau một hồi trống chiêng báo, các cụ cao tuổi uy tín trong làng sẽ hành lễ tế cá, thành kính dâng lễ vật trước uy linh các thánh. Tế xong, khi tàn nén hương, mọi người mới vui vẻ cùng thụ lộc tại đền với món lễ vật đặc sản này.

Theo lệ từ xưa, tục ở đền Và quy định cơm ăn/ cỗ cúng tại đây không được dùng muối, mà phải ăn nhạt. Và ăn xong, quan viên uống nước ăn trầu (gồm trầu không, vỏ quạch, cau nhưng không có vôi). Những ai dự cỗ ở đây đều được nghe câu “Hội đền Và trầu không vôi, xôi không muối”. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa thấy tài liệu chính thống nào ghi chép về nguồn gốc của tục lệ này.

Ngoài ra, theo tài liệu lưu trữ tại đền, xưa lệ cúng thánh Tản còn có 2 mỏ vịt, 4 mỏ gà và khoảng 15 đấu xôi. Những hèm và tục này cũng vì đã lâu ngày, đến cả các cụ cao niên trong vùng cũng không còn hiểu lý do nữa.

Riêng hội đánh cá thờ và tiệc cá thì được truyền miệng dựa vào truyền thuyết sau: Lần ấy Thánh Tản Viên du ngoạn tới cầu Cộng (xã Trung Hưng) thì gặp cụ già kiếm cá bên sông. Nhưng suốt buổi cụ bắt cá (bằng vợt) mà chẳng được con nào. Đang lúc cụ nản lòng và mệt mỏi thì Tản Viên tới. Thương ông cụ, Thánh Tản dạy cụ chuyển vợt thành vó gai, làm càng và cán vó bằng tre và đưa vó ra xa bờ nước. Có vó rồi, Tản Viên kéo thử một lần. Nào ngờ, vó cất nặng tay, mẻ cá được tới 100 con. Ngài thấy một con cá trê chửa bụng to lắm bèn phóng sinh, thả xuống nước. Cụ già vô cùng cảm phục và thỉnh cầu ngài dạy cho cách đánh bắt cá. Thánh Tản vui vẻ lưu lại, dạy cụ già cách chế biến thành các món ăn ngon như: cá luộc, cá nướng, gỏi và nham chấm. Và do vội làm cá ngay bên bờ nước, nhà xa không tiện về lấy muối nên các món đều ăn nhạt! Đến khi ăn cá xong, nhạt miệng, thánh lại mách bảo cụ già tìm lá trầu, cau tươi, đẽo vỏ cây quạch cho vào miệng nhai bỏm bẻm, gọi là ăn trầu. Cụ già càng nhai trầu càng thấy người bừng nóng, vui vẻ, miệng lại thơm tho, không còn mùi tanh cá nữa. Từ đó dân trong vùng biết đánh cá bằng vó và ăn trầu./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Xã Nội Bài: Khánh thành công trình tu bổ di tích nghệ thuật đền, chùa Thanh Nhàn
    Ngày 14/11, Đảng ủy - HĐND – UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Nội Bài (Hà Nội) long trọng tổ chức Lễ khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo đền, chùa Thanh Nhàn và hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026. Dự buổi lễ có Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong và đồng chí Đinh Văn Khóa, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội .
  • Quốc Tử Giám - 950 năm dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn của quốc học Việt Nam
    Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học tập, xem trọng việc đào tạo và trọng dụng nhân tài để xây dựng quốc gia. Ra đời vào năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám chính là dấu mốc mang tính bước ngoặt của nền giáo dục Đại Việt. Di tích và tư liệu lưu giữ tại quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến nay đã trở thành những biểu tượng tiêu biểu, minh chứng cho bề dày truyền thống văn hiến của đất nước.
  • Triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”: Đề cao giá trị đạo học và tình yêu quê hương đất nước
    Sáng nay 10/11, tại không gian văn hóa vườn hoa đền Bà Kiệu bên hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
  • Hà Nội: Công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng
    Tối 8-11, tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương không gian văn hóa Lũng Trăng. Nằm dưới chân núi Viên Nam, giữa không gian thiên nhiên của vùng đất Mường Yên Xuân, Lũng Trăng ra đời mở ra một không gian giao thoa giữa thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa.
  • Hai di sản tư liệu Việt Nam góp thêm dấu ấn trong kho tàng Ký ức thế giới
    “Văn bia Phố Hiến” (Hưng Yên) và “Ma nhai trên núi Non Nước” (Ninh Bình) vừa được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nâng tổng số di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh lên 13.
  • Đình Tường Phiêu- từ di sản độc đáo đến câu chuyện phát huy giá trị
    Tại Di tích quốc gia đặc biệt đình Tường Phiêu (xã Phúc Thọ, TP Hà Nội), bài toán phát triển kinh tế di sản gắn với bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử đang có những chuyển biến tích cực. Chính quyền địa phương đang gắn kết các giá trị độc nhất vô nhị tại đình Tường Phiêu với làng nghề hoa cây cảnh truyền thống, giáo dục di sản ở địa phương để chung sức phát triển du lịch văn hóa Hà Nội.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước
    Chiều 17/11 tại Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức gặp mặt báo chí thông tin về Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội 2026. Sự kiện sẽ diễn ra vào ngày 21 - 22/11 tại không gian phố đi bộ hồ Gươm (phường Hoàn Kiếm), với các hoạt động phong phú, đặc sắc, hấp dẫn, qua đó giới thiệu bản sắc văn hóa và hình ảnh Thủ đô đến công chúng trong nước, bạn bè quốc tế, khẳng định vai trò là trung tâm lớn về văn hóa, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước.
  • Để “Ngày Văn hóa Việt Nam” trở thành dấu ấn thương hiệu của Thủ đô
    Trong giai đoạn 2026 - 2030, Hà Nội sẽ tổ chức thường niên chuỗi sự kiện “Ngày Văn hóa Việt Nam” vào dịp 24/11 gắn liền với các ngày lễ lớn tháng 11 nhằm xây dựng dấu ấn thương hiệu đặc trưng cho Thủ đô. Mở đầu bằng tuần lễ sôi động tại phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm cùng 126 xã, phường vào năm 2026, chương trình huy động sự phối hợp đồng bộ từ giáo dục, bảo tàng đến ứng dụng công nghệ số và phát triển sản phẩm thủ công sáng tạo...
  • Tọa đàm Nghệ thuật liên ngành: Kết nối thực hành sáng tạo với chiến lược đào tạo đương đại
    Chiều 16/11, tại trụ sở Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Thành phố Hà Nội, số 19 phố Hàng Buồm (Hà Nội), diễn ra Tọa đàm “Nghệ thuật liên ngành: Kết nối thực hành sáng tạo với chiến lược đào tạo đương đại”.
  • Cùng "Phố cổ thong dong" tìm nếp làng trong dấu tích Thăng Long
    Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, chương trình bộ hành "Phố cổ thong dong" do dự án cộng đồng Ngó Ngarch tổ chức mang đến một lăng kính trải nghiệm đô thị hoàn toàn khác biệt. Dạo bước qua những nếp nhà rêu phong, chuyến đi là cuộc gặp gỡ sâu sắc giữa con người và hệ sinh thái di sản. Thông qua góc nhìn chuyên môn của người thiết kế hành trình và cảm thức tinh tế của chính lữ khách, bức tranh về một đô thị Kẻ Chợ sống động với những lớp lang văn hóa đa dạng đã được bóc tách chân thự
  • Xã Hòa Xá lan tỏa giá trị Ngày hội đại đoàn kết gắn với chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam
    Thông tin từ UBND xã Hòa Xá (TP Hà Nội), 12/12 thôn trên địa bàn xã đã hoàn thành tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11). Đặc biệt, tối 18/11, Đảng ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Hòa Xá tổ chức đêm văn nghệ Chào mừng kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (18/11/1930 – 18/11/2026).
Đừng bỏ lỡ
Hội đánh cá thờ đền Và
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO