Cuộc thi viết Hà Nội & Tôi

Hành hương về "Núi Tổ"

Đào Ngọc Chung • 12:01 12/08/2024

Sớm thu nay, sao lòng cứ xốn xang, hướng về non Tản. Câu hát "Thần núi Sơn Tinh trong ngôi đền thiêng" của nhạc sĩ Hoàng Long, thêm một lần xao xuyến... Có lẽ, cuộc hội thảo "Sơn Tinh và vùng văn hóa cổ Ba Vì" đã có sức truyền cảm, vang vọng như tiếng cồng của bản Mường, tiếng chiêng của buôn sóc.

12disj0w.png
Núi thiêng Ba Vì nhìn từ xa. (ảnh: internet)

Hơn thế, dân ca Chăm, nhã nhạc cung đình Huế, hát then Bắc Cạn, quan họ Bắc Ninh, đờn ca tài tử Nam Bộ... bản hòa ca đại đoàn kết dân tộc đã vút lên, trong đêm khai mạc "ngày hội văn hóa các dân tộc Việt Nam" ở Đồng Mô - Ngải Sơn. Rồng thiêng thời Lý, từ hồ Hoàn Kiếm, đã hành hương về "núi Tổ", sáng ngày 16 tháng 10 năm Ất Dậu.

Truyền thuyết "Sơn Tinh - Thủy Tinh" và hình tượng "Tản Viên Sơn Thánh" há chẳng nuôi dưỡng tâm hồn Việt, từ thuở vua Hùng dựng Nước, với quốc hiệu Văn Lang, mở đầu chính sử.

Ba ngọn Ba Vì, nổi bật giữa đồng bằng Bắc Bộ, in bóng sông Đà, với độ cao 1120m, 1226m, 1296m, trung tâm bộ lạc thời Hùng Vương, đứng đầu phên dậu phía tây của nước Đại Việt, đã được tác giả "Dư địa chí" anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi, gọi là "núi Tổ".

Sách "Lĩnh nam chích quái", từng ghi chuyện thánh Tản Viên nhổ nước bọt vào giữa đàn tràng của Cao Biền, khiến tên phù thủy khét tiếng cao tay này phải kinh hãi thốt lên: "Linh khí ở phương Nam không thể lường được... ở lâu tất chuốc lấy tai vạ, ta phải mau mau trở về Bắc...". Sự tích này, chu thần Cao Bá Quát đã hơn một lần nhắc lại trong bài thơ vịnh núi Tản Viên:

"Mây giáp đến tận trời, các chòm sao có thể hái được Đất xa hàng vạn bậc, nước lụt không làm gì nổi

Đường y khiếp đảm, Cao Biền phải bó tay

Chót vót ở miền cực Nam, trấn giữ trời phương Nam"

Câu đối cổ ở đền Trung còn ghi:

"Hồn lạc dựng cơ đồ, thần lưu dấu tích

Long giang khơi nguồn mạch, thánh hiển uy linh"

Tản Viên Sơn, đại bản doanh của "Đệ nhất phúc thần" "Nam thiên thần tổ" thêm lung linh, kỳ ảo trong truyền thuyết "Sơn Tinh - Thủy Tinh", bản tráng ca và tình ca bất hủ chống thiên tai, thủy tặc của dân tộc Việt.

Cảm ơn thi sĩ tài hoa Nguyễn Nhược Pháp, người quê hương Phượng Dực, đã dựng lại hình ảnh tuyệt đẹp của Sơn Tinh mang lễ vật sang Kinh đô Phong Châu, xin cưới Mị Nương công chúa:

"Rừng xanh thả mây đào man mác

Sơn Tinh ngồi bạch hổ đi đầu

Mình phủ áo bào, hồng ngọc dát

Tay ghì cương hổ, tay cầm lâu

Theo sau năm chục con voi xám

Hục hặc, lưng cong phủ gấm điều

Tải bạc, kim cương, vàng lấp loáng

Sừng tê, ngà voi và sừng hươu..."

Điểm qua trang phục, lễ vật và đoàn tùy tùng của Sơn Tây đủ thấy tài nguyên, sản vật nước Văn Lang ta thuở ấy dồi dào, phong phú bội phần. Thảo nào, Thầy địa lý - Phù thủy Cao Biền đã sớm dòm ngó mò mẫm đến chân núi Tản...

Theo truyền thuyết, biết bao trận ác chiến giữa Sơn Tinh và Thủy Tinh đã xảy ra xung quanh chân núi, nổi danh nhất là Ngòi Lạt, Đầm Đương, Ao Vua, cầu Hang, suối Bơn, Ngòi Tôm, Ngòi Bún... Rừng thuốc nam qúy giá trên sườn non Tản đã từng cứu chữa bao dũng tướng và quân cảm tử của Sơn Tinh. Mỗi ngọn suối, khúc sông, tên đất tên làng dưới chân núi Tản, dường như đều ghi dấu tích các trận chiến đấu và công tích, đức độ của "Thượng đẳng tối linh thần", "Tản viên sơn thánh". Sách "Dư địa chí" của Nguyễn Trãi đã chép việc Vua Lý Nhân Tông sai thợ hạ gỗ qúy, dựng đền thờ ở ngọn núi thứ nhất, trên đỉnh núi, có lầu cao 12 tầng.

Đâu chỉ là truyền thuyết và huyền thoại, các nhà khoa học đã thống kê danh mục thực vật của Ba Vì có 164 họ, 577 chi và 738 loài. Hẳn những người thợ mộc ở Chàng Sơn, theo lệnh Vua, đã thỏa sức chọn các nhóm gỗ qúy như sưa, đinh, nghiến, sến, thông tre, bách xanh, lim xanh... mọc ngay trên sườn núi để dựng đền thờ. Và những "thày lang" thuở xưa hẳn đã dùng các cây chân chim, hi thiêm, mã tiền, hà thủ ô, dây bách bộ, thổ phục linh... mọc đầy trên núi để điều trị cho các bệnh binh, thương binh của Sơn Tinh.

Năm 1990, Giáo sư tiến sĩ Lê Thế Trung đã tìm thấy trên 200 loài cây thuốc trên núi Ba Vì, đặc biệt có cây bầu tiên là thuốc bổ và cây bát giác liên đặc trị rắn cắn và áp - se. Trong bài viết "Ba Vì, nhìn về mặt địa lý" giáo sư Hoàng Thiếu Sơn có giới thiệu thêm cây thuốc quý mang tên gọi độc đáo: "Vô phong độc dao" (không có gió cây vẫn lay động).

Lại còn loài hoa lạ, hương thơm dịu, lung linh ngũ sắc, tên nôm dung dị "Hoa kén tằm", kỳ lạ thay, mọc ngay trên ngọn "Ngọc Hoa Công Chúa" như để tri ân hiền thê của Tản Viên Sơn Thánh đã khéo dạy dân trồng dâu nuôi tằm. Dưới tán rừng già và vườn thuốc nam đặc sắc, các nhà động vật học đã kiểm kê được ở Ba Vì có 45 loài thú thuộc 23 họ, 9 bộ, trong đó có 21 loài thuộc diện qúy hiếm, được đưa vào sách đỏ Việt Nam. Có thể bắt gặp ở đây Khỉ, Nai, Hoẵng, Sơn dương, Lợn rừng, Sóc bay, Sóc bụng đỏ, Sóc chuột, Gà lôi trắng, Cốc đế, Thằn lằn tai...

Chỉ riêng chuồn chuồn ngô, chuồn chuồn khoang đen, châu chấu voi, các loài bướm có màu sắc kỳ ảo, từng đàn, từng đàn tung bay trong nắng xuân, hình bóng của đoàn quân tùy tùng hộ tống Mị Nương Công Chúa về chúc tết Vua Cha, cũng đủ tôn thêm cảnh quan du lịch lý tưởng.

Rừng Ba Vì, như nhận xét cách đây trên 100 năm, từ 1884 của nhà thực vật Pháp Bơlăngxa, người có công đem giống cây Kanh kina ở Ja-Va về trồng trên cốt 400, là một bảo tàng động thực vật tự nhiên của vùng nhiệt đới. Trong tâm thức người Việt, "nhất cao là núi Ba Vì"... đó, không chỉ là chiều cao địa lý, so với mặt biển mà trên hết là đỉnh cao của lòng ngưỡng mộ, sùng kính, tôn vinh cội nguồn, đại bản doanh của "Tản Viên Sơn Thánh" "đệ nhất phúc thần", người anh hùng vô song tiêu biểu cho ý chí và sức mạnh dân tộc thuở sơ khai dựng Nước.

Hành hương về "Núi Tổ", để cảm nhận tận hồn vẻ đẹp "Ngôn tại, ý ngoại" bài văn bia trong ngôi đền cổ. "Lên được đến đỉnh, phóng tầm mắt ra xa thấy cảnh tượng Tản viên sơn hùng vĩ, còn các ngọn núi cao, núi thấp trong vùng thì đều chầu lại, mới biết rằng đây là đài quan sát giữa trời vậy...". Chúng ta, lớp cháu chắt hậu duệ của Tản viên sơn thánh, được thừa hưởng trực tiếp gia sản của Người, trước hết là đỉnh Ba Vì hùng vĩ, có xứng đáng trên mọi phương diện là người lính gác tin cậy, tại "Đài quan sát giữa trời" này.

Lẽ nào, lòng hiếu đễ, mỗi bổn phận công dân không góp phần tôn tạo, vun đắp, tô điểm trả lại màu xanh nguyên sinh cho núi Ba Vì, đại bản doanh của thượng đẳng tối linh thần.

Còn nhớ chăng, chín năm đánh Pháp, khi Sơn Tây thành chiến trường ác liệt, "Bình Trị Thiên miền Bắc", Ba Vì đã là hậu cứ an toàn, căn cứ kháng chiến của cả xứ Đoài. Kìa, khi ta khoả tay trong hồ nước mát Ao Vua, Khoang Xanh, Thác Đa, Thác Mơ, Đồng Mô, Đầm Long, Suối Hai... há chẳng, hơn một lần, biết ơn những dòng suối trong ngần đã và đang chảy từ trên núi xuống. Hơn thế nữa, còn những dòng suối vô hình, làm nên sức mạnh truyền thống chảy suốt 4000 năm lịch sử, trong tâm hồn Việt, là ý chí kiên cường, chung lưng đấu cật, vượt muôn trùng sóng gió, chống thiên tai địch họa, đại nghĩa thắng hung tàn, giữ thái bình muôn thuở...

Hẳn Tản Viên Sơn, đã hơn một lần gợi thi hứng để Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Hồ Chí Minh viết trong Di chúc:​​

"Còn non, còn nước, còn người

Thắng giặc Mỹ, ta sẽ xây dựng hơn mười ngày nay"

Núi Tản, Sông Đà, như dồn tụ hồn thiêng sông núi, đã từng canh giấc thiên thu của Người. Ôi, lịch sử đã là như vậy; càng minh chứng cho nhận xét vô cùng sâu sắc của Ức Trai tiên sinh từ 570 năm trước: "Núi ấy là núi Tổ của Nước ta đó".../.

Tác phẩm tham dự cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" của tác giả Đào Ngọc Chung. Thông tin về cuộc thi xem tại đây.
Bài liên quan
  • Màu Hà Nội - màu của mùa thu
    Thuở thơ dại, khi còn là đứa nhóc tỉnh lẻ ham đọc sách và hay ngồi mộng mơ, tôi vẫn hay tưởng tượng mùa thu Hà Nội trông giống trong những bức tranh của Bùi Xuân Phái hay Phạm Bình Chương.
(0) Bình luận
  • Hà Nội trong mắt thế hệ mới
    Có một Hà Nội đang hiện ra trước mắt thế hệ trẻ với một diện mạo khác. Những cây cầu mới nối đôi bờ sông Hồng, những tuyến vành đai mở rộng không gian đô thị, những đại lộ kéo dài về phía ngoại thành, những khu đô thị và công trình mới đang từng ngày làm thay đổi cách người Hà Nội đi lại, làm việc, vui chơi và hình dung về tương lai. Hà Nội không còn chỉ nhìn về phía những gì đã làm nên mình mà đang bắt đầu nhìn xa hơn về phía chân trời.
  • Một buổi chiều đi qua nghìn năm
    Buổi chiều ấy, tôi đang học thì nhận được tin nhắn. Bạn đã ở chùa Trấn Quốc. Đợi tôi. Tôi nhìn đồng hồ. Buổi học vẫn chưa hết. Ngoài kia là một chiều Hà Nội tháng Tám còn lòng tôi đã chạy trước đến Hồ Tây. May sao gần bốn giờ, cô cho nghỉ sớm. Tôi thu vội sách vở. Ở tuổi ngoài bốn mươi, vẫn có những phút được tan học sớm khiến người ta vui như một cô học trò nhỏ.
  • Những người “giữ lại” Hà Nội
    Có những buổi sáng, Hà Nội thức dậy bằng những âm thanh rất khẽ. Tiếng chổi tre trên vỉa hè, tiếng rao của người bán hàng rong, tiếng xe đạp lướt qua con phố còn bảng lảng sương. Và đâu đó, giữa 36 phố phường, vẫn có những âm thanh mà tưởng như đã thuộc về một Hà Nội xa xưa: Tiếng búa gõ vào đe, tiếng giấy sột soạt dưới bàn tay người viết chữ, tiếng gọi nhau mua gói cốm, tiếng người bán hoa báo mùa đang tới.
  • Dịu dàng thu qua phố
    Hà Nội vào thu với những con đường đẹp như mơ, sắc vàng rực rỡ nhuộm cả khung trời. Những chiếc lá nhẹ rơi, bay bay trong gió, xào xạc theo bước chân như níu giữ người đi. Con đường Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu với những hàng cây cổ thụ rợp bóng, là nơi mà giới trẻ hay thích chụp ảnh, check in. Nơi đây cũng là nơi mà có rất nhiều những chiếc xe đạp của các mẹ, các chị chở đầy các loài hoa đến bán. Với bó hoa cúc Hoạ Mi trên tay, các cô gái trẻ hay cả những phụ nữ trong tà áo dài duyên dáng đang thả sức tạo kiểu để có bộ ảnh kỷ niệm. Một khung cảnh nên thơ, để ai đó đi ngang qua cũng không khỏi thốt lên: "Ôi sao thu dịu dàng, yên bình đến thế!".
  • Đi qua Hà Nội
    Trưa ấy, một người bạn xứ Bắc hẹn tôi ra Hàm Cá Mập. Bạn chỉ bảo muốn tôi có thêm một trải nghiệm riêng có của Hà Nội khi thành phố vừa chớm thu. Khi tôi đến, bạn đã nhẫn nại đợi ở đó, bên mình là chiếc máy ảnh cơ to và nặng. Bạn đã đi nhiều nơi, biết nhiều miền đất nước, lại khá tường tận Hà Nội. Nhưng hôm ấy, bạn không đưa tôi vào một di tích nào. Chỉ cùng tôi bước lên tầng hai của một chiếc xe buýt.
  • Có người gọi tên tôi giữa Hà Nội
    Không phải tiếng rao khuya, tiếng chuông tàu hay một câu hát cũ. Chỉ là giữa một buổi sáng ở Cát Linh, khi tôi đang lủi thủi theo dòng người, phía sau bỗng vang lên: - Chị Tâm ơi, lên xe nào!
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
Hành hương về "Núi Tổ"
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO