Di tích Hội nghị quân sự Trung Giã (huyện Sóc Sơn)

Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ làm cho âm mưu xâm lược kéo dài và mở rộng chiến tranh của Pháp, Mỹ bị thất bại, buộc đối phương phải chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán ở Giơnevơ. Qua nhiều phiên họp trong hội nghị Giơnevơ đưa ra các giải pháp kết thúc chiến tranh ở Đông Dương nhưng vẫn chưa đi tới thoả thuận trên hai điểm cơ bản về chương trình nghị sự.

Ngày 11/6/1954, phái viên Bộ Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam và Bộ Tổng chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp gặp nhau ở phủ Lạng Thương, bàn thảo về vấn đề tù binh ốm đau, bị thương; các vấn đề liên quan khác và quyết định hai bên gặp nhau vào ngày 19/6 tại làng Ninh Liệt, cách Đa Phúc 9km về phía bắc, trên đường từ Hà Nội đi Thái Nguyên, để thảo luận những thể thức cần thiết và tổ chức cuộc gặp gỡ đầu tiên của đại diện hai Bộ Tổng tư lệnh.

14 giờ chiều ngày 19/6, phía quân đội ta cử trung tá Lê Minh Nghĩa và thiếu tá Lưu Văn Lợi làm phiên dịch đi cùng đến chỗ hẹn. Sĩ quan liên lạc Pháp là thiếu tá Jacquen trao đổi thống nhất các vấn đề về chọn địa điểm làm nơi tổ chức Hội nghị giữa hai đoàn đại biểu. Sau khi xem xét, hai bên đã thoả thuận và đi đến thống nhất chọn khu gò cao của xóm Xuân Sơn (nay là thôn Xuân Sơn, xã Trung Giã, huyện Sóc Sơn) làm nơi họp Hội nghị quân sự. Tại khu vực Hội nghị có lực lượng bảo vệ của hai bên số lượng ngang nhau, trang bị nhẹ. Về quân sự, hai bên sẽ không hành động quanh khu vực Hội nghị, không phục kích, đánh mìn, ném bom, bắn phá từ Cầu Đuống tới thị xã Thái Nguyên.

Sáng ngày 4/7/1954, đoàn đại biểu của ta đến Hội nghị quân sự Trung Giã gồm có: Thiếu tướng Văn Tiến Dũng làm trưởng đoàn; đại tá Song Hào, chính uỷ đại đoàn 308; đại tá Lê Quang Đạo, Cục trưởng Cục Tuyên huấn; trung tá Lê Minh Nghĩa, phụ trách Cục Quân huấn; trung tá Nguyễn Văn Long, Cục Tác chiến. Phiên dịch của đoàn là thiếu tá Lê Văn Lợi. Phụ trách công tác thông tin, báo chí là nhà báo Đào Tùng và Hương Hà, làm việc dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Lê Quang Đạo. Ngoài ra còn có thiếu tá Vũ Xuân Vinh làm thư ký, đại uý Trần Tuấn Anh ghi tốc ký và một số sĩ quan khác.

Đoàn đại biểu của Pháp gồm: đại tá Lennuyơ làm trưởng đoàn; trung tá Lơray, thiếu tá Jacquen, trung tá Trần Văn Chinh, thiếu tá Nguyễn Phước Đăng, đại uý Nguyễn Bưu, đại uý Lowmann và các chuyên viên, bác sĩ, nhà báo, nhiếp ảnh...

Tại phiên họp bế mạc ngày 27/7/1954 ở Trung Giã, có đầy đủ các thành viên của hai phái đoàn, các nhà báo Việt Nam và quốc tế. Lúc này tiếng súng chiến tranh ở Bắc Bộ đã ngừng hẳn, hoà bình bắt đầu lập lại ở Đông Dương, đem lại vui mừng cho nhân dân các nước Việt Nam, Lào, Campuchia, nhân dân Pháp và nhân dân yêu chuộng hoà bình trên toàn thế giới. Ta và Pháp thoả thuận chuyển Hội nghị Trung Giã thành Uỷ ban liên hợp Trung ương, thi hành Hiệp định Giơnevơ như: Trao trả tù binh, quy định quy chế phi quân sự, cấm đưa vũ khí mới vào Việt Nam, tiếp quản Hà Nội, Hải Phòng...

Trong thời gian diễn ra Hội nghị, tỉnh Vĩnh Phúc mà trực tiếp là huyện Đa Phúc (nay là huyện Sóc Sơn) được giao nhiệm vụ bảo vệ và phục vụ Hội nghị. Công tác bảo vệ và phục vụ Hội nghị được bảo đảm hết sức chặt chẽ và tuyệt đối an toàn. Những cố gắng của quân dân Trung Giã đã tạo điều kiện thuận lợi và góp phần không nhỏ vào thắng lợi của Hội nghị quân sự Trung Giã.

Từ những nội dung giá trị của di tích, năm 2002, Uỷ ban nhân dân Thành phố Hà Nội ra quyết định xếp hạng di tích cách mạng Hội nghị quân sự Trung Giã là di tích cách mạng - kháng chiến và cho phép Uỷ ban nhân dân huyện Sóc Sơn lập dự án trùng tu tôn tạo di tích với các khu: nhà hội trường làm theo lối khung sắt lắp ghép mái tôn; nhà nghỉ của quân đội Pháp cũng được lợp tôn; nhà nghỉ của quân đội nhân dân Việt Nam làm bằng tre nứa lá, mái lợp lá cọ... tất cả được xây dựng trên cơ sở các tư liệu ảnh hiện lưu giữ tại Thông tấn xã Việt Nam và lời kể của các nhân chứng lịch sử./.

Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 02