Danh thắng & Di tích Hà Nội

Di tích Nhà tù nhà rượu Gia Lâm (quận Long Biên)

Sơn Dương (t/h) • 02/10/2023 15:15

Nhà tù nhà rượu Gia Lâm ở số 2 phố Long Biên II, phường Ngọc Lâm, quận Long Biên, phía nam giáp đê sông Hồng, phía tây giáp với phố Long Biên I, phía đông là khu dân cư phường Ngọc Lâm. Hiện nay khu di tích cách mạng kháng chiến Nhà tù nhà rượu Gia Lâm do xí nghiệp kho vận thuộc công ty thiết bị điện và vật liệu dân dụng sử dụng để kinh doanh sản xuất.

tuong-niem.jpg
Nơi tưởng niệm Di tích Nhà tù nhà rượu Gia Lâm.

Tại Nhà tù nhà rượu Gia Lâm Hà Nội (trước là xưởng rượu tư nhân), từ cuối năm 1947 đến 1954, thực dân Pháp đã giam cầm, tra tấn hàng nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ đồng bào ta.

Ông Nguyễn Khắc Khoan - nguyên tù nhân tại Nhà tù nhà rượu Gia Lâm nay là Phó trưởng ban thường trực Ban liên lạc nhà tù kể lại: Sau khi lực lượng của ta tạm thời rút ra ngoài thành phố để tiếp tục cuộc kháng chiến trường kỳ, thực dân Pháp dùng khu vực sản xuất của Nhà máy rượu Gia Lâm làm trại giam tù binh số 4, đến năm 1949 đổi là số 44, đến năm 1950 đổi là số 21. Trại nằm trong khu vực hệ thống đồn bốt địch như cầu Long Biên, đường 5, sân bay Gia Lâm. Giặc giam giữ tại đây những cán bộ chiến sĩ các lực vũ trang, các cán bộ hội viên các ngành dân chính đảng và nhân dân mà chúng bắt được trong những đợt vây ráp càn quét ở các vùng tạm chiếm và các đợt chúng tấn công ra vùng tự do. Số tù binh của toàn trại 21 trước năm 1950 có khoảng 1000 người sau tăng lên 2000 người, đột xuất có lúc lên tới 3000 người, trong số này thường có 30 - 50 phụ nữ.

Đời sống anh chị em tù phải nằm đất, ẩm thấp bẩn thỉu, có nhiều đêm không đủ chỗ nằm phải ngồi dựa lưng vào nhau mà ngủ, không khí ngột ngạt khó thở. Ăn uống vô cùng cực khổ: một nắm cơm nhỏ trộn gạo mục với đậu tương, 1 miếng cá khô thối, canh rau muống già, nước canh đen như nước cống, nước rửa mặt không đủ. Khổ nhất là phụ nữ không có nước để vệ sinh hàng ngày, nhiều người bị khủng bố, hãm hiếp, bệnh tật, ghẻ lở không có thuốc điều trị, sức khoẻ sa sút nghiêm trọng.

Trước tình hình đó, một số đảng viên trung kiên đã tập hợp nhau lại bàn biện pháp đấu tranh chống chế độ lao tù hà khắc của địch, biến nhà tù thành trường học, chờ thời cơ thuận lợi trở về với Đảng tiếp tục chiến đấu. Năm 1950, giặc Pháp mở nhiều đợt tấn công ra vùng tự do và nhiều cuộc vây ráp trong vùng địch tạm thời kiểm soát nên số tù binh ở trại tăng lên 2000 người. Để lãnh đạo các cuộc đấu tranh, tháng 4/1950 chi bộ Đảng đầu tiên của trại được chính thức thành lập. Đồng chí Đắc tức Đức Huệ, cán bộ của Sở Công an Hà Nội được cử làm Bí thư, đồng chí Hải tức Cách, cán bộ đại đội 108 mặt trận Hà Nội và đồng chí Học nguyên Bí thư Đảng bộ xã Vĩnh Quỳnh huyện Thanh Trì là chi uỷ viên.

Ban chi uỷ đã tập trung bàn kế hoạch biện pháp nhằm thực hiện 3 nhiệm vụ lớn:

- Lợi dụng mọi hình thức công khai hợp pháp để hoạt động. - Nắm bằng được các cương vị, điều hành của trại, tìm mọi cách vô hiệu hoá người của giặc cử ra.

- Động viên mọi người đoàn kết, thường xuyên củng cố lòng yêu nước, quý trọng đồng đội và nhân dân chống mọi biểu hiện cầu an dao động, kiên quyết đấu tranh chống đàn áp khủng bố, hãm hiếp, tạo mọi điều kiện để cải thiện đời sống tinh thần, vật chất, tổ chức anh chị em trốn khỏi nhà giam.

Trong trại giam đã tổ chức một lớp văn hoá ban ngày, lớp văn hoá ban đêm cho người chưa biết chữ. Lợi dụng các ngày lễ như Quốc tế Lao động, sinh nhật Bác Hồ, lễ Noel... ta đấu tranh buộc địch cho anh em nghỉ làm cỏvê (corvée) bên ngoài. Đấu tranh đòi cải thiện đời sống cũng đạt kết quả: đòi bọn nhà thầu phải giao đủ lượng gạo, không nhận gạo mục, đỗ tương mọt, cá mắm dòi, rau già...

Một số lính Pháp đánh đập tù binh, hãm hiếp phụ nữ, bọn sĩ quan binh lính nguy lấy cớ khám xét để tước quà của gia đình tiếp tế cho tù binh, ta đấu tranh quyết liệt buộc chúng phải dừng tay. Ta còn cảnh giác với âm mưu dùng “Khổ nhục kể” của giặc, phát hiện kịp thời tên Lâm Tiến là người của phòng nhì Pháp đưa vào, ta đã cảm hóa tên này buộc hắn phải tự thú và thường xuyên báo cho ta âm mưu của địch để kịp thời đối phó.

Đấu tranh trong trại giam của địch là việc làm hết sức khó khăn, nguy hiểm, Chi bộ cộng sản trại tù số 21 đã có các chủ trương đúng, sách lược khôn khéo, tổ chức thực hiện cụ thể, giữ được bí mật, đoàn kết anh em, cảnh giác phát hiện kẻ địch, động viên được anh em giữ vững ý chí chiến đấu nên sau Hiệp định Giơnevơ được trở về với Tổ quốc, với nhân dân.

Nhà tù nhà rượu Gia Lâm hiện còn hai trụ cổng có chòi canh, hệ thống nền móng nhà trại giam và tháp nước để sản xuất rượu là bằng chứng vật chất ghi lại sự kiện lịch sử đó./.

Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 02

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Đình Nam Đồng
    Đình Nam Đồng hiện ở số 73 phố Nguyễn Lương Bằng, phường Đống Đa, Thành phố Hà Nội. Đây là ngôi đình cổ của làng Nam Đồng xưa, thờ Thành hoàng là Thái úy Việt Quốc công Lý Thường Kiệt (1019 - 1105) - vị danh tướng kiệt xuất dưới triều Lý, người có công lớn trong sự nghiệp bảo vệ nền độc lập của quốc gia Đại Việt ở thế kỷ XI.
  • Đình làng Văn Uyên - Nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa và dấu ấn Đức Thánh Nguyễn Siêu
    Nằm bên dòng sông Hồng, đình làng Văn Uyên (nay thuộc xã Nam Phù, TP. Hà Nội) là nơi nhân dân địa phương thờ Đức Thánh Nguyễn Siêu làm Thành hoàng làng. Trải qua nhiều thế hệ, ngôi đình không chỉ là không gian sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng dân cư mà còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa.
  • Bảo tàng Mỹ thuật ở giữa làng quê (huyện Ba Vì)
    Xứ Đoài là một vùng đất tối cổ - vùng địa văn hoá, địa thi hoạ - nơi mà con người có thể trải nghiệm đời mình trong hệ sinh thái tự nhiên của vùng đất, đi qua những truyền thuyết, cổ tích, để từ đó tạo nên tâm tính, giọng nói đặc trưng của con người xứ Đoài. Nắng và gió, núi và sông xứ Đoài đã gợi cảm hứng sáng tác cho một Tản Đà, một Quang Dũng và nhiều thi nhân, hoạ sĩ: từ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia Trí đến Sĩ Tốt, Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng... và những thế hệ văn nghệ sĩ sau này, ở họ đều có những sáng tác xuất sắc về xứ Đoài.
  • Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày (huyện Phú Xuyên)
    Đi khắp các vùng miền của Tổ quốc, những cựu tù binh Phú Quốc đã sưu tầm kỷ vật, di vật, tranh ảnh có liên quan đến các nhà tù trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược mà đồng đội và các ông đã trải qua. Hơn 20 năm kiếm tìm và góp nhặt, Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày, do chính những người cựu tù năm xưa thành lập là những minh chứng chân thực về một thời oanh liệt và hào hùng của dân tộc.
  • Bảo tàng Quê hương phong trào chiếc gậy Trường Sơn (huyệnỨng Hoà)
    Hoà Xá là một làng quê nằm sát bờ tả sông Đáy, thuộc vùng ven chiêm trũng Khu Cháy. Nơi đây sớm có phong trào cách mạng ngay từ những năm 1930, là hậu phương trung thành của cuộc kháng chiến chống Pháp. Trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hòa Xá được xem là quê hương của phong trào động viên thanh niên lên đường “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” và câu chuyện huyền thoại “chiếc gậy Trường Sơn”.
  • Khu Cháy, Bảo tàng Khu Cháy - một địa chỉ đỏ về truyền thống đấu tranh cách mạng ở Ứng Hoà, Phú Xuyên
    “Khu Cháy” là thuật ngữ để nói về một khu du kích trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp gồm 22 xã ở phía nam huyện Ứng Hoà và tây huyện Phú Xuyên, Hà Nội.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Thúc đẩy phát huy tiềm năng không gian đô thị thông qua các ý tưởng sáng tạo
    Sáng ngày 15/11/2026, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội đã diễn ra Lễ trao giải Cuộc thi “Thiết kế Không gian Sáng tạo Hà Nội 2026” với chủ đề “Hà Nội – Đánh thức không gian đô thị” do Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam phối hợp cùng Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức trong khuôn khổ Chương trình Phát triển Hạ tầng sáng tạo thuộc Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026.
  • “Hà Nội - Triệu trái tim, một niềm tin”: Bồi đắp lòng yêu nước, khơi dậy sức mạnh đoàn kết
    Nhân dịp kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam (18/11/1930 - 18/11/2026), tối ngày 14/11, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội đã tổ chức chương trình chính luận nghệ thuật đặc biệt mang tên “Hà Nội - Triệu trái tim, một niềm tin”.
  • Chuyện "Nghề và Nghệ" kể bên hồ Hoàn Kiếm
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Hội chợ Sáng tạo “Nghề và Nghệ” trên tuyến phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) đã đưa những giá trị thủ công lâu đời bước ra khỏi không gian làng nghề, trực tiếp "đối thoại" với đông đảo du khách trong và ngoài nước.
  • “Lụa Đào Nhuộm Dáng” - Khi thời trang hòa nhịp cùng phố phường Hà Nội
    Chiều 15/11, tuyến phố Tràng Tiền (Hà Nội) trở thành sàn diễn thời trang đầy sắc màu nghệ thuật với sự tham gia của 5 đơn vị giáo dục: Đại học Công nghiệp & Thương mại Hà Nội, Đại học Mở Hà Nội, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội), Đại học Mỹ thuật Công nghiệp và Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương.
  • Chung kết IC Master 2026: Nâng tầm bản sắc nông sản Việt bằng tư duy sáng tạo của người trẻ
    Tối 14/11, Vòng Chung kết Cuộc thi Nhà Truyền thông Tài Ba - IC Master 2026 diễn ra tại Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao phường Đống Đa (Hà Nội), với sự tranh tài của 4 đội thi xuất sắc. Thông qua những dự án truyền thông sáng tạo, các sinh viên mang đến cách tiếp cận mới trong quảng bá nông sản, lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam đến công chúng.
Đừng bỏ lỡ
  • Tour "Chạm Đồng Xuân": Trải nghiệm đa chiều về một Hà Nội luôn vận động và sáng tạo
    Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, tour nghệ thuật "Chạm Đồng Xuân" đang thổi luồng sinh khí mới vào ngôi chợ trăm tuổi. Bằng việc lồng ghép khéo léo tác phẩm của 25 nghệ sĩ vào nhịp giao thương huyên náo, dự án đã biến Đồng Xuân thành một không gian nghệ thuật đa giác quan sống động mà không làm gián đoạn việc mưu sinh của hàng ngàn tiểu thương.
  • Quy hoạch, trưng bày 29 tác phẩm “Ấn tượng Huế, Việt Nam - 2026” bên bờ sông Hương
    Ban Tổ chức Festival Huế quy hoạch và trưng bày 29 tác phẩm tiêu biểu của “Ấn tượng Huế, Việt Nam - 2026” bên bờ sông Hương từ di tích Nghinh Lương Đình đến cầu Dã Viên.
  • Ký ức phố nghề qua những ngôi đình cổ
    “Chuyện Đình trong Phố” mở cửa đón công chúng từ ngày 14 đến 28/11/2026 tại mạng lưới 12 điểm đình, hội quán ở Hà Nội, đồng thời kết nối với Văn Miếu – Quốc Tử Giám và chợ Đồng Xuân trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Mở cánh cửa mới cho di sản Tháp nước Hàng Đậu với “Tháp Ẩn Ca”
    Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì đã khai trương tác phẩm sắp đặt âm thanh “Tháp Ẩn Ca” (The Tower of Hidden Songs) tại Tháp nước Hàng Đậu, phường Ba Đình. Đây là lần thứ hai Tháp nước Hàng Đậu mở cửa đón du khách, kể từ Lễ hội thiết kế Sáng tạo 2023.
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
Di tích Nhà tù nhà rượu Gia Lâm (quận Long Biên)
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO