Danh thắng & Di tích Hà Nội

Di tích Nhà tù nhà rượu Gia Lâm (quận Long Biên)

Sơn Dương (t/h) • 02/10/2023 15:15

Nhà tù nhà rượu Gia Lâm ở số 2 phố Long Biên II, phường Ngọc Lâm, quận Long Biên, phía nam giáp đê sông Hồng, phía tây giáp với phố Long Biên I, phía đông là khu dân cư phường Ngọc Lâm. Hiện nay khu di tích cách mạng kháng chiến Nhà tù nhà rượu Gia Lâm do xí nghiệp kho vận thuộc công ty thiết bị điện và vật liệu dân dụng sử dụng để kinh doanh sản xuất.

tuong-niem.jpg
Nơi tưởng niệm Di tích Nhà tù nhà rượu Gia Lâm.

Tại Nhà tù nhà rượu Gia Lâm Hà Nội (trước là xưởng rượu tư nhân), từ cuối năm 1947 đến 1954, thực dân Pháp đã giam cầm, tra tấn hàng nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ đồng bào ta.

Ông Nguyễn Khắc Khoan - nguyên tù nhân tại Nhà tù nhà rượu Gia Lâm nay là Phó trưởng ban thường trực Ban liên lạc nhà tù kể lại: Sau khi lực lượng của ta tạm thời rút ra ngoài thành phố để tiếp tục cuộc kháng chiến trường kỳ, thực dân Pháp dùng khu vực sản xuất của Nhà máy rượu Gia Lâm làm trại giam tù binh số 4, đến năm 1949 đổi là số 44, đến năm 1950 đổi là số 21. Trại nằm trong khu vực hệ thống đồn bốt địch như cầu Long Biên, đường 5, sân bay Gia Lâm. Giặc giam giữ tại đây những cán bộ chiến sĩ các lực vũ trang, các cán bộ hội viên các ngành dân chính đảng và nhân dân mà chúng bắt được trong những đợt vây ráp càn quét ở các vùng tạm chiếm và các đợt chúng tấn công ra vùng tự do. Số tù binh của toàn trại 21 trước năm 1950 có khoảng 1000 người sau tăng lên 2000 người, đột xuất có lúc lên tới 3000 người, trong số này thường có 30 - 50 phụ nữ.

Đời sống anh chị em tù phải nằm đất, ẩm thấp bẩn thỉu, có nhiều đêm không đủ chỗ nằm phải ngồi dựa lưng vào nhau mà ngủ, không khí ngột ngạt khó thở. Ăn uống vô cùng cực khổ: một nắm cơm nhỏ trộn gạo mục với đậu tương, 1 miếng cá khô thối, canh rau muống già, nước canh đen như nước cống, nước rửa mặt không đủ. Khổ nhất là phụ nữ không có nước để vệ sinh hàng ngày, nhiều người bị khủng bố, hãm hiếp, bệnh tật, ghẻ lở không có thuốc điều trị, sức khoẻ sa sút nghiêm trọng.

Trước tình hình đó, một số đảng viên trung kiên đã tập hợp nhau lại bàn biện pháp đấu tranh chống chế độ lao tù hà khắc của địch, biến nhà tù thành trường học, chờ thời cơ thuận lợi trở về với Đảng tiếp tục chiến đấu. Năm 1950, giặc Pháp mở nhiều đợt tấn công ra vùng tự do và nhiều cuộc vây ráp trong vùng địch tạm thời kiểm soát nên số tù binh ở trại tăng lên 2000 người. Để lãnh đạo các cuộc đấu tranh, tháng 4/1950 chi bộ Đảng đầu tiên của trại được chính thức thành lập. Đồng chí Đắc tức Đức Huệ, cán bộ của Sở Công an Hà Nội được cử làm Bí thư, đồng chí Hải tức Cách, cán bộ đại đội 108 mặt trận Hà Nội và đồng chí Học nguyên Bí thư Đảng bộ xã Vĩnh Quỳnh huyện Thanh Trì là chi uỷ viên.

Ban chi uỷ đã tập trung bàn kế hoạch biện pháp nhằm thực hiện 3 nhiệm vụ lớn:

- Lợi dụng mọi hình thức công khai hợp pháp để hoạt động. - Nắm bằng được các cương vị, điều hành của trại, tìm mọi cách vô hiệu hoá người của giặc cử ra.

- Động viên mọi người đoàn kết, thường xuyên củng cố lòng yêu nước, quý trọng đồng đội và nhân dân chống mọi biểu hiện cầu an dao động, kiên quyết đấu tranh chống đàn áp khủng bố, hãm hiếp, tạo mọi điều kiện để cải thiện đời sống tinh thần, vật chất, tổ chức anh chị em trốn khỏi nhà giam.

Trong trại giam đã tổ chức một lớp văn hoá ban ngày, lớp văn hoá ban đêm cho người chưa biết chữ. Lợi dụng các ngày lễ như Quốc tế Lao động, sinh nhật Bác Hồ, lễ Noel... ta đấu tranh buộc địch cho anh em nghỉ làm cỏvê (corvée) bên ngoài. Đấu tranh đòi cải thiện đời sống cũng đạt kết quả: đòi bọn nhà thầu phải giao đủ lượng gạo, không nhận gạo mục, đỗ tương mọt, cá mắm dòi, rau già...

Một số lính Pháp đánh đập tù binh, hãm hiếp phụ nữ, bọn sĩ quan binh lính nguy lấy cớ khám xét để tước quà của gia đình tiếp tế cho tù binh, ta đấu tranh quyết liệt buộc chúng phải dừng tay. Ta còn cảnh giác với âm mưu dùng “Khổ nhục kể” của giặc, phát hiện kịp thời tên Lâm Tiến là người của phòng nhì Pháp đưa vào, ta đã cảm hóa tên này buộc hắn phải tự thú và thường xuyên báo cho ta âm mưu của địch để kịp thời đối phó.

Đấu tranh trong trại giam của địch là việc làm hết sức khó khăn, nguy hiểm, Chi bộ cộng sản trại tù số 21 đã có các chủ trương đúng, sách lược khôn khéo, tổ chức thực hiện cụ thể, giữ được bí mật, đoàn kết anh em, cảnh giác phát hiện kẻ địch, động viên được anh em giữ vững ý chí chiến đấu nên sau Hiệp định Giơnevơ được trở về với Tổ quốc, với nhân dân.

Nhà tù nhà rượu Gia Lâm hiện còn hai trụ cổng có chòi canh, hệ thống nền móng nhà trại giam và tháp nước để sản xuất rượu là bằng chứng vật chất ghi lại sự kiện lịch sử đó./.

Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 02

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Đình Nam Đồng
    Đình Nam Đồng hiện ở số 73 phố Nguyễn Lương Bằng, phường Đống Đa, Thành phố Hà Nội. Đây là ngôi đình cổ của làng Nam Đồng xưa, thờ Thành hoàng là Thái úy Việt Quốc công Lý Thường Kiệt (1019 - 1105) - vị danh tướng kiệt xuất dưới triều Lý, người có công lớn trong sự nghiệp bảo vệ nền độc lập của quốc gia Đại Việt ở thế kỷ XI.
  • Đình làng Văn Uyên - Nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa và dấu ấn Đức Thánh Nguyễn Siêu
    Nằm bên dòng sông Hồng, đình làng Văn Uyên (nay thuộc xã Nam Phù, TP. Hà Nội) là nơi nhân dân địa phương thờ Đức Thánh Nguyễn Siêu làm Thành hoàng làng. Trải qua nhiều thế hệ, ngôi đình không chỉ là không gian sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng dân cư mà còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa.
  • Bảo tàng Mỹ thuật ở giữa làng quê (huyện Ba Vì)
    Xứ Đoài là một vùng đất tối cổ - vùng địa văn hoá, địa thi hoạ - nơi mà con người có thể trải nghiệm đời mình trong hệ sinh thái tự nhiên của vùng đất, đi qua những truyền thuyết, cổ tích, để từ đó tạo nên tâm tính, giọng nói đặc trưng của con người xứ Đoài. Nắng và gió, núi và sông xứ Đoài đã gợi cảm hứng sáng tác cho một Tản Đà, một Quang Dũng và nhiều thi nhân, hoạ sĩ: từ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia Trí đến Sĩ Tốt, Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng... và những thế hệ văn nghệ sĩ sau này, ở họ đều có những sáng tác xuất sắc về xứ Đoài.
  • Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày (huyện Phú Xuyên)
    Đi khắp các vùng miền của Tổ quốc, những cựu tù binh Phú Quốc đã sưu tầm kỷ vật, di vật, tranh ảnh có liên quan đến các nhà tù trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược mà đồng đội và các ông đã trải qua. Hơn 20 năm kiếm tìm và góp nhặt, Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày, do chính những người cựu tù năm xưa thành lập là những minh chứng chân thực về một thời oanh liệt và hào hùng của dân tộc.
  • Bảo tàng Quê hương phong trào chiếc gậy Trường Sơn (huyệnỨng Hoà)
    Hoà Xá là một làng quê nằm sát bờ tả sông Đáy, thuộc vùng ven chiêm trũng Khu Cháy. Nơi đây sớm có phong trào cách mạng ngay từ những năm 1930, là hậu phương trung thành của cuộc kháng chiến chống Pháp. Trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hòa Xá được xem là quê hương của phong trào động viên thanh niên lên đường “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” và câu chuyện huyền thoại “chiếc gậy Trường Sơn”.
  • Khu Cháy, Bảo tàng Khu Cháy - một địa chỉ đỏ về truyền thống đấu tranh cách mạng ở Ứng Hoà, Phú Xuyên
    “Khu Cháy” là thuật ngữ để nói về một khu du kích trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp gồm 22 xã ở phía nam huyện Ứng Hoà và tây huyện Phú Xuyên, Hà Nội.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Thủ đô Hà Nội tưng bừng mở hội Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026
    Sáng 21/11 tại sân khấu trước Tượng đài Đức Vua Lý Thái Tổ bên hồ Gươm, Thành ủy – HĐND - UBND - Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội long trọng tổ chức Lễ khai mạc chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội năm 2026.
  • "Giữ trọn lòng son": Những chuyện tình chạm tới trái tim nhiều thế hệ
    Chào mừng kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chỉ đạo Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức trưng bày chuyên đề "Giữ trọn lòng son". Trưng bày tái hiện những câu chuyện tình yêu đôi lứa son sắt trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước.
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Tây Hồ lan tỏa giá trị di sản đến gần hơn với bạn bè quốc tế
    Với chủ đề “Tây Hồ – Di sản kết nối năm châu”, chiều 20/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức chương trình giao lưu văn hóa, hữu nghị quốc tế và quảng bá điểm đến, ra mắt Trung tâm Thông tin du lịch Tây Hồ, giới thiệu sản phẩm du lịch và đưa vào vận hành mô hình Tuyến phố bảo đảm ATTP Nguyễn Đình Thi.
  • Lễ hội Oóc Om Bóc - nhịp cầu kết nối và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt
    Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Lễ hội Oóc Om Bóc của đồng bào Khmer Nam Bộ trở thành điểm hẹn văn hóa đặc sắc, nơi những giá trị truyền thống được tôn vinh, trao truyền và lan tỏa trong đời sống cộng đồng. Qua các hoạt động lễ hội, nghệ thuật, ẩm thực và đặc biệt là hội đua ghe Ngo, nét đẹp văn hóa vùng sông nước Tây Nam Bộ tiếp tục được giới thiệu rộng rãi, góp phần làm phong phú bức tranh văn hóa Việt Nam.
Đừng bỏ lỡ
  • Đưa văn hóa thực sự thành sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới
    Đồng chí Vũ Đại Thắng - Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội nhấn mạnh: Với truyền thống ngàn năm văn hiến và anh hùng, tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng đổi mới, sáng tạo, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Thủ đô quyết tâm xây dựng Hà Nội ngày càng văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc; xứng đáng là trái tim của cả nước, là trung tâm văn hóa tiêu biểu của dân tộc. Hà Nội quyết tâm đưa văn hóa thực sự trở thành sức mạnh, nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thủ đô và nguồn cảm hứng cho những khát vọng vươn lên trong kỷ nguyên mới.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Chiến tranh (Kỳ 1)
    Cựu binh A.R.M. rất nhớ cái ngày ở trong khu rừng vùng cao nguyên. Trời càng trưa càng nắng như đổ lửa. Căn hầm dã chiến nóng hầm hập, mồ hôi rịn ra ướt đầm, đã có những thằng không chịu được, cởi trần trùng trục mặc kệ đạn bom tứ phía. Không hiểu cảnh này còn diễn tiếp đến bao giờ? Hy vọng còn sống sót hết sức mong manh...
  • [Video] Khắc họa ý chí quật cường của các chiến sĩ cách mạng và khát vọng tự do của dân tộc
    Nhân kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò giới thiệu tới công chúng Thủ đô, du khách trong nước và quốc tế, trưng bày chuyên đề “Giữ trọn lòng son”, tái hiện 6 câu chuyện tình yêu đôi lứa gắn liền với lý tưởng cách mạng nơi ngục tối.
  • Văn hóa gia đình người Hà Nội là tiêu biểu cho những nét đẹp văn hoá Việt Nam
    GS.TS Lê Thị Quý (Quỹ Văn hiến Việt Nam) nhận định, văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội là biểu trưng cho những điều tốt đẹp của văn hóa gia đình nhiều vùng miền. Những nghiên cứu về Thăng Long - Hà Nội đã cho thấy bản thân văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội không phải là sự phản ánh lại những đặc điểm về cuộc sống, lao động sinh hoạt của một vùng Thăng Long mà chính là tinh hoa của văn minh chung của người Việt.
  • “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo”
    Ngày 20/11/2026, sự kiện “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo” diễn ra tại số 49 Trần Hưng Đạo (Cửa Nam, Hà Nội) với sự tham gia của họa sĩ người Pháp gốc Việt Melody Ung. Chương trình nằm trong khuôn khổ Lễ hội thiết kế sáng tạo 2026 giới thiệu đến công chúng và các nghệ sĩ về bản sắc Việt Nam thông qua thực hành nghệ thuật.
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
Di tích Nhà tù nhà rượu Gia Lâm (quận Long Biên)
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO