Văn hóa – Di sản

Chương trình nghệ thuật “Đường trường”: Bảo tồn, lan tỏa di sản hát Xẩm và Chèo

Phạm Hoa • 19/11/2023 20:16

Chương trình nghệ thuật “Đường trường” tại Phân xưởng nóng, Nhà máy Xe lửa Gia Lâm (quận Long Biên, Thành phố Hà Nội) đã nhận được sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách, góp phần bảo lưu, lan tỏa di sản hát Xẩm và nghệ thuật Chèo Hà Nội nói riêng, cả nước nói chung.

Chương trình biểu diễn nghệ thuật “Đường trường” nằm trong chuỗi hoạt động của Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2023, diễn ra sáng 19/11. “Đường trường” do Trung tâm Xúc tiến Quảng bá Di sản Văn hoá Phi vật thể Việt Nam VICH thực hiện. Theo Ban tổ chức, sở dĩ chọn tên gọi “Đường trường” bởi chương trình biểu diễn nghệ thuật này gợi nhắc một hành trình bảo lưu, sáng tạo văn hoá vừa gian truân mà cũng vừa tự hào của ông cha ta.

duong-truong-3-.jpg
Đông đảo người dân và du khách xem chương trình “Đường trường” thuộc Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội tại Phân xưởng nóng, Nhà máy Xe lửa Gia Lâm, sáng ngày 19/11.

Trong văn chương cổ, “Đường trường” thường nhắc tới con đường dài và xa xôi, ẩn dụ cho nỗi vất vả nhưng đôi khi cũng ngầm thể hiện sự trì chí và bền bỉ của con người. Chương trình đã khai thác hai chất liệu là hát Xẩm và Chèo – những di sản văn hóa phi vật thể đã, đang được bảo tồn, phát triển tại Thủ đô Hà Nội nói riêng. Đặc biệt, nghệ thuật hát Xẩm độc đáo của Hà Nội dù xuất hiện muộn hơn các địa phương trên cả nước nhưng có dấu ấn sáng tạo, trở thành một thành tố quan trọng trong đời sống văn hóa của vùng đất Thăng Long ngàn năm văn hiến.

Xẩm Hà Nội theo thời gian đã đứng trước nguy cơ mai một nhưng bằng những nỗ lực, cố gắng của các cấp ngành, nghệ nhân, nghệ sĩ đã phục hồi được di sản văn hóa phi vật thể quý báu này. Xẩm Hà Nội giờ không còn ở những bến sông, bãi chợ nhưng vẫn hiện diện ở sân đình của các làng quê, thậm chí có được “bến đỗ” mới bền lâu hơn khi được các nghệ sĩ Nhóm xẩm Hà Thành biểu diễn thường xuyên tại buổi tối cuối tuần tại khu vực phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm trong nhiều năm trở lại đây. Thậm chí, nghệ thuật Xẩm Hà Nội còn được đưa lên “thánh đường nghệ thuật” Nhà hát Lớn Hà Nội như một liveshow ca nhạc hiện đại. Chính vì thế, nghệ thuật hát xẩm Hà Nội nói riêng đã được hồi sinh, từng bước phát triển và đóng góp vào sự phát triển của loại hình nghệ thuật này tại Việt Nam nói chung.

duong-truong-6-.jpg
Nghệ sĩ trẻ diễn chèo trong chương trình.
duong-truong-1-.jpg
Khán giả trải nghiệm với nghệ sĩ về các động tác trong biểu diễn chèo.

Trong khi đó, nghệ thuật Chèo của Hà Nội trải qua thăng trầm thời gian, có lúc thịnh suy nhưng đến nay Thủ đô cũng phát triển không ngừng loại hình nghệ thuật truyền thống này. Nhiều địa phương của Hà Nội vẫn có các đội, Câu lạc bộ chèo hoạt động thường xuyên. Thậm chí có nơi đưa nghệ thuật chèo vào trong nhà trường như xã Tam Thuấn (huyện Phúc Thọ) để giới thiệu, truyền dạy, tìm kiếm những tài năng tương lai cho chèo Hà Nội.

Đặc biệt Nhà hát Chèo Hà Nội nhiều năm qua đã đem tới cho công chúng nhiều vở diễn đặc sắc, khai thác từ đề tài lịch sử đến hiện đại đáp ứng nhu cầu thưởng thức của người xem. Tham gia các Liên hoan sân khấu chèo toàn quốc, Nhà hát Chèo Hà Nội thường gặt “mưa giải thưởng”. Đặc biệt, nghệ thuật chèo còn tham gia phát triển du lịch Thủ đô với các chương trình “Hà Nội đêm thứ 7”, xây dựng chương trình diễn riêng cho du khách quốc tế bằng cách dịch nội dung chính của vở diễn ra tiếng Anh từ các vở chèo lịch sử: Thái úy Lý Thường Kiệt, Ngọc Hân công chúa; chèo cổ có các vở và trích đoạn: Quan Âm Thị Kính, Lưu Bình Dương Lễ, Tống Trân Cúc Hoa...; chèo dân gian là: Tấm Cám, Lọ nước thần, Nàng Sita...

duong-truong-2-.jpg
Buổi trình diễn “Đường trường” mang đến cho khán giả cơ hội cảm thụ những giá trị nguyên bản của âm nhạc dân gian vùng châu thổ sông Hồng gồm hát Xẩm và nghệ thuật Chèo truyền thống.

Có thể nói, Chèo và Xẩm là hai loại hình diễn xướng Bắc Bộ có lịch sử lâu đời, bởi vậy đã chứng kiến, thu nhận và góp phần làm nên những đặc trưng văn hoá của vùng Châu thổ sông Hồng. Hai loại hình vừa có những nét chung và riêng đan quyện cùng nhau. Bởi vậy, các tiết mục chèo tại chương trình nghệ thuật “Đường trường” gợi nhắc lại ký ức châu thổ trong quá khứ. Cùng đó, những bài Xẩm ra đời trong bối cảnh công nghiệp hiện diện và phát triển tại Việt Nam kể những câu chuyện của thời hiện đại.

Buổi trình diễn “Đường trường” đã thực sự biến không gian nhà máy thành một sân khấu chuyên nghiệp, mang đến cho khán giả cơ hội cảm thụ những giá trị nguyên bản của âm nhạc dân gian vùng châu thổ sông Hồng, tiếp thêm chất liệu và cảm hứng để bắt đầu một hành trình sáng tạo mới, thoát khỏi những giới hạn thông thường: thời gian, khoảng cách địa lý, bối cảnh chính trị, thị hiếu thời đại… của di sản thông qua cảm thụ và trải nghiệm tương tác.

duongtruong4.jpg
“Đường trường” đã đưa các di sản văn hóa phi vật thể của Hà Nội nói riêng, Việt Nam nói chung đến gần hơn với công chúng.

Đặc biệt, nhằm giúp khán giả có thêm cơ hội tiếp cận di sản, chương trình “Đường trường” đã dành ra một phần thời lượng cho việc trải nghiệm 5 mô hình nhân vật Chèo, trải nghiệm các động tác múa cơ bản có sử dụng quạt Chèo, trải nghiệm chơi trống Chèo và bộ gõ trong Xẩm. Hoạt động giao lưu tương tác, trải nghiệm của chương trình nghệ thuật “Đường trường” đã đưa các di sản văn hóa phi vật thể của Hà Nội nói riêng, Việt Nam nói chung đến gần hơn với công chúng, đồng thời khơi thông “Dòng chảy di sản” – chủ đề của Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2023, lan tỏa thông điệp rằng mọi người đều có trách nhiệm bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc trước cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay.

“Thông qua chương trình, tôi thấy nghệ thuật hát Xẩm và Chèo rất đặc biệt. Chúng ta cần hơn những hoạt động như thế này để bảo tồn cũng như phát huy các giá trị, lan tỏa di sản văn hóa phi vật thể tới người dân”- chị Bùi Hòa (quận Hà Đông, Hà Nội), chia sẻ.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Quốc Tử Giám - 950 năm dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn của quốc học Việt Nam
    Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học tập, xem trọng việc đào tạo và trọng dụng nhân tài để xây dựng quốc gia. Ra đời vào năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám chính là dấu mốc mang tính bước ngoặt của nền giáo dục Đại Việt. Di tích và tư liệu lưu giữ tại quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến nay đã trở thành những biểu tượng tiêu biểu, minh chứng cho bề dày truyền thống văn hiến của đất nước.
  • Triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”: Đề cao giá trị đạo học và tình yêu quê hương đất nước
    Sáng nay 10/11, tại không gian văn hóa vườn hoa đền Bà Kiệu bên hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
  • Hà Nội: Công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng
    Tối 8-11, tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương không gian văn hóa Lũng Trăng. Nằm dưới chân núi Viên Nam, giữa không gian thiên nhiên của vùng đất Mường Yên Xuân, Lũng Trăng ra đời mở ra một không gian giao thoa giữa thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa.
  • Hai di sản tư liệu Việt Nam góp thêm dấu ấn trong kho tàng Ký ức thế giới
    “Văn bia Phố Hiến” (Hưng Yên) và “Ma nhai trên núi Non Nước” (Ninh Bình) vừa được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nâng tổng số di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh lên 13.
  • Đình Tường Phiêu- từ di sản độc đáo đến câu chuyện phát huy giá trị
    Tại Di tích quốc gia đặc biệt đình Tường Phiêu (xã Phúc Thọ, TP Hà Nội), bài toán phát triển kinh tế di sản gắn với bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử đang có những chuyển biến tích cực. Chính quyền địa phương đang gắn kết các giá trị độc nhất vô nhị tại đình Tường Phiêu với làng nghề hoa cây cảnh truyền thống, giáo dục di sản ở địa phương để chung sức phát triển du lịch văn hóa Hà Nội.
  • Hà Nội sẵn sàng cho Festival làng nghề toàn cầu lần thứ nhất
    UBND Thành phố Hà Nội vừa có chỉ đạo tổ chức Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất, năm 2026, diễn ra từ giữa tháng 11/2026 tại Hoàng thành Thăng Long. Sự kiện quy tụ khoảng 200 đại biểu, nghệ nhân quốc tế với nhiều hoạt động trọng tâm như Lễ Khai mạc, Hội nghị xúc tiến đầu tư, Hội thi sản phẩm thủ công Châu Á – Thái Bình Dương và các tour trải nghiệm làng nghề.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
Chương trình nghệ thuật “Đường trường”: Bảo tồn, lan tỏa di sản hát Xẩm và Chèo
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO