Cuộc thi viết Hà Nội & Tôi

Cháo đậu cà, ký ức mãi thương về Hà Nội

Phạm Minh Chánh • 15:59 27/11/2023

Một sáng trời se lạnh ở Đà Lạt, ngồi ở góc vườn xanh mát, bưng chén cháo cá nóng hổi, lòng tôi không khỏi xao xuyến nhớ Hà Nội. Dẫu đất Hà Nội vốn nổi tiếng với nhiều món ăn đặc sắc nhưng trong kí ức tôi vẫn hoài nhớ một món ăn bình dị được ăn từ những ngày còn thơ. Đó chính là món cháo đậu ăn với cà.

chao-dau-ca.jpg

Món cháo đậu cà muối xuất hiện ở Hà Nội từ bao giờ chẳng ai biết cụ thể. Cũng bởi, ở vùng đất kinh kỳ dù có nhiều món ăn truyền thống nhưng vẫn có nhiều món theo chân khách thập phương đến với Hà Nội. Cũng chính điều này thể hiện sự phong phú và đa dạng về văn hoá ẩm thực truyền thống của vùng đất kinh kỳ.

Trải qua nhiều năm tháng, cháo đậu cà trở thành món ăn gắn liền với nhiều thế hệ người dân ở Hà Nội. Dù từng được gọi ví von là món cháo "nhà nghèo" nhưng trong kí ức của nhiều đứa trẻ sinh ra và lớn lên ở Thủ đô, cháo đậu cà là một hoài niệm khó quên, ghi dấu khoảng đời niên thiếu đã qua.

Những ngày mùa hè oi ả, các bà các mẹ ở Hà Nội thường chọn nấu món cháo đậu thanh mát để giải nhiệt cho cả nhà. Cũng bởi, nhiều người quan niệm món cháo này có vị đơn thuần nên thường được ưa chuộng vào mùa hè, đặc biệt trong những ngày oi nồng, nóng bức. Tuy nhiên, giữa những ngày đông lạnh giá, nhiều người vẫn có xu hướng thích thưởng thức một bát cháo đậu phụ cà muối nhằm sưởi ấm và hồi tưởng lại hương vị dịu dàng của mùa hè.

Kỳ thực, cháo đậu cà là món cháo đậu xanh hoặc đậu đen, ăn với cà pháo muối và đậu hũ rim mắm hành. Từng món để riêng vốn đã quen thuộc với mâm cơm truyền thống của người Việt nhưng khi ghép chung lại tạo một hương vị rất riêng của người Hà Nội vẫn luôn là một dấu ấn đặc biệt trong kí ức nhiều thế hệ.

Ở nhà tôi, cháo thông thường được nấu từ gạo dẻo thơm, kết hợp thêm chút đỗ đen hoặc đỗ xanh. Theo mẹ tôi kể lại người Hà Nội rất tinh tế trong việc chuẩn bị gạo nấu cháo. Thông thường, với các loại cháo trai, cháo lươn, cháo hến, cháo gà, cháo tim, cháo lòng... gạo sẽ được xay dập nhỏ như tấm. Cháo sườn được nấu từ gạo xay nhuyễn thành bột. Riêng cháo hoa, cháo đậu, gạo được sẽ để nguyên hạt để nấu.

Cháo, đậu, cà muối vốn đơn thuần chỉ là những thức ăn bình dân, vừa nghe đã gợi nên cảm giác dân dã, quê mùa. Thậm chí, món cháo ấy còn gợi nhớ đến những năm tháng vất vả, nhiều lo toan ở thập niên trước, khi người Hà Nội còn vất vả mưu sinh. Ấy thế nhưng người ở cuộc sống hiện đại như chúng ta chớ vội thờ ơ. Cũng bởi, sau bao nhiêu cao lương mỹ vị khiến bụng dạ nặng trình trịch, người ta thường có xu hướng thèm món gì đó thật thanh đạm nhẹ nhàng. Cháo đậu cà muối khi đó chính là chọn lựa tuyệt vời và phù hợp nhất.

Việc nấu cháo đậu tưởng đơn giản nhưng cũng khá cầu kỳ. Người nội trợ nấu cháo khéo léo phải biết canh giờ phù hợp để ninh cháo sao cho hạt gạo nở hoa đều, sánh mịn. Vị cháo thường được nêm nhạt để cân đối và hài hòa với các món ăn kèm vốn đã mặn. Hạt đậu đen hoặc đậu xanh được ninh phù hợp sẽ cho ra thành phẩm chín mềm mà không hề bị nát.

chao-dau-voi-ca-muoi.jpg

Nét độc đáo của món cháo đậu cà Hà Nội là đậu rán tẩm hành ăn kèm. Thông thường, mẹ tôi hay chọn mua đậu từ bà lão bán ở góc chợ. Bà lão tóc trắng phau phau thường đon đả khi mẹ con tôi ghé mua. Theo lời bà kể thì đậu được bà bán đều được lấy từ một cửa hàng nổi tiếng ở làng Mơ. Dẫu tuổi đã cao nhưng bà thường kiên nhẫn thức giấc từ 2 giờ sáng để kịp lấy đậu từ làng Mơ về bán. Đậu làng Mơ sở dĩ được yêu thích vì không được làm một cách đại trà như loại đậu phụ khuôn dài vẫn bán ở chợ mà nó thường là bìa đậu hình vuông, nhỏ nhắn, các cạnh sẽ bo tròn mũm mỉm. Khẽ khàng cầm miếng đậu trên tay sẽ cảm nhận được sự mát dịu và mềm mại.

Có dịp đi dạo chợ cùng mẹ vào một ngày đầu xuân, khi những hạt mưa phùn đầu mùa còn đang rả rích trên mái chợ. Bà lão thường khẽ khàng ngồi bên chiếc bếp nhỏ, đun một chảo mỡ gà thật nóng, tỏa khói nghi ngút, thong thả cho từng bìa đậu Mơ vào rán. Đứa trẻ con là tôi khi ấy thường ngẩn ngơ đứng nhìn bà cụ ngồi rán đậu rồi háo hức nghe tiếng xèo xèo vang lên, để rồi vui vẻ nhận một bìa đậu vàng ươm tỏa hương dịu dàng.

chao-dau-voi-ca.jpg

Khi mang về căn bếp nhỏ ở khu tập thể của gia đình tôi, mẹ tôi sẽ dầm đậu trong nước mắm pha nhạt vị với đường và hành tươi thái nhỏ. Tôi đặc biệt thích món đậu này vì bên ngoài vỏ giòn, bên trong lại cực kỳ mềm mại. Chỉ cần cắn nhẹ một miếng, ta sẽ nếm được vị giòn dai sau đó lan dần cảm giác béo ngậy, tan chảy của ruột bên trong.

Những buổi sáng tinh mơ, khi màn sương còn chưa tỏ, mẹ tôi luôn tay múc cháo nóng ra chiếc bát nhỏ, thêm vài miếng đậu mơ đã tẩm hành hoa cùng vài quả cà muối. Bọn trẻ con chúng tôi khẽ khàng đỡ lấy bát cháo, nhẹ nhàng xúc từng miếng cháo vào miệng, cảm nhận được biết bao ấm áp, chắt chiu của người mẹ dành cho các con. Dưới mái nhà nhỏ đơn sơ trong làn gió heo may ở miền bắc, sự ấm áp của món ăn thi vị khiến bất kỳ ai cũng thấy lòng mình ấm áp, mềm đi trong thoáng chốc.

Bên cạnh món đậu ngâm nước mắm, cà là thứ không thể thiếu trong món ăn thanh tao này. Thông thường, các bà các mẹ thường chọn cà pháo “bánh tẻ” dày cùi muối để đúng mức độ thì vớt ra để dành ăn với cháo. Còn gì thích thú hơn được cầm trên tay một bát cháo ấm nóng với những miếng đậu vàng ươm điểm xuyết thêm ít hành lá xanh non bên mấy quả cà muối ửng vàng nổi bật trên bát cháo đậu sánh mịn. Bát cháo đậu cà chắc cũng vì thế mà trở nên bắt mắt hơn, khiến bất kỳ ai cũng phải ngắm nhìn một lát trước khi thưởng thức.

Điểm tinh túy nhất của món cháo đậu ăn với cà chính là việc kết hợp sao cho các món ăn chính và kèm kết hợp với nhau thật khéo léo, tinh tế. Người chế biến phải chủ động trong việc gia giảm gia vị khiến cho món đậu tẩm mắm hành trọn vị, để khi nhấm nháp, ta vẫn cảm nhận được lớp vỏ ngoài giòn giòn, hơi dai nhưng thơm bùi. Cà cũng cần được khéo léo muối sao cho vừa chín tới, hài hòa giữa vị chua thanh dịu kết hợp cùng cháo sánh mịn. Ngoài đậu và cà, một số người điển hình như bố tôi còn có thói quen thưởng thức cháo đậu với ca la thầu dầm mặn ngọt, giòn sần sật hoặc thêm quả trứng muối bùi béo.

Theo năm tháng, món cháo đậu cà không còn nhiều hàng bán, các gia đình cũng ít có thói quen nấu để thưởng thức. Bản thân tôi cũng rời khỏi Hà Nội, đi làm việc ở vùng cao nguyên xa xôi nhưng vẫn hoài mong nhớ hương vị quê nhà.

Thi thoảng, có dịp quay về Hà Nội, tôi lại nhẫn nại đi tìm những hàng cháo đậu với cà trong con phố nhỏ nào đó. Chỉ cần ngồi vào một góc quán giản dị với dăm bộ bàn ghế, hít hà chén cháo ấm nóng, thêm chút đậu rán tẩm hành và cà muối là đủ đầy và thỏa thuê./.

Tác phẩm tham dự cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" của tác giả Phạm Minh Chánh. Thông tin về cuộc thi xem tại đây.
Bài liên quan
  • Đi giữa trời thu Hà Nội
    Một ngày lưng chừng thu… Vũ khúc chim khuyên buổi sáng làm ngọt thêm khoảnh khắc nắng chênh chao trên cao. Mùa Thu. Vạn cổ tới kim muôn đời vẫn thế! Cứ chơi vơi heo may; cứ ngập ngừng lá đổ; Cứ cái nắng mật ngợp hồn say; cứ mưa; cứ nắng đan xen ngày tiếp ngày không hẹn trước. Cái cảm giác chơi vơi thiếu tự chủ bỗng chốc lên ngôi. Ban mai một ngày mới đưa bước chân tôi trở về với mùa thu Hà Nội.
(0) Bình luận
  • Hà Nội trong mắt thế hệ mới
    Có một Hà Nội đang hiện ra trước mắt thế hệ trẻ với một diện mạo khác. Những cây cầu mới nối đôi bờ sông Hồng, những tuyến vành đai mở rộng không gian đô thị, những đại lộ kéo dài về phía ngoại thành, những khu đô thị và công trình mới đang từng ngày làm thay đổi cách người Hà Nội đi lại, làm việc, vui chơi và hình dung về tương lai. Hà Nội không còn chỉ nhìn về phía những gì đã làm nên mình mà đang bắt đầu nhìn xa hơn về phía chân trời.
  • Một buổi chiều đi qua nghìn năm
    Buổi chiều ấy, tôi đang học thì nhận được tin nhắn. Bạn đã ở chùa Trấn Quốc. Đợi tôi. Tôi nhìn đồng hồ. Buổi học vẫn chưa hết. Ngoài kia là một chiều Hà Nội tháng Tám còn lòng tôi đã chạy trước đến Hồ Tây. May sao gần bốn giờ, cô cho nghỉ sớm. Tôi thu vội sách vở. Ở tuổi ngoài bốn mươi, vẫn có những phút được tan học sớm khiến người ta vui như một cô học trò nhỏ.
  • Những người “giữ lại” Hà Nội
    Có những buổi sáng, Hà Nội thức dậy bằng những âm thanh rất khẽ. Tiếng chổi tre trên vỉa hè, tiếng rao của người bán hàng rong, tiếng xe đạp lướt qua con phố còn bảng lảng sương. Và đâu đó, giữa 36 phố phường, vẫn có những âm thanh mà tưởng như đã thuộc về một Hà Nội xa xưa: Tiếng búa gõ vào đe, tiếng giấy sột soạt dưới bàn tay người viết chữ, tiếng gọi nhau mua gói cốm, tiếng người bán hoa báo mùa đang tới.
  • Dịu dàng thu qua phố
    Hà Nội vào thu với những con đường đẹp như mơ, sắc vàng rực rỡ nhuộm cả khung trời. Những chiếc lá nhẹ rơi, bay bay trong gió, xào xạc theo bước chân như níu giữ người đi. Con đường Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu với những hàng cây cổ thụ rợp bóng, là nơi mà giới trẻ hay thích chụp ảnh, check in. Nơi đây cũng là nơi mà có rất nhiều những chiếc xe đạp của các mẹ, các chị chở đầy các loài hoa đến bán. Với bó hoa cúc Hoạ Mi trên tay, các cô gái trẻ hay cả những phụ nữ trong tà áo dài duyên dáng đang thả sức tạo kiểu để có bộ ảnh kỷ niệm. Một khung cảnh nên thơ, để ai đó đi ngang qua cũng không khỏi thốt lên: "Ôi sao thu dịu dàng, yên bình đến thế!".
  • Đi qua Hà Nội
    Trưa ấy, một người bạn xứ Bắc hẹn tôi ra Hàm Cá Mập. Bạn chỉ bảo muốn tôi có thêm một trải nghiệm riêng có của Hà Nội khi thành phố vừa chớm thu. Khi tôi đến, bạn đã nhẫn nại đợi ở đó, bên mình là chiếc máy ảnh cơ to và nặng. Bạn đã đi nhiều nơi, biết nhiều miền đất nước, lại khá tường tận Hà Nội. Nhưng hôm ấy, bạn không đưa tôi vào một di tích nào. Chỉ cùng tôi bước lên tầng hai của một chiếc xe buýt.
  • Có người gọi tên tôi giữa Hà Nội
    Không phải tiếng rao khuya, tiếng chuông tàu hay một câu hát cũ. Chỉ là giữa một buổi sáng ở Cát Linh, khi tôi đang lủi thủi theo dòng người, phía sau bỗng vang lên: - Chị Tâm ơi, lên xe nào!
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
Cháo đậu cà, ký ức mãi thương về Hà Nội
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO