Tô Tem Thăng Long Hà Nội

Văn Hậu| 04/11/2022 00:00

Từ thuở mang gươm đi mở nước/Nghìn năm thương nhớ đất Thăng Long.

rongnt1-808796-1370901239(1).jpg
Ảnh minh hoạ

Hà Nội đi sâu vào văn hóa dân gian có lẽ câu thơ của thi sĩ Huỳnh Văn Nghệ ở phương Nam viết từ hơn 60 năm trước, tự hào về Hà Nội trái tim thiêng liêng của mỗi người dân Việt. Theo cố GS Trần Quốc Vượng thì Hà Nội cách đây vài triệu năm là một địa hình võng sâu hàng nghìn mét. Vào thời kỳ đệ Tứ (từ một đến hai triệu năm), miền địa hình này được lấp đầy bởi các vật liệu rời vụn là sản phẩm bào phá từ các miền địa hình núi đồi lân cận đưa về. Vịnh biển được lấp đầy dần ở các cửa sông gọi là phá.

Theo các nhà khảo cổ học, vùng ngã ba sông Đuống, sông Hồng xưa đã từng là biển, nơi hội tụ phù sa để bồi đắp rộng dần ra tạo thành châu thổ Bắc Bộ mà đỉnh là Việt Trì. Giữa hai gờ sông Đuống và sông Hồng, người ta tìm được dấu vết nhiều dòng chảy, chứng tỏ ở cửa sông vùng của nó quá lớn. Kết quả của sự phân nhánh ấy là sông Hồng đã để lại cho Hà Nội những món quà kỷ niệm lúc tách dòng là Hồ Tây, Hồ Hoàn Kiếm. Có thể là một khu vực canh tác lúa nước sớm nhất trên châu thổ đồng bằng Bắc Bộ. Các công trình trị thuỷ cũng bắt đầu từ đây, nên mới có truyền thuyết Lạc Phi của Diệu Đế sinh ra một bọc nở ra 7 con rồng ấy bay về trời được Ngọc Hoàng Thượng Đế giao cho trách nhiệm cai quản vùng sông nước. Các thần theo lệnh Ngọc Hoàng giúp dân trị thuỷ trừ tai. Chính các thần đã linh ứng giúp vua Lý, vua Trần và vua Lê giữ vững được đê Yên Hoa không bị vỡ sau này, dân lập miếu thờ. Việc chống thuỷ tai diễn ra suốt dọc hai bên lưu vực sông Hồng, đặc biệt là từ Bạch Hạc trở về.

Trên các vùng đất ấy, hầu như các sự tích nói về cuộc đấu tranh của con người với lũ lụt là các cuộc đối mặt của các vua Hùng với những hiện tượng ấy. Trong chuyên Hùng Hải trị giặc nước, Lạc Long Quân cho ba con rồng giúp Hồng Hải trông coi một dải sông Thao để trấn giặc nước và lệnh cho Hùng Hải về cửa sông Nhị. Chuyện ấy cũng chỉ là truyền thuyết. Trang Hoa là vợ Hùng Hải có mang rồi sinh ra ba con rồng, vươn vai một cái bỗng trở thành ba chàng trai cao lớn, tuấn tú. Theo lệnh của ba anh em đi trị nhâm ba vùng thác ghềnh hiểm yếu ở Ngọc Tháp, Đào Xá và đầm Thọ Xuyên thuộc xã Dị Nâu, huyện Tam Nông, Phú Thọ. Các sự tích khác như Tuấn Cương và Quế Hoa đánh giặc nước, Ông Hộ giết thuồng luồng... đều nói về cuộc đấu tranh chống lũ lụt dưới thời Hùng Vương, nhưng không thấy bóng dáng của rồng. Rồng cai quản vùng sông nước quanh Hồ Tây, có thể là hình tượng của những con đê đã được so sánh .

Trong lịch sử dân tộc Việt con Rồng Việt khi được tôn thờ là tổ (Tô Tem) rồi trở thành người cha Lạc Long Quân, hư cấu theo tư duy nông nghiệp người Việt cổ lúc chuyển sang trồng lúa nước.

Sự tích kể mùa thu năm Canh Tuất (1010), Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư ra Đại La với ý tưởng mưu toan nghiệp đô của muôn đời. Khi thuyền cập bến Giang Tân, vua cho thắp hương xin phù trợ thì bầu trời đang cao xanh lồng lộng, bỗng ửng hồng lên rồi xuất hiện một luồng khí từ hồ Tây bốc lên tạo thành hình. Rồng vàng cuồn cuộn bay lên cao. Các quan triều cho rằng Lạc Long Quân từ đất Long Đỗ hiển linh báo điềm lành còn nhà vua thì reo lên: Thăng Long... Thăng Long (rồng lên). Cũng từ đó Lý Công Uẩn cho xây dựng kinh thành đã lấy tên thành là Thăng Long. Đó lạ một biểu tượng về cái thế nước đi lên.

Hai chữ Thăng Long vang dội lên cùng với các chiến công đánh Tống bình Nguyên. Nó gắn liền với tín ngưỡng văn hoá Việt và trở thành một phần bản mệnh của nhà Vua, thể hiện quyền uy, sức mạnh của các bậc đế vương. Hình tượng con Rồng được các nghệ nhân, nghệ sĩ hư cấu sáng tạo, tạo nên cả một thế giới rồng đặc trưng cho mỗi triều đại khác nhau có mặt khắp trong các công trình kiến trúc của kinh thành và khắp cả trong các di tích đền chùa, đình, miếu, lăng tẩm. Điển hình nhất là 2 cặp rồng đá điện Kinh Thiên.

Hàng triệu lượt người đã được vào thăm quan, phòng triển lãm có trưng bày hiên vật, trong đó có nhiều hình tượng rồng ở kiến trúc và trong các đồ dùng của vua, chúa và hoàng hậu. Rồng điện Kính Thiên, nơi thiết triều từ trên xuống. Đầu khá to, mắt lồi, bờm mượt lượn ra phía sau. Sừng dài có nhánh, sống lưng nổi lên những vây lưng cao và sắc, hai cánh mũi căng phồng, chân mập như chân cá sấu, có móng. Đây đúng là tượng rồng sống động tiêu biểu thời Lê sơ (1428 - 1527). Xung quanh điện Kính Thiên từ nóc xuống đến các thềm lan can đều có trang trí Rồng. Phần thân trên uốn lượn theo chiều lượn của thân, bàn chân đặt bằng theo đà chạy của lan can. Phía gót chân có túm lông nhỏ mềm, lượn sóng, móng chân cong lên sát vào bụng. Thân rồng uốn tròn theo kiểu thắt miệng túi. Toàn thân có vẩy hoa. Bụng có những đường con tròn đều, kiểu bụng rắn. Trên lưng có hàng vây ngắn kiểu tia lửa. Theo các nhà nghiên cứu thì một số hiện vật bằng đá và gạch đất nung các vật dụng của vua chúa trang trí có vẽ hình Rồng trong hoàng thành, phần lớn là kiến trúc nghê thuật rồng có niên đại vào thời Lý, Trần, Lê xuất hiện trên khắp diên tích đã được khai quật. Rồng đá không chỉ có ở trong các kiến trúc thành cổ, mà còn có nhiều di tích khác như ở thành bậc đàn Nam Giao, thành bậc cửa Văn Miếu Hà Nội, đền Cổ Loa ,đình Trích Sài, chùa Bà Tấm Dương Xá.... Con rồng không chỉ là biểu tượng văn hóa quý trong di sản văn hoá phi vật thể. Nó đi vào đời sống hôm nay như một nhu cầu văn hoá không thể thiếu được trong các lễ hội. Ta gặp cảnh múa rồng trong hội Đống Đa, hội Nhật Tân, hội Triều Khúc, hội Hoè Thị. Ta gặp cảnh đua thuyền rồng ở Hồ Gươm, Tây Tựu, Yên Sở, Thượng Cát... Nhớ năm Thiên Phù (1121), Binh bộ thượng thư Nguyễn Công Bật đã từng tả cảnh ngày hội Thăng Long và bia hiện còn ở chùa Đọi ở Duy Tiên, Hà Nam (ghi theo bản dịch):

- Nghìn thuyền như chớp giật giữa dòng

Muôn trống tựa sấm vang mặt nước

Dưới hiên ngọc thiết hội đồng phương bá

Nơi thềm son, tấu chương biểu sứ tiên.

Tác phẩm tham dự cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" của tác giả Văn Hậu. Thông tin về cuộc thi xem tại đây.

Bài liên quan
  • Những chuyến đi cùng ba
    Ba tôi chưa từng ở Hà Nội tới trọn vẹn một ngày, chưa từng ăn một tô phở ở đất Thủ đô, vậy mà chẳng hiểu sao nghĩ về Hà Nội tôi lại nghĩ đến ba và những chuyến đi cùng ba.
(0) Bình luận
  • Hà Nội trong mắt thế hệ mới
    Có một Hà Nội đang hiện ra trước mắt thế hệ trẻ với một diện mạo khác. Những cây cầu mới nối đôi bờ sông Hồng, những tuyến vành đai mở rộng không gian đô thị, những đại lộ kéo dài về phía ngoại thành, những khu đô thị và công trình mới đang từng ngày làm thay đổi cách người Hà Nội đi lại, làm việc, vui chơi và hình dung về tương lai. Hà Nội không còn chỉ nhìn về phía những gì đã làm nên mình mà đang bắt đầu nhìn xa hơn về phía chân trời.
  • Một buổi chiều đi qua nghìn năm
    Buổi chiều ấy, tôi đang học thì nhận được tin nhắn. Bạn đã ở chùa Trấn Quốc. Đợi tôi. Tôi nhìn đồng hồ. Buổi học vẫn chưa hết. Ngoài kia là một chiều Hà Nội tháng Tám còn lòng tôi đã chạy trước đến Hồ Tây. May sao gần bốn giờ, cô cho nghỉ sớm. Tôi thu vội sách vở. Ở tuổi ngoài bốn mươi, vẫn có những phút được tan học sớm khiến người ta vui như một cô học trò nhỏ.
  • Những người “giữ lại” Hà Nội
    Có những buổi sáng, Hà Nội thức dậy bằng những âm thanh rất khẽ. Tiếng chổi tre trên vỉa hè, tiếng rao của người bán hàng rong, tiếng xe đạp lướt qua con phố còn bảng lảng sương. Và đâu đó, giữa 36 phố phường, vẫn có những âm thanh mà tưởng như đã thuộc về một Hà Nội xa xưa: Tiếng búa gõ vào đe, tiếng giấy sột soạt dưới bàn tay người viết chữ, tiếng gọi nhau mua gói cốm, tiếng người bán hoa báo mùa đang tới.
  • Dịu dàng thu qua phố
    Hà Nội vào thu với những con đường đẹp như mơ, sắc vàng rực rỡ nhuộm cả khung trời. Những chiếc lá nhẹ rơi, bay bay trong gió, xào xạc theo bước chân như níu giữ người đi. Con đường Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu với những hàng cây cổ thụ rợp bóng, là nơi mà giới trẻ hay thích chụp ảnh, check in. Nơi đây cũng là nơi mà có rất nhiều những chiếc xe đạp của các mẹ, các chị chở đầy các loài hoa đến bán. Với bó hoa cúc Hoạ Mi trên tay, các cô gái trẻ hay cả những phụ nữ trong tà áo dài duyên dáng đang thả sức tạo kiểu để có bộ ảnh kỷ niệm. Một khung cảnh nên thơ, để ai đó đi ngang qua cũng không khỏi thốt lên: "Ôi sao thu dịu dàng, yên bình đến thế!".
  • Đi qua Hà Nội
    Trưa ấy, một người bạn xứ Bắc hẹn tôi ra Hàm Cá Mập. Bạn chỉ bảo muốn tôi có thêm một trải nghiệm riêng có của Hà Nội khi thành phố vừa chớm thu. Khi tôi đến, bạn đã nhẫn nại đợi ở đó, bên mình là chiếc máy ảnh cơ to và nặng. Bạn đã đi nhiều nơi, biết nhiều miền đất nước, lại khá tường tận Hà Nội. Nhưng hôm ấy, bạn không đưa tôi vào một di tích nào. Chỉ cùng tôi bước lên tầng hai của một chiếc xe buýt.
  • Có người gọi tên tôi giữa Hà Nội
    Không phải tiếng rao khuya, tiếng chuông tàu hay một câu hát cũ. Chỉ là giữa một buổi sáng ở Cát Linh, khi tôi đang lủi thủi theo dòng người, phía sau bỗng vang lên: - Chị Tâm ơi, lên xe nào!
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Tô Tem Thăng Long Hà Nội
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO