Tản mạn phố cổ

1. Thuở bé, ngà y chủ nhật, tôi hoặc theo mẹ, hoặc theo cha được dạo thăm phố cổ.

Аi với mẹ được nhẩn nha hơn... Phố cổ trong mắt tôi bắt đầu từ chiếc xe điện kéo hai hoặc ba toa, tôi theo mẹ, lên từ chợ Hôm, qua Bử Hồ, đửn Ngọc Sơn, đi và o ruột Hà ng Ngang, Hà ng Аà o, rồi xuống Hà ng Аường... Phố cổ là  nơi mua sắm xưa...

Mỗi phố, đửu kinh doanh mặt hà ng riêng. Hà ng tơ lụa với những nhân viên bán hà ng người à‚u, đội mũ phớt, như cái đấu cao úp ngược, mà u đen, lấy những xúc vải, xúc lụa ra nhanh nhẹn, thà nh thạo, rồi đo, rồi xé rất có nghử, không bao giử quên được... Hà ng Аường thì đông đúc, mỗi khi Trung thu đến, tiếng thợ luyện bột là m bánh phía trong nhà , người ra và o tấp nập. Hiệu bánh nổi tiếng Аông Hưng Viên, khách mua đứng chật, phải hà ng chục người bán hà ng, mới trả hà ng được cho vừa lòng khách...

Hà ng Аồng thì sáng loáng những lư hương, cây nến, hạc đồng, bộ tam sự, bộ ngũ sự, với các kiểu dáng, tha hồ mà  chọn...

Hà ng Thiếc thì thùng tôn, thùng sắt tây, ấm sắt tây vòi cao, đun trên kiểu bếp lò gốm xưa, bầy tầng trên tầng dưới...

Hà ng Buồm thì có hiệu cao lâu Mử¹ Kinh, quanh đó thì hà ng thịt quay, hà ng vằn thắn, chen và o lại có hai hiệu chè của người Hoa nổi tiếng là  Phú Thái và  Chính Thái... Rồi Hà ng Bát, Hà ng Giấy, Hà ng Mã, Hà ng Chiếu... Phố cổ bao giử cũng là  nơi tụ hội đông người nhất từ mử đất cho đến nử­a đêm...

Chưa kể phố ăn uống Tạ Hiện, có rạp hát Lạc Thà nh Аà i, dân ăn chơi rủ nhau, sau khi xem hát, kéo và o ăn uống tấp nập... Phố cổ xưa là  đất mua sắm, buôn bán tập trung, hà ng gì cũng cao, muốn mua sắm gì thì phải lên phố cổ.

Còn nhà  ở phố cổ ư... Cao nhất chỉ là  nhà  hai tầng. Phía dưới là  cử­a hà ng.. Nhà  nà o sang thì là m cử­a kính. Những phố vừa bán, vừa là m hà ng tại chỗ như Hà ng Thiếc, phố Lò Rèn thì cử­a hà ng ngay bên lối cử­a chính ra và o, là  một khung cử­a vuông rộng, đặt giá bầy hà ng. Аêm đến thì dùng những cánh cử­a hình chữ nhật dà i luồn qua rãnh ở khung cử­a mà  đóng và o...

Những mái phố lô xô, những căn gác hẹp với hà ng hiên nhử xinh, chồng xếp bên nhau vừa thân thiết, vừa bí ẩn... Những con phố mặt tiửn ấy đã và o tranh phố nổi tiếng của họa sử¹ Bùi Xuân Phái. Аến bây giử, nhớ phố cổ xưa chỉ cần ngắm một bức tranh của ông, là  lòng dạ đã nao nao vử bao hoà i niệm rồi...

Chợ Аồng Xuân

2. Người Hà  Nội xưa, ra phố là  quần áo phải chỉnh tử. Lên phố cổ không phải chỉ mua sắm mà  còn để ngắm người nữa... Trước hết là  những thiếu nữ Hà  Nội vận những áo dà i Lơ Muya, mà  ngà y đó gọi là  lối ăn mặc tân thời (moderne)... những bà  mệnh phụ mặc áo dà i nhung, vận quần lụa đi hà i thêu, son phấn nhã nhặn, ngồi xe tay, hoặc xe nhà  lên phố. Khi xuống xe, cách lấy tiửn trả phu xe, từng cử­ chỉ đửu thanh lịch, pha một chút đà i các...

Những quý ông thì vận âu phục mùa hè hoặc mùa đông, com-plê, cà -vạt, diện giầy dôn, đội mũ phớt hay bận nam phục, áo the đen, hoặc mà u lam, trong là  áo dà i trắng, đi giầy Chi Long, hoặc giầy Gia Аịnh, đầu đội chiếc khăn xếp đen phủ the sang trọng... nếu là  ngà y nắng hoặc ngà y mưa, thì tay còn mang theo chiếc ô lục soạn nữa...

Lên phố cổ, để mua sắm, còn để người ngắm người học lấy cái thanh lịch của người Trà ng An... Thỉnh thoảng lại gặp một vị trí thức người Hoa, có lẽ mới từ Trung Hoa sang, mặc áo xường xám, để ria mép, đi giầy, kiểu bây giử còn gặp ở chân dung nhà  văn Lỗ Tấn...

Những người dân lao động thì dù bận áo ngắn, áo dà i, cũng lịch sự... tinh tươm. Thỉnh thoảng lại gặp một bác Hoa kiửu nghèo, bán lục tà o xá, hoặc phá xang (lạc rang), áo quần bình dân, cúc tết kiểu tầu, đội chiếc nón nan rộng và nh, không lẫn và o đâu được.

Lên phố cổ là  hòa và o cái chất Hà  Nội đặc quánh từ con người, phố xá, cử­a hà ng, cử­a hiệu, lời ăn tiếng nói của một chốn kinh thà nh Hoa lệ...

3. Chợ Аồng Xuân là  chợ của phố cổ, từ mặt tiửn khung nhà  lớn một tầng, cao thoáng, lợp tôn, hà i hòa với tất cả bốn mặt phố xung quanh... Chợ ở ngay trung tâm phố cổ, đầu phố Hà ng Giấy...

Trong chợ có đủ mặt hà ng của các là ng nghử ở các vùng ngoại ô, và  của tứ trấn, gồm các tỉnh, Bắc Ninh, Sơn Tây, Hà  Đông, Hà  Nam đổ vử, mua gì cũng có...

Lại có những dãy hà ng quà , mà  đửu là  quà  ngon cả, như hà ng giò chả, bánh giầy, bánh giò, hà ng bún chả, bún thang, bún ốc, bún riêu, hà ng phở bò thì ở ngay cử­a chợ và o... Rồi hà ng khô, hà ng cá, hà ng rau quả...

Theo cha lên chợ Аồng Xuân, tôi thường được dẫn đi xem hà ng cá và ng, chậu hoa, chim cảnh, rồi và o quán bún chả, gọi một mẹt, cha con cùng ngồi ăn... Cha tôi gọi thêm một chén rượu, nhâm nhi nhìn tôi ăn... Rồi người lấy xe, đạp lòng vòng qua các phố, qua Hồ Gươm, mua cho tôi một que kem, rồi cha con vử nhà .

Những chuyến đi phố cổ ấy, như là  một phần thưởng cha tôi ban cho các con. Chỉ ai học giửi, được khen, hoặc ngoan, thì chủ nhật mới được đi chợ Аồng Xuân, đồng nghĩa với việc đi chơi phố cổ với Người...

Phố cổ xưa phố chợ, xe cộ, con người đồng bộ hà i hòa... Bảo tồn phố cổ bây giử, là m sao giữ được vẻ cổ kính xưa, lại vẫn là  nơi trung tâm buôn bán, dạo chơi của người Hà  Nội... Аiửu đó xem ra chọn được phương án tối ưu, cũng là  chuyện đâu có dễ.