Tản mạn phố cổ
Chuyển động Hà Nội - Ngày đăng : 17:54, 26/03/2010
1. Thuở bé, ngà y chủ nhật, tôi hoặc theo mẹ, hoặc theo cha được dạo thăm phố cổ.
Đi với mẹ được nhẩn nha hơn... Phố cổ trong mắt tôi bắt đầu từ chiếc xe điện kéo hai hoặc ba toa, tôi theo mẹ, lên từ chợ Hôm, qua Bử Hồ, đửn Ngọc Sơn, đi và o ruột Hà ng Ngang, Hà ng Đà o, rồi xuống Hà ng Đường... Phố cổ là nơi mua sắm xưa...
Mỗi phố, đửu kinh doanh mặt hà ng riêng. Hà ng tơ lụa với những nhân viên bán hà ng người à‚u, đội mũ phớt, như cái đấu cao úp ngược, mà u đen, lấy những xúc vải, xúc lụa ra nhanh nhẹn, thà nh thạo, rồi đo, rồi xé rất có nghử, không bao giử quên được... Hà ng Đường thì đông đúc, mỗi khi Trung thu đến, tiếng thợ luyện bột là m bánh phía trong nhà , người ra và o tấp nập. Hiệu bánh nổi tiếng Đông Hưng Viên, khách mua đứng chật, phải hà ng chục người bán hà ng, mới trả hà ng được cho vừa lòng khách...
Hà ng Đồng thì sáng loáng những lư hương, cây nến, hạc đồng, bộ tam sự, bộ ngũ sự, với các kiểu dáng, tha hồ mà chọn...
Hà ng Thiếc thì thùng tôn, thùng sắt tây, ấm sắt tây vòi cao, đun trên kiểu bếp lò gốm xưa, bầy tầng trên tầng dưới...
Hà ng Buồm thì có hiệu cao lâu Mử¹ Kinh, quanh đó thì hà ng thịt quay, hà ng vằn thắn, chen và o lại có hai hiệu chè của người Hoa nổi tiếng là Phú Thái và Chính Thái... Rồi Hà ng Bát, Hà ng Giấy, Hà ng Mã, Hà ng Chiếu... Phố cổ bao giử cũng là nơi tụ hội đông người nhất từ mử đất cho đến nửa đêm...
Chưa kể phố ăn uống Tạ Hiện, có rạp hát Lạc Thà nh Đà i, dân ăn chơi rủ nhau, sau khi xem hát, kéo và o ăn uống tấp nập... Phố cổ xưa là đất mua sắm, buôn bán tập trung, hà ng gì cũng cao, muốn mua sắm gì thì phải lên phố cổ.
Còn nhà ở phố cổ ư... Cao nhất chỉ là nhà hai tầng. Phía dưới là cửa hà ng.. Nhà nà o sang thì là m cửa kính. Những phố vừa bán, vừa là m hà ng tại chỗ như Hà ng Thiếc, phố Lò Rèn thì cửa hà ng ngay bên lối cửa chính ra và o, là một khung cửa vuông rộng, đặt giá bầy hà ng. Đêm đến thì dùng những cánh cửa hình chữ nhật dà i luồn qua rãnh ở khung cửa mà đóng và o...
Những mái phố lô xô, những căn gác hẹp với hà ng hiên nhử xinh, chồng xếp bên nhau vừa thân thiết, vừa bí ẩn... Những con phố mặt tiửn ấy đã và o tranh phố nổi tiếng của họa sử¹ Bùi Xuân Phái. Đến bây giử, nhớ phố cổ xưa chỉ cần ngắm một bức tranh của ông, là lòng dạ đã nao nao vử bao hoà i niệm rồi...
Chợ Đồng Xuân
2. Người Hà Nội xưa, ra phố là quần áo phải chỉnh tử. Lên phố cổ không phải chỉ mua sắm mà còn để ngắm người nữa... Trước hết là những thiếu nữ Hà Nội vận những áo dà i Lơ Muya, mà ngà y đó gọi là lối ăn mặc tân thời (moderne)... những bà mệnh phụ mặc áo dà i nhung, vận quần lụa đi hà i thêu, son phấn nhã nhặn, ngồi xe tay, hoặc xe nhà lên phố. Khi xuống xe, cách lấy tiửn trả phu xe, từng cử chỉ đửu thanh lịch, pha một chút đà i các...
Những quý ông thì vận âu phục mùa hè hoặc mùa đông, com-plê, cà -vạt, diện giầy dôn, đội mũ phớt hay bận nam phục, áo the đen, hoặc mà u lam, trong là áo dà i trắng, đi giầy Chi Long, hoặc giầy Gia Định, đầu đội chiếc khăn xếp đen phủ the sang trọng... nếu là ngà y nắng hoặc ngà y mưa, thì tay còn mang theo chiếc ô lục soạn nữa...
Lên phố cổ, để mua sắm, còn để người ngắm người học lấy cái thanh lịch của người Trà ng An... Thỉnh thoảng lại gặp một vị trí thức người Hoa, có lẽ mới từ Trung Hoa sang, mặc áo xường xám, để ria mép, đi giầy, kiểu bây giử còn gặp ở chân dung nhà văn Lỗ Tấn...
Những người dân lao động thì dù bận áo ngắn, áo dà i, cũng lịch sự... tinh tươm. Thỉnh thoảng lại gặp một bác Hoa kiửu nghèo, bán lục tà o xá, hoặc phá xang (lạc rang), áo quần bình dân, cúc tết kiểu tầu, đội chiếc nón nan rộng và nh, không lẫn và o đâu được.
Lên phố cổ là hòa và o cái chất Hà Nội đặc quánh từ con người, phố xá, cửa hà ng, cửa hiệu, lời ăn tiếng nói của một chốn kinh thà nh Hoa lệ...
3. Chợ Đồng Xuân là chợ của phố cổ, từ mặt tiửn khung nhà lớn một tầng, cao thoáng, lợp tôn, hà i hòa với tất cả bốn mặt phố xung quanh... Chợ ở ngay trung tâm phố cổ, đầu phố Hà ng Giấy...
Trong chợ có đủ mặt hà ng của các là ng nghử ở các vùng ngoại ô, và của tứ trấn, gồm các tỉnh, Bắc Ninh, Sơn Tây, Hà Đông, Hà Nam đổ vử, mua gì cũng có...
Lại có những dãy hà ng quà , mà đửu là quà ngon cả, như hà ng giò chả, bánh giầy, bánh giò, hà ng bún chả, bún thang, bún ốc, bún riêu, hà ng phở bò thì ở ngay cửa chợ và o... Rồi hà ng khô, hà ng cá, hà ng rau quả...
Theo cha lên chợ Đồng Xuân, tôi thường được dẫn đi xem hà ng cá và ng, chậu hoa, chim cảnh, rồi và o quán bún chả, gọi một mẹt, cha con cùng ngồi ăn... Cha tôi gọi thêm một chén rượu, nhâm nhi nhìn tôi ăn... Rồi người lấy xe, đạp lòng vòng qua các phố, qua Hồ Gươm, mua cho tôi một que kem, rồi cha con vử nhà .
Những chuyến đi phố cổ ấy, như là một phần thưởng cha tôi ban cho các con. Chỉ ai học giửi, được khen, hoặc ngoan, thì chủ nhật mới được đi chợ Đồng Xuân, đồng nghĩa với việc đi chơi phố cổ với Người...
Phố cổ xưa phố chợ, xe cộ, con người đồng bộ hà i hòa... Bảo tồn phố cổ bây giử, là m sao giữ được vẻ cổ kính xưa, lại vẫn là nơi trung tâm buôn bán, dạo chơi của người Hà Nội... Điửu đó xem ra chọn được phương án tối ưu, cũng là chuyện đâu có dễ.