Âm nhạc

Trận Điện Biên của âm nhạc Việt

Nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha 08/05/2024 06:05

Ngay từ khi xuất hiện, tân nhạc Việt Nam đã thể hiện rất rõ bản sắc Việt trong giai điệu của mình. Bản sắc được thể hiện qua giai điệu nằm trong điệu thức phương Tây nhưng được viết ra từ tâm hồn Việt và giai điệu tiến hành theo điệu thức phương Đông tràn ngập âm hưởng Việt.

chien-thang-dien-bien-phu-do-nhuan.jpg

Với hành trang ấy, các nhạc sĩ lên đường cùng toàn dân kháng chiến trường kỳ. Phải nói là ý thức tạo ra giai điệu riêng của Việt Nam đã bắt đầu rõ hơn từ sau khi “Đề cương văn hóa” do đồng chí Trường Chinh soạn thảo với tiêu chí “Dân tộc - Khoa học - Đại chúng” năm 1943. Đến khi nước nhà giành độc lập và bước vào cuộc kháng chiến chống Pháp thì ý thức này rất được hưởng ứng. Lê Lôi đã có “Đóng nhanh lúa tốt” (lời: ca dao Huyền Tâm), Tô Vũ đã có “Cấy chiêm” (thơ: Quách Vinh), Đỗ Nhuận thì có ca cảnh “Sóng cả không ngã tay chèo” về nữ anh hùng Nguyễn Thị Chiên. Nhưng dù giai điệu đậm chất Việt thì vẫn chỉ mang âm hưởng dân ca người Kinh. Văn Chung đã lần đầu tiên sử dụng chất liệu dân ca người Tày - Nùng trong “Pi noọng ơi”.

Chỉ đến khi đại quân ta tiến vào Tây Bắc, chìm đắm trong mỏ dân ca các dân tộc bản địa, các nhạc sĩ chúng ta mới bừng ngộ rằng đây chính là kho tàng vô tận cho sự phát triển không ngừng của âm nhạc Việt. Cùng với trận Điện Biên của cả dân tộc, các nhạc sĩ cũng bắt đầu khởi sự một trận Điện Biên của mình trên đường chinh phục những đỉnh cao âm nhạc. Bên cạnh trận Điện Biên của cả dân tộc có các chiến dịch phụ như ở Tây Nguyên, Nam Bộ, “trận Điện Biên của âm nhạc Việt” cũng được các nhạc sĩ chia lửa ở hai vùng đất này.

Có thể nhìn thấy rõ “trận Điện Biên trong âm nhạc Việt” qua một tác giả tiêu biểu là nhạc sĩ Đỗ Nhuận. Khi bắt đầu vào Tây Bắc, ông đã lập một kỳ tích là tạo ra hành khúc “Hành quân xa” ngắn gọn mang đậm bản sắc nhưng dù sao vẫn là âm hưởng dân ca người Kinh. Đến khi ta đánh Him Lam mở màn, Đỗ Nhuận lại tiếp tục có thêm hành khúc “Trên đồi Him Lam”. Ở hành khúc này, nhìn thấy người lính từ các tỉnh miền Bắc đều có mặt trên chiến hào nên ông đã trộn trong giai điệu của mình âm hưởng dân ca đồng bằng Bắc Bộ với âm hưởng dân ca xứ Nghệ. Nhưng vẫn chỉ là dân ca của người Kinh. Tuy nhiên, cũng chính thời điểm này, Đỗ Nhuận đã bắt đầu chìm đắm trong dân ca các dân tộc Tây Bắc mà chủ yếu là Thái, Mông. Ca cảnh “Anh Pan về bản” là nhạc phẩm Việt đầu tiên mang âm hưởng dân ca Tây Bắc. Mỏ âm thanh quý giá này còn cho Đỗ Nhuận có đủ công lực để tạo ra Opéra “Cô Sao” sau mười năm chiến thắng Điện Biên Phủ của dân tộc. Đến khi Điện Biên chiến thắng “chấn động địa cầu” ngày 7/5/1954 thì Đỗ Nhuận viết nên hành khúc “Chiến thắng Điện Biên” mà trong giai điệu nức lòng người này, tác giả đã trộn vào đấy dân ca Thái - Mông với dân ca đồng bằng Bắc Bộ mà cụ thể là giai điệu chèo trong điệu Sắp qua cầu vô cùng tự nhiên, tuyệt không dấu vết của lắp ghép: “Súng đại bác cuốn lá ngụy trang/ Từng đàn bươm bướm trắng giỡn lá ngụy trang” thì rất Thái - Mông nhưng đến câu tiếp theo “Xiết bao sướng vui từ ngày lên Tây Bắc, đồng bào náo nức mong chúng ta trở về” thì đích thị Sắp qua cầu. Thật tài tình. Sự tài tình của một tầm vóc lớn.

Và sau Đỗ Nhuận, nhiều nhạc sĩ đã khai thác mỏ âm thanh này như Đặng Đình Hưng với “Chiến thắng Tây Bắc”, Lê Lan với “Chị Mai đi chợ”, “Sao cô em chưa về”, Nguyên Nhung với “Tiếng đàn môi”, “Từ trên đỉnh núi”, Nguyễn Đức Toàn với “Nỗi băn khoăn của chị Lả”, Doãn Nho với “Chiếc khăn rơi”… Hoàng Vân tuy chưa có giai điệu mang âm hưởng Tây Bắc thì lại có một điệu hò mới từ chiến dịch Điện Biên là “Hò kéo pháo” và mười năm sau thì có “Nổi trống lên rừng núi ơi”!

Âm hưởng Tây Bắc, Việt Bắc còn mang đến cho các nhạc sĩ sau ngày hòa bình một hứng khởi mới trong sáng tạo âm nhạc như Trần Quý với “Hát mừng anh hùng Núp”, Nguyễn Tài Tuệ với “Bài ca gửi Noọng”, “Suối Mường Hun chảy mãi” và đỉnh cao là “Tiếng hát giữa rừng Pắc Bó”, Nguyễn Xuân Khoát với “Ngắm chim bay trên dãy Phja Bjooc”, Hồng Đăng với “Mây trắng Phia Khao”...
Ở “trận Điện Biên của âm nhạc Việt”, các nhạc sĩ đã tạo ra âm nhạc thời chống Pháp, chống Mỹ đa sắc khiến thế giới phải nhìn vào ngưỡng mộ. Từ giai điệu nhạc múa sạp, múa Chàm Rông đến những bài hát độc đáo như “Người Châu Yên em bắn máy bay” của Trọng Loan, “Bài ca trên đỉnh núi” của Nguyễn Văn Thương… rồi những tác phẩm khí nhạc như “Rhapsody chim ưng” của Đàm Linh, “Thắng lợi của tình yêu Tổ quốc” của Nguyễn Đình Tấn, giao hưởng “Đồng khởi” của Nguyễn Văn Thương…

“Trận Điện Biên của âm nhạc Việt” vẫn tiếp tục chinh phục những đỉnh cao mới bằng tinh thần chiến thắng của trận Điện Biên Phủ lịch sử năm xưa trong thời thanh bình. Nếu thời chống Mỹ ngoài những tác phẩm kể trên lan truyền trong phe xã hội chủ nghĩa cùng với những tác phẩm khí nhạc của nhạc sĩ Nguyễn Thiện Đạo - người Pháp gốc Việt như “Thành đồng tổ quốc”, “Phù Đổng”… đoạt giải thưởng trong các festival âm nhạc quốc tế; thì thời thanh bình, một cột mốc lịch sử đã được các nghệ sĩ biểu diễn căn trước, đấy chính là sự kiện nghệ sĩ piano Đặng Thái Sơn đoạt giải Nhất trong cuộc thi Chopin lần thứ mười vào mùa thu 1980. Sau đó vài năm vào thập kỷ cuối thế kỷ cũ cũng như thập kỷ đầu thế kỷ mới, các nhạc sĩ đã lặng lẽ tạo nên các đỉnh cao của mình trong việc hòa nhập với thế giới. Bắt đầu từ “Rhapsody Việt Nam” của Đỗ Hồng Quân đậm đặc âm hưởng các dân tộc Việt Nam vang lên đĩnh đạc ở Moscow đến những bản giao hưởng của Lương Minh, Kim Ngọc trong cuộc thi âm nhạc của các nhạc sĩ trẻ thế giới và tiếp tục là việc các tác phẩm khí nhạc Việt Nam được các dàn nhạc nước ngoài trình diễn và trao giải thưởng như giao hưởng thơ “Trở về với Điện Biên” của Trần Trọng Hùng ở Biennale Music Berlin 1996 rồi đến những tác phẩm khí nhạc của Đỗ Hồng Quân mà tiêu biểu là “Trổ Một” đã được vang lên và được xuất bản tại các nước trên thế giới. Bên cạnh đó, cũng phải kể đến “Ngày hội” của Đặng Hữu Phúc, “Ký ức Đồng Khởi” của Võ Đăng Tín, “Chênh vênh” của Ngọc Đại...

Thế hệ nhạc sĩ trẻ như Vũ Nhật Tân, Trần Mạnh Hùng, Kim Ngọc, Việt Anh… đã làm rạng danh Việt Nam trên thế giới bằng những tác phẩm khí nhạc của mình sánh vai cùng các thế hệ cha anh. Từ trận Điện Biên lịch sử của dân tộc làm chấn động địa cầu, có “trận Điện Biên của âm nhạc Việt” đã kéo dài từ đó đến nay vẫn chưa chấm dứt, vẫn tiếp tục tạo ra những đỉnh cao hòa nhập cùng âm nhạc thế giới./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • “Bầu Show - Độc cầm thanh âm”: Khi âm nhạc truyền thống và hiện đại cùng hoà nhịp
    Đàn bầu, từ lâu đã gắn liền với các thể loại âm nhạc dân gian như hát Xẩm, hát Chèo. Tuy nhiên, ngày nay, với mong muốn giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, đàn bầu đã có những thay đổi, biến tấu để hòa mình vào dòng chảy âm nhạc hiện đại. Đó cũng là “thời khắc chuyển mình” được thể hiện rõ tại sự kiện “Bầu Show - Độc cầm thanh âm” do Further, nhóm sinh viên chuyên ngành Quản lý giải trí và sự kiện của Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức vào ngày 20/6 vừa qua.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Về bến nước xưa
    Hoàng Khánh Duy là một cây bút tài năng với những truyện ngắn lấy bối cảnh miệt vườn sông nước miền Tây. Những câu chuyện của anh thường gắn liền với hình ảnh của những bà má quê, những phụ nữ Nam Bộ hiền lành, chân chất, chịu thương chịu khó nhưng số phận còn nhiều thua thiệt. Với ngòi bút chân thật và trái tim trong sáng, Hoàng Khánh Duy đã chia sẻ với bạn đọc những cảm nhận sâu sắc về những giá trị chân thiện mỹ trong cuộc sống. Truyện ngắn "Về bến nước xưa" với mạch cảm xúc như thế.
  • Chuyện cùng nhà văn hóa - nhà báo Hữu Ngọc giờ mới kể
    Đối với những người làm báo trẻ về tuổi đời lẫn tuổi nghề, không có gì quý báu hơn khi được gặp gỡ, nghe chuyện đời, chuyện nghề của các nhà báo lão thành. May mắn trong 15 năm làm báo, tôi được gặp nhà văn hóa - “đại” nhà báo Hữu Ngọc. Trước một “cây cổ thụ” Hữu Ngọc, phóng viên trẻ dù tài năng, thành công đến mấy cũng cảm thấy bé nhỏ trước kiến thức sâu rộng, sự tận hiến với nghề của ông.
  • Gần 6.000 chỉ tiêu tuyển dụng tại Phiên giao dịch việc làm quận Long Biên năm 2024
    Ngày 22/6, Hơn 5.000 chỉ tiêu việc làm, học nghề, xuất khẩu lao động đã được 103 doanh nghiệp, đơn vị dạy nghề, cơ sở sản xuất kinh doanh tuyển dụng, tuyển sinh tại “Phiên giao dịch việc làm - Tư vấn hướng nghiệp quận Long Biên năm 2024”.
  • Kỳ thi tốt nghiệp THPT diễn ra trong 2 ngày 27 và 28/6
    Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024 sẽ chính thức diễn ra từ ngày 27 đến ngày 28/6 với tổng số thí sinh đăng ký dự thi là hơn 1.071.000 em trên khắp 63 tỉnh, thành phố.
Đừng bỏ lỡ
  • Lễ hội Cầu ngư Lộ Diêu: Giữ gìn bản sắc văn hóa biển
    Với lịch sử hơn 500 năm, thôn Lộ Diêu tự hào gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống qua lễ hội Cầu Ngư. Sự kiện này không chỉ có ý nghĩa tâm linh mà còn là cơ hội để quảng bá văn hóa đặc sắc của ngư dân biển miền Trung và Nam Bộ, gìn giữ bản sắc văn hóa biển cho thế hệ mai sau
  • Nhộn nhịp mùa sen Tây Hồ
    Những ngày tháng 6 Hà Nội liên tục đón những đợt nóng gay gắt nhưng không khí nhộn nhịp tại những đầm sen ở quanh khu vực Thung lũng hoa hồ Tây (quận Tây Hồ) vẫn không hề bị ảnh hưởng. Hàng trăm lượt du khách tìm đến chụp ảnh mỗi ngày đã tạo nên một bầu không khí vô cùng ấn tượng.
  • Ra mắt cuốn sách "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc" của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng
    Cuốn sách tuyển chọn 92 bài viết, bài phát biểu, bài nói, lược ghi, trả lời phỏng vấn, thư... gửi gắm những thông điệp sâu sắc của đồng chí Tổng Bí thư đối với đội ngũ trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ và những người làm công tác văn hóa.
  • Bảo tồn văn hóa truyền thống trong chợ phiên của đồng bào các dân tộc thiểu số tại Cao Bằng
    Bộ VHTTDL vừa ban hành Quyết định số 1642/QĐ-BVHTTDL về việc tổ chức tập huấn về bảo tồn, phát huy đặc trưng văn hóa truyền thống trong chợ phiên của đồng bào các dân tộc thiểu số tại Cao Bằng năm 2024.
  • Thể lệ Cuộc vận động sáng tác văn học nghệ thuật về Nghề báo - Người làm báo Thủ đô và cả nước
    Căn cứ Kế hoạch số 316-KH/BTGTW ngày 29/6/2023 của Ban Tuyên giáo Trung ương về kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2025); Thực hiện Kế hoạch số 238/KH-TU ngày 17/5/2024 của Thành ủy Hà Nội về Kế hoạch Kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2025), Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội đã xây dựng Kế hoạch tổ chức và công bố Thể lệ Cuộc vận động sáng tác văn học nghệ thuật về Nghề báo - Người làm báo Thủ đô và cả nước.
  • [Video] Công bố một số nền tảng, ứng dụng của Đề án 06/Chính phủ trên địa bàn Thủ đô
    Thủ đô Hà Nội là địa phương được Chính Phủ, Tổ công tác triển khai Đề án 06/CP giao thực hiện thí điểm một số nội dung nhiệm vụ của Đề án 06 làm cơ sở đánh giá trước khi nhân rộng. Sau thời gian nghiên cứu thí điểm, UBND thành phố Hà Nội đã công bố một số nền tảng ứng dụng của Đề án 06/Chính phủ gồm: Công dân Thủ đô số iHanoi, Hồ sơ sức khỏe điện tử trên VNeID, Hệ thống thông tin phục vụ họp và xử lý công việc I-Cabinet.
  • Giải thưởng Văn học nghệ thuật tỉnh Thái Bình mang tên Nhà bác học Lê Quý Đôn
    Các thể loại tham dự giải thưởng bao gồm: Văn xuôi, thơ, âm nhạc, múa, sân khấu, kiến trúc, mỹ thuật, nhiếp ảnh, văn nghệ dân gian, phát thanh - Truyền hình.
  • Làm báo nơi vùng giải phóng
    Tôi học và bắt đầu viết báo từ năm 1974, tại một vùng đất mới giải phóng - đó là Quảng Trị. Nơi ấy lúc bấy giờ là miền đất đói nghèo, đau thương nhưng cũng biết mấy can trường, biết bao thương nhớ… Nói như nhà thơ Chế Lan Viên, ấy là vùng quê: “Những đồi tranh ăn độc gió Lào/ Những ruộng đói mùa, những đồng đói cỏ/ Những đồi sim không đủ quả nuôi người/ Cuộc sống gian lao, ít tiếng nói cười/ Chỉ tiếng gió mù trời chen tiếng súng…”.
  • Đặc sắc chương trình nghệ thuật “Dấu thiêng miền đất cổ”
    Tối 20/6, quận Bắc Từ Liêm tổ chức chương trình nghệ thuật đình Chèm “Dấu thiêng miền đất cổ” chào mừng Lễ hội truyền thống đình Chèm năm 2024 (diễn ra từ ngày 19/6 đến ngày 21/6), đây là hoạt động thiết thực chào mừng kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô.
  • "Hỗn độn và khu vườn" - đánh dấu sự trở lại đường thơ của Nguyễn Vĩnh Tiến
    Công ty cổ phần văn hoá và truyền thông Nhã Nam vừa ra mắt độc giả tập thơ “Hỗn độn và khu vườn” của tác giả Nguyễn Vĩnh Tiến. Tác phẩm đánh dấu một bước phát triển mới trong sự nghiệp thơ của Nguyễn Vĩnh Tiến.
Trận Điện Biên của âm nhạc Việt
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO