Lý luận - phê bình

Thơ hiện nay với hôm nay: Cần sự kỷ luật từ tác giả

Yến Ly • 11:00 16/03/2023

Trong lịch sử thơ ca Việt Nam, các thế hệ đã để lại cho chúng ta một kho tàng đầy rung cảm. Song nói về thơ hiện nay, có lẽ trong số chúng ta cũng từng nghe đến, hoặc đọc cho nhau nghe rằng: “Gặp nhau tay bắt mặt mừng/ Tặng gì thì tặng xin đừng tặng thơ”. Thơ là gì, đang như thế nào mà dường như khiến cho mọi người bị bội thực thơ và vì sao lại thế? Hay là thơ đã bị mất giá đến mức nào?

Chạm được vào cõi sâu của tâm hồn

Trong buổi tọa đàm “Thơ hiện nay với hôm nay” thuộc chuỗi sự kiện Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 21 tại Hoàng thành Thăng Long, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, nhà thơ Nguyễn Bình Phương đã khẳng định thơ là một sinh thể, nó cũng bí ẩn như con người. “Xét cho cùng, mỗi bài thơ là một tiểu định nghĩa về thơ và chức phận của thơ. Mỗi nhà thơ với toàn bộ sự nghiệp của mình bao gồm phong cách, bút pháp, hệ thẩm mỹ, quan điểm, tư tưởng được coi là một trung định nghĩa về thơ. Và mỗi giai đoạn thơ ca, mỗi thời đại thơ ca có thể coi như là một đại định nghĩa về thơ…”- nhà thơ Nguyễn Bình Phương nhận định. Với ông, thơ là để duy trì thế đứng của con người trong thế giới này: Một thế giới rất đẹp, rất lộng lẫy nhưng cũng đầy chông gai.

1(1).jpg
Đọc thơ và trình diễn của hai nhà thơ Lữ Mai và Nguyễn Minh Cường tại Đêm thơ Nguyên tiêu, 2023.

Nhìn nhận về thơ hiện nay, nhà phê bình Văn Giá cho rằng các tác giả trẻ thông minh hơn, hiện đại hơn trong sáng tác. Còn nhà thơ Nguyễn Việt Chiến đánh giá các tác giả đã mang lại những phát hiện mới và có giá trị khắc họa bằng ngôn ngữ của thơ - họ đã chạm được vào cõi sâu của tâm hồn, không chỉ bằng sự phá vỡ sắc cạnh của lý trí mà còn bằng cả cảm xúc của trái tim, nỗi đau của những phận người hay những vấn đề mà trước đây người làm thơ còn né tránh thì nay đã được đối diện và bộc lộ qua thơ. Ông đánh giá cao những cây bút chủ động, tìm tòi vươn tới khai thác bề sâu của đời sống con người và hướng tới những hiệu quả nghệ thuật mới.

Trăn trở từ “nghịch lý” của thơ

Trả lời cho câu hỏi “thơ ca đang ở đâu trong một đời sống phong phú và phức tạp như bây giờ, sau bao biến động về bệnh dịch, chiến tranh và sự phát triển của công nghệ điện tử, trí tuệ nhân tạo” mà nhà thơ Nguyễn Bình Phương đã đề cập trong đề dẫn của tọa đàm, nhiều nhà thơ cũng đã có những chia sẻ đầy trăn trở.

Theo nhà thơ Trần Anh Thái, Chủ tịch Hội đồng thơ của Hội Nhà văn Việt Nam, những năm gần đây, thơ ca trong nước đã có một đời sống mới, một diện mạo mới với đa diện, đa thanh, phong phú và sinh động với các quan niệm, khuynh hướng, phong cách sáng tác khác nhau. Tuy nhiên vẫn còn thực trạng nhiều tập thơ được in ấn một cách “dễ dàng”, nhiều tác phẩm đoạt giải thưởng nhưng chất lượng thơ thực sự chưa cao, nhiều tác giả “dễ dàng” và “nhanh chóng” trở thành nhà thơ chỉ sau một vài ấn phẩm, thậm chí là nhiều người còn “quay lưng với thơ”. Đây thực sự là điều đáng suy ngẫm và đáng buồn.

3(1).jpg
Người yêu thơ tới dự Ngày Thơ lần thứ 21 tại Hoàng thành Thăng Long.

Nhà thơ Vũ Quần Phương cũng không khỏi ngậm ngùi trước “nghịch lý của thơ hiện nay”: Đó là “những người làm thơ, số lượng thơ cũng như các câu lạc bộ thơ xuất hiện ngày càng nhiều (có thể tính đến hàng ngàn, hàng vạn), và con số này có ảnh hưởng tới năng lực tiêu thụ thơ của xã hội. Thơ trở thành mặt hàng bị ế ở các hiệu sách”. Theo ông, nguyên nhân chính là từ khâu biên tập trước khi xuất bản đã quá “dễ dãi”.

Bàn về thực trạng thơ hiện đại mỗi ngày càng ít độc giả, nhà thơ Nguyễn Việt Chiến đặt ra câu hỏi, phải chăng tiếng nói của nhà thơ không phải là tiếng nói của số đông trí thức (chưa nói đến quảng đại nhân dân)? Hay là tiếng nói này chưa đủ rung động, lôi cuốn mọi người? Phải chăng các nhà thơ đã khép chặt cõi thơ riêng của mình, không để cho những âm vang nhọc nhằn, bức bối của đời thường có cơ hội lên tiếng? Hay là các bài thơ hôm nay đã xa rời đời sống cần lao nhân dân nên đã không có được sự cộng hưởng tri âm trong lòng người đọc?...

Cần sự kỷ luật từ tác giả

Nhà nghiên cứu văn học, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Tâm cho rằng: Thơ là sự hiện ra của tâm tính con người với nhu cầu được vỗ về, an ủi, nâng đỡ một cách nhịp nhàng, hài hòa; và thơ đem đến cơ hội thưởng thức những khoái cảm/ mỹ cảm thuộc về tinh thần cho người đọc. Thơ thực sự hữu ích và cần thiết trong cuộc sống này, song thực trạng thơ bị quay lưng liệu có phải là thơ hiện nay đang vô ích hay không? Anh cho rằng có bốn nguyên nhân khiến cho thơ đang trở nên vô ích, đó là: Thơ bị suy tư tưởng (sự thiếu vắng tư tưởng nghệ thuật trong sáng tác dù tỏ ra cầu kỳ bí ẩn trong hình thức); Thơ bị suy về văn hóa (văn hóa thơ đang bị suy thoái: các nhà thơ bị xem thường - thậm chí là họ không đọc nhau, trong khi triết gia và thi gia vốn là người được xem là ngang hàng nhau và là người canh giữ ngôn từ); Sự suy thoái về giá trị phổ quát (thế giới mọi người bị đóng kín, không gặp nhau nên các mối bận tâm bị thu hẹp, thiếu trăn trở lớn); Thơ ca đang bị giá trị đại chúng giết chết (thơ dễ dãi xuất hiện nhiều, các tác giả chạy theo những giá trị “ăn nhanh”, vỗ về, ve vuốt mà không dừng lại để trăn trở về chữ nghĩa và hình tượng).

Để văn chương nói chung cũng như thơ nói riêng chuyển mình tích cực hơn, có giá trị hơn, nhà phê bình Văn Giá đề cập đến mô hình văn nghệ sĩ – trí thức. Theo ông, để đạt được mô hình đó, văn nghệ sĩ nói chung và người làm thơ nói riêng, cần hội tụ đủ ba yếu tố: Phải có một vốn liếng tri thức sâu rộng, đặc biệt là nền tảng triết - mỹ học; Cần có tiếng nói truy vấn, phản tư về đời sống và về chính mình theo cách của văn học, nghệ thuật; Có ý thức làm khác/ mới, cách tân. Nhà phê bình Văn Giá cũng cho rằng, thơ đương đại hiện nay vô cùng đa dạng và rất phân hóa về thế hệ sáng tác hay phong cách thơ… và cả từ phía độc giả. Bản thân người làm thơ hay các câu lạc bộ thơ xuất hiện nhiều không có lỗi gì cả và rất đáng trân trọng. Điều quan trọng tiên quyết để có được các tác phẩm chất lượng chính là ở tính kỷ luật trong khâu kiểm duyệt xuất bản và công bố tác phẩm.

Bài liên quan
  • Hình tượng mùa xuân trong âm nhạc cổ điển
    Thiên nhiên có ảnh hưởng đến đời sống con người về cả thể chất và tinh thần, là nguồn cảm hứng vô tận cho sáng tạo văn học nghệ thuật. Trời Đất có âm - dương, âm nhạc có trưởng - thứ. Từ góc nhìn theo triết lý phương Đông quán chiếu vào tư duy sáng tạo nghệ thuật đỉnh cao trong âm nhạc kinh điển phương Tây, đã trở thành duyên khởi cho ý tưởng chủ đề “Hình tượng mùa xuân trong âm nhạc cổ điển”. Bài viết này xin giới thiệu sơ lược một số tác phẩm tiêu biểu của các nhà soạn nhạc kinh điển phương Tây.
(0) Bình luận
  • Bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt
    Trường ca “Thần Nông chân đất” của nhà thơ Phùng Trung Tập (NXB Hội Nhà văn, 2024) gồm 12 chương, với 184 trang. Tác phẩm tái hiện và ngợi ca lao động nông nghiệp như nền tảng sinh tồn của cộng đồng Việt, đồng thời đưa người nông dân lên tầm biểu tượng văn hóa - lịch sử - những “Thần Nông chân đất” đã mở cõi, dựng làng, giữ nước và truyền sinh khí cho non sông qua hàng nghìn năm. Đây là bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt Nam trong chiều dài lịch sử dân tộc.
  • "Thép dưới cỏ": Bản anh hùng ca về người lính và lịch sử
    Sau hơn 50 năm cầm bút, nhà thơ Hữu Thỉnh vừa ra mắt bạn đọc cuốn tiểu thuyết đầu tiên mang tên “Thép dưới cỏ”. Không chỉ tái hiện chiến dịch Tà Mây - Làng Vây và trận ra quân đầu tiên của Binh chủng Tăng - Thiết giáp, tác phẩm còn cho thấy một cách nhìn rất Hữu Thỉnh: giàu trải nghiệm trận mạc, nặng nghĩa tình đồng đội, tinh tế trong quan sát con người và luôn hướng tới những giá trị nhân bản phía sau các sự kiện lớn của lịch sử.
  • Thơ về người lính: Khi quá khứ và hiện tại cùng soi bóng
    Lịch sử là một chuỗi ký ức. Nói như nhà văn Pháp Marcel Proust, ký ức chính là con đường dẫn đến quá khứ, giúp con người nhận diện cội nguồn, “Đi tìm thời gian đã mất”. Trong tâm thức mỗi người Việt Nam, ký ức về những năm tháng đấu tranh giành độc lập, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là ký ức không thể phai nhòa. Đó không chỉ là ký ức của những cá nhân mà là ký ức chung của cả cộng đồng, dân tộc.
  • Nhà báo, nhà thơ Vương Tâm với “Nhịp phố bốn mùa hoa”
    Tiếp nối mạch sách viết về Hà Nội như “Những nhịp cầu mùa thu” - trường ca viết về cầu Long Biên (NXB Quân đội nhân dân, 2009); “Cây đa Bác Hồ với muôn nẻo đường xuân” (NXB Văn học, 2017); “Vui nhất có chợ Đồng Xuân” (NXB Văn học, 2022); “Phố thời gian và ô cửa gió” (NXB Văn học, 2025)… mới đây, nhà thơ, nhà báo Vương Tâm tiếp tục ra mắt bạn đọc tập bút ký “Nhịp phố bốn mùa hoa” (NXB Hà Nội, 2026). Trong cuốn sách này, tác giả tập trung khắc họa những đường phố Hà Nội xưa và nay, đặc biệt là những phố cổ mang tên “Hàng” gắn với lịch sử, văn hóa và hồn cốt của Thăng Long - Kẻ Chợ.
  • Bản sắc thiên nhiên và ký ức quê hương trong thơ Đinh Xuân Trường
    Trong đời sống thơ Việt hôm nay, nơi nhiều tìm tòi hình thức, đổi mới diễn ngôn, những tiếng thơ đi từ mạch đất, từ đời sống bình dị lại có sức lay động lạ lùng, và tập thơ “Một phần mười giây” (NXB Hội Nhà văn, 2025) của tác giả Đinh Xuân Trường là một tập thơ như thế.
  • Đời sông, đời người đều chảy ra biển lớn thế gian!
    Bắt đầu từ thời hiện tại ngược về quá khứ kể về những biến thiên lịch sử một ngôi làng trong khoảng nửa thế kỷ gắn liền với quãng đời của nhân vật chính (Măng). Khép lại câu chuyện là sự quay về thời hiện tại để ngỏ số phận nhân vật dành cho bạn đọc phân tích, dự đoán, kết luận.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Chuyện "Nghề và Nghệ" kể bên hồ Hoàn Kiếm
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Hội chợ Sáng tạo “Nghề và Nghệ” trên tuyến phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) đã đưa những giá trị thủ công lâu đời bước ra khỏi không gian làng nghề, trực tiếp "đối thoại" với đông đảo du khách trong và ngoài nước.
  • Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Lễ kỷ niệm cấp quốc gia “950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam”
    Tối ngày 13/11, tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Thủ đô Hà Nội, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và Thành phố Hà Nội long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm “950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam” (1076 - 2026) với chủ đề “Tinh hoa đạo học”.
  • “Giữ trọn lòng son”- kể câu chuyện tình yêu, niềm tin và sức mạnh của lòng yêu nước
    Chào mừng kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chỉ đạo Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức trưng bày chuyên đề “Giữ trọn lòng son”. Lễ khai mạc trưng bày diễn ra ngày 18/11 tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò, số 1 phố Hỏa Lò, phường Cửa Nam, TP Hà Nội.
  • [Podcast] Nghị quyết số 28/2026/NQ- HĐND thực hiện điểm a Khoản 1 Điều 16
    Thực hiện điểm a khoản 1 Điều 16; điểm a và một phần điểm d khoản 2 Điều 25 Luật Thủ đô năm 2026, tại kỳ họp thứ Tư HĐND TP Hà Nội Khóa XVII đã thông qua Nghị quyết số 28/2026 quy định cơ chế quản lý, cơ chế tài chính đối với một số mô hình giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông của Thành phố Hà Nội; chính sách đầu tư, hỗ trợ cơ sở vật chất, trang thiết bị đối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn Thành phố Hà Nội.
  • Bệnh viện Đa khoa Ba Vì: Hành trình 60 năm bền bỉ tiếp bước truyền thống, đổi mới, sáng tạo để trở thành điểm tựa y tế tin cậy cho người dân
    “60 năm là một chặng đường đáng tự hào. Nhìn lại hành trình ấy, điều đọng lại trong chúng ta không chỉ là những con số, những công trình hay những thành tựu đã đạt được, mà còn là hình ảnh của biết bao con người đã dành cả tuổi trẻ, trí tuệ, sự tâm huyết và những hy sinh thầm lặng cho sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân”, TS.BS Phạm Bá Hiền – Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Ba Vì chia sẻ
Đừng bỏ lỡ
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
  • Ý nghĩa chiến lược của việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam
    Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa và dấu ấn đặc biệt, tạo động lực để văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Thơ hiện nay với hôm nay: Cần sự kỷ luật từ tác giả
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO