Lý luận - phê bình

Sự tối giản, tính thiền và triết học trong thơ Trần Lê Khánh

Lý Uyên 17:47 17/02/2023

Mới đây, tác phẩm “Ngàn bài thơ khác” của nhà thơ Trần Lê Khánh đã giành Giải thưởng Văn học 2022 của Hội Nhà văn Việt Nam. Tập thơ cũng đã được nhà thơ Bruce Weigl chuyển ngữ sang tiếng Anh với nhan đề “The sum of now” và sắp ra mắt tại Mỹ. Nhân dịp này, sáng ngày 17/2/2023, Khoa Viết văn – Báo chí, trường Đại học Văn hóa đã tổ chức buổi giao lưu với hai nhà thơ trong chương trình “Gặp gỡ tháng Giêng”.

Sự tối giản và tư tưởng trong thơ Trần Lê Khánh

Tập thơ “Ngàn bài thơ khác” của Trần Lê Khánh là tuyển tập những bài thơ ngắn nhưng mang đầy kiến thức về tôn giáo, tính triết lý chiêm nghiệm và tư tưởng thiền cũng như sự độc đáo về cấu tứ như: “em đi ngang đời tôi/ lũ gió rủ nhau/ đem buổi chiều ra thổi” (Sự thoáng đãng của tâm hồn); “con đường thi ca/ không có lấy một cái cây/ nhưng đầy bóng râm của chúng” (Nội tâm); “ngọn gió mới sinh ra/ tập men theo chiếc lá/ để nhận ra mình” (Con đường nhân loại); “con sông/ chảy qua nhiều quốc gia/ sóng là ngôn từ duy nhất” (Bảo tàng về thời gian); “chiếc lá vàng bay/ một mình làm nên mùa thu/ nó đâu biết rằng kiếp sau/ hóa thành đàn chim én” (Kiếp nào hơn) hay “hoàng hôn giữ mây/ như biển sâu giữ hờ ngọn sóng/ để sóng trong lòng/ vỗ về đâu” (Níu giữ)…

z4116911122128_d81a7c5359c10e6be0753eff54f32318.jpg
Cuộc giao lưu với hai nhà thơ Trần Lê Khánh và Bruce Weigl tại Khoa Viết văn - Báo chí

Đối với Trần Lê Khánh, những sáng tác của anh không bị ảnh hưởng bởi các nhà thơ, tác giả nào. Anh nhận mình chỉ chịu ảnh hưởng từ những câu thơ hay và để tránh trường hợp rơi vào motif cũ, anh đã tự trau dồi tri thức bằng việc đọc nhiều hơn ở các lĩnh vực khác nhau.

Chia sẻ về thơ nói chung, nhà thơ Trần Lê Khánh cho rằng, thơ hay là thơ mà đọc lên khiến người ta cảm thấy hay ngay lập tức, còn nếu phải suy nghĩ mãi mới thấy hay thì có thể nói đó là thất bại của nhà thơ. Và anh cũng chia sẻ, nếu để tự chọn ra những tác phẩm mà anh tâm đắc trong tập thơ mới này thì con số 50 bài thơ là có phần dễ dãi, và thực sự thì anh chỉ lọc lại ở con số 5 – 7 bài thơ.

Khi được hỏi về điều gì khiến anh theo đuổi sự cô đọng, tối giản trong thơ của mình, Trần Lê Khánh nhận rằng đó như một “thói quen nghề nghiệp”, vì anh đã từng phải trình bày rất nhiều dự án của mình cho các nhà đầu tư lớn trong các hội thảo – mỗi dự án có nội dung dày như một cuốn sách hàng trăm trang nhưng chỉ được trình bày trong khoảng tối đa 1 – 2 phút, việc đó giúp anh có thói quen rút lọc được những ý chính và hình thành kỹ năng tóm gọn vấn đề.

z4116170325923_f3790cbe5b4ccc7104846d54195e00bb.jpg
Tập thơ "Ngàn bài thơ khác"

Trước đó, tác phẩm đầu tiên của Trần Lê Khánh mà Bruce Weigl dịch sang tiếng Anh là tập thơ “Sự bắt đầu của nước” với nhan đề “The beginning of Water” và cuốn sách đã được xuất bản song ngữ tại Mỹ, do Nhà xuất bản White Pine ấn hành, ra mắt vào tháng 4/2021. Và đối với “Ngàn bài thơ khác”, Bruce Weigl đã mất 5 năm (từ 2017 tới năm 2022) để hoàn thành bản dịch “The sum of now”.

z4116526790126_e55b0c9edf0d41c67396c800fcba88a4.jpg
Bìa tập thơ "Sự bắt đầu của nước" xuất bản song ngữ tại Mỹ với nhan đề "The beggining of Water", 2021.

Nói về thơ của Trần Lê Khánh, nhà thơ Bruce Weigl nhận định: “Khi đọc thơ Trần Lê Khánh, tôi cảm thấy đặc biệt. Cũng là một nhà thơ và với hơn 50 năm hoạt động phê bình văn học, tôi có một góc nhìn về thơ không chỉ thiên về đánh giá thơ hay hay không hay mà là ở sự đặc biệt. Đó là sự súc tích, cô đọng của những bài thơ ngắn nhưng gợi nhiều vấn đề và suy ngẫm”. Bruce Weigl cũng chia sẻ, ông rất thích bài thơ: “trăng/ đập thình thịch trên bầu trời/ rằm rồi anh ơi” vì sự cô đọng mà đầy chất gợi của nó và đây là một ví dụ cho việc Trần Lê Khánh biết nên giữ lại cái gì và loại bỏ cái gì trong thơ của mình.

Dịch giả cũng là người đồng sáng tác

Theo chia sẻ của nhà thơ Trần Lê Khánh, trong quá trình Bruce Weigl dịch tập thơ “Ngàn bài thơ khác” của anh, hai nhà thơ đã trao đổi với nhau rất nhiều qua online, rồi hẹn gặp nhau trực tiếp để trao đổi kỹ hơn về việc chuyển ngữ. Và khi có những câu thơ ở bản tiếng Việt chuyển sang tiếng Anh mà rất khó để giữ nguyên được tinh thần, Bruce Weigl đã cho anh những gợi ý, kiến nghị thay đổi để có được bản dịch phù hợp. Quá trình tương tác giữa tác giả và dịch giả dựa trên tinh thần học hỏi, không ít lần hai bên từ chối những phương án lựa chọn của nhau, nhưng cuối cùng họ đã đi đến được thống nhất tâm đắc, với sự chọn lọc tối ưu. Bruce Weigl đã tốn nhiều thời gian và công sức trong việc dịch thơ anh hơn cả lúc anh sáng tác và hoàn thiện tập thơ này.

z4116165008960_8bc67a9c6575b77fe72f69b3ec4b67be.jpg
Nhà thơ Bruce Weigl và nhà thơ Nguyễn Quyến chụp ảnh kỷ niệm với sinh viên Khoa Viết văn - Báo chí.

Bruce Weigl thừa nhận việc dịch thơ Trần Lê Khánh sang tiếng Anh gặp rất nhiều khó khăn, nhất là lúc dịch nhan đề các bài thơ và bởi vốn dĩ việc dịch thơ luôn là bất khả thi nhưng đây cũng là quá trình đầy thử thách thú vị. Ông đã từng đưa một bài thơ cho nhiều người dịch thử và kết quả thú vị là mỗi người cho ra một phiên bản dịch khác nhau. Vì thế, việc dịch thơ là một quá trình cần sự nghiêm túc, phải làm sao để bản dịch vẫn giữ được tinh thần của tác giả là câu chuyện không đơn giản.

Nhà thơ Trần Lê Khánh sinh năm 1971, vốn là một chuyên gia tư vấn tài chính cấp cao, hiện sống và làm việc tại TP. Hồ Chí Minh. Anh đến với thơ trong khoảng 10 năm nay. Trước tác phẩm “Ngàn bài thơ khác” Trần Lê Khánh đã ra mắt bạn đọc nhiều tác phẩm như: “Lục bát múa” (2016), “Dòng sông không vội” (2017), “Ngày như chiếc lá” (2018), “Lục bát múa trọn bộ” (2018), “Giọt nắng tràn ly” (2019), “Xứ - Rung một ngọn mây” (Giải thưởng VHNT xuất sắc của Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam năm 2021)… Cũng năm 2021, tập thơ “Sự bắt đầu của nước” được xuất bản song ngữ tại Mỹ với nhan đề tiếng Anh là “The Beginning of Water”.

Nhà thơ Bruce Weigl sinh năm 1949, là nhà thơ người Mỹ có nhiều gắn bó với Việt Nam. Ông là Chủ tịch chương trình Viết văn quốc gia Mỹ, Chủ tịch Hội đồng thẩm định thơ của Giải thưởng Văn học quốc gia Mỹ và là người đã dịch 2 tập thơ của Trần Lê Khánh sang tiếng Anh.

Tác giả trích dẫn

Bài liên quan
  • Trao Giải thưởng Văn học năm 2022
    Sáng ngày 15/2/2023, Lễ trao Giải thưởng Văn học năm 2022 đã diễn ra tại trụ sở Hội nhà văn Việt Nam, số 9 Nguyễn Đình Chiểu. Đại diện Hội Nhà văn Việt Nam cũng trao Giải Nhà văn nữ ấn tượng cho hai nhà văn là Nguyễn Bích Lan và Nguyễn Thị Kim Hòa.
(0) Bình luận
  • Thêm một nỗi niềm cho Tây Bắc
    Trước khi đọc “Ta còn em Tây Bắc” của Nguyễn Việt Chiến, tôi tự hỏi: đây là bài thơ viết về điều còn lại của “ta” hay là bài thơ ngợi ca Tây Bắc? Nhưng có lẽ, bài thơ không đơn thuần gợi mở chừng ấy cách nghĩ.
  • Giao hưởng Điện Biên - thành tựu mới của nhà thơ Hữu Thỉnh
    Chiến thắng Điện Biên là chiến thắng vĩ đại “lừng lẫy Điện Biên chấn động địa cầu” (Tố Hữu), làm rạng danh nước Việt trên thế giới “Nước Việt Nam từ máu lửa/ Rũ bùn đứng dậy sáng lòa” (Nguyễn Đình Thi). Ngày 7/5/1954, lá cờ Quyết chiến Quyết thắng tung bay trên nóc hầm tướng De Castriest, ngày 12/5 Bác Hồ đã có bài thơ dài đăng trên báo Nhân Dân: “Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ”. Rồi sau đó, Tố Hữu có bài thơ nổi tiếng “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”. Bên cạnh những tác phẩm thơ, Điện Biên còn được nhắc đến trong nhiều truyện ngắn, tiểu thuyết, các cuốn sách hồi ký, biên khảo…
  • Thiên anh hùng ca Điện Biên Phủ: Nguồn cảm hứng sáng tạo lớn của văn học nghệ thuật
    Chiến thắng Điện Biên Phủ “là một mốc son chói lọi bằng vàng của lịch sử”. Góp vào chiến công vang dội ấy không thể không nhắc đến các văn nghệ sĩ - những chiến sĩ trên mặt trận văn hóa, tư tưởng. Nhìn lại thắng lợi vẻ vang của cuộc chiến tranh toàn dân này từ điểm nhìn 70 năm sau chiến thắng, có thể thấy rõ dấu ấn của văn học nghệ thuật viết về đề tài Điện Biên Phủ trải đều trên khắp các loại hình văn học nghệ thuật, từ văn chương cho đến âm nhạc, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu, kiến trúc, điện ảnh…
  • Thơ viết về chiến thắng Điện Biên Phủ: Nối dài âm hưởng bản hợp xướng anh hùng ca
    Bảy mươi năm qua, thơ về sự kiện Đại thắng Điện Biên Phủ có nhiều bài, được công bố trên báo, tạp chí, sách liên tiếp vào các năm 1954, 1955, 1956… sau đó được in chụm vào những dịp kỷ niệm năm chẵn: 1964, 1974, 1984, 1994, 2004, 2014 và năm nay bảy mươi năm - 2024.
  • Tiếp nối mạch nguồn, tạo sự bứt phá
    Giá trị VHNT Hà Nội - Huế - Thành phố Hồ Chí Minh là một bộ phận nền tảng quan trọng, mang ý nghĩa văn hóa, xã hội trong tiến trình phát triển của đất nước. Điều này được thể hiện rõ nét trên các lĩnh lực: văn học, văn nghệ dân gian, âm nhạc, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu, điện ảnh, kiến trúc, múa. Nhìn lại chặng đường gần 50 năm kể từ ngày thống nhất đất nước của VHNT 3 thành phố, có thể thấy rõ những thành tựu và cả những mặt hạn chế tồn tại cần phải thay đổi để tiếp nối mạch nguồn, tạo sự bứt phá.
  • Nhà văn Đức Anh: “Viết văn hay viết phê bình đều cần phải có đầy năng lượng…”
    Nhà văn Đức Anh Kostroma (sinh năm 1993, tại Nga) từng “chào sân” với các tác phẩm ấn tượng như “Thiên thần mù sương”, “Tường lửa”, “Đảo bạo bệnh”. Hành trình sáng tạo đầy bản lĩnh của anh đã nhận được sự đánh giá cao của giới chuyên môn và ghi được dấu ấn mạnh mẽ trong lòng bạn đọc. Giải thưởng “Tác giả trẻ” năm 2023 của Hội Nhà văn Việt Nam đã gọi tên anh cùng với tiểu thuyết “Nhân sinh kép: Sống hai cuộc đời”, bởi đã dám dấn thân thể hiện thế giới quan của “người đi khai phá nét kiêu sa” trong cuộc sống.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • [Podcast] Truyện ngắn: Bến đợi
    Truyện ngắn Bến đợi là tác phẩm đầu tay của tác giả Bùi Duy Phong. Tác phẩm Bến đợi là câu chuyện cảm động kể về sự yêu thương, đùm bọc của người dân làng chài nghèo dành cho cô giáo Linh, từ xa tới đây dạy học và tình cảm, sự cưu mang, đùm bọc của bác sĩ Toàn dành cho cô giáo cũ của mình cùng với đứa cháu ngoại bệnh tật khi họ gặp lại nhau trong bệnh viện sau nhiều năm bặt tin.
  • Tản văn "Ngàn mùa hoa" của nhà văn Băng Sơn: Tiếp thêm tình yêu thiên nhiên và văn chương cho trẻ
    Không chỉ giúp các bạn đọc nhỏ tuổi hiểu hơn vẻ đẹp thiên nhiên đất nước, nét văn hóa truyền thống của quê hương, “Ngàn mùa hoa” của cố nhà văn Băng Sơn còn giúp các em tích lũy thêm tri thức, mở rộng và biết cách sử dụng vốn từ để học văn tốt hơn.
  • Trao giải giai đoạn 1 cuộc thi Tìm hiểu 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô
    Ban Tuyên giáo Thành ủy phối hợp với Thành đoàn Hà Nội tổ chức Hội nghị tổng kết và trao giải giai đoạn 1 cuộc thi tìm hiểu về chủ đề 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2024), diễn ra ngày 13/6, tại trụ sở cơ quan Thành đoàn Hà Nội.
  • 6 thí sinh Việt Nam chuẩn bị tranh tài Vô địch Tin học văn phòng thế giới tại Mỹ
    Cả 6 nhà vô địch quốc gia sẽ đại diện cho tài năng tin học trẻ Việt Nam tham gia Vòng chung kết thế giới cuộc thi MOS World Championship 2024, diễn ra từ ngày 28/7 – 31/7 tới tại TP Anaheim, California, Hoa Kỳ.
  • Ngành giáo dục Thủ đô tiên phong trong chuyển đổi số
    Hà Nội xác định, việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT), chuyển đổi số (CĐS) phải được thực hiện quy củ ngay từ trường học. Những năm qua, Hà Nội được đánh giá là một trong những địa phương đi đầu cả nước về triển khai các hoạt động CĐS trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo (GD&ĐT).
Đừng bỏ lỡ
Sự tối giản, tính thiền và triết học trong thơ Trần Lê Khánh
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO