Hà Nội xưa - nay

Sắc màu làng nghề chế tác đá ong Bình Yên

Bảo Nguyên 09/08/2023 19:52

Cách trung tâm Thủ đô khoảng 40km về phía Tây Bắc, xã Bình Yên (huyện Thạch Thất, Hà Nội) vừa tươi mới lại vừa hoài cổ bởi sắc màu đá ong qua từng nẻo đường làng ngõ xóm. Nơi đây có nghề truyền thống là chế tác đá ong.

Bất cứ ai đến thăm xã Bình Yên đều sẽ không khỏi trầm trồ trước những sản phẩm được chế tác từ đá ong ở đây. Bắt đầu từ bức phù điêu bằng đá ong đề biển hiệu trụ sở UBND xã, rồi đến dãy tượng đá ong tạo hình đàn trâu thong dong giữa vạt cỏ xanh rì: Trâu mẹ thảnh thơi nằm nghỉ nắng, nghé con ngơ ngác quẩn bên chân mẹ…

1.jpg
Biển hiệu và điêu khắc trên phiến đá ong trước cổng UBND xã Bình Yên.
2.jpg
Tượng trâu tạc từ đá ong trước cổng UBND xã Bình Yên.

Và ngay bên cạnh đó, là cặp sư tử được tạc từ đá ong chầu hai bên lối vào Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ của xã. Đá ong càng đổ màu, chất phong sương, hoài cổ càng khiến lòng người bâng khuâng và ngẩn ngơ.

3.jpg
Tượng sư tử tạc từ đá ong trước lối vào lối vào Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ của xã Bình Yên.

Từ đường lớn rẽ vào cổng thôn Yên Mỹ, nổi bật lên trước cánh đồng xanh ngắt là sắc nắng ươm trên tam quan chùa Đại Lợi. 

5.jpg
Tam quan chùa Đại Lợi, thôn Yên Mỹ, xã Bình Yên được xây dựng từ đá ong.

Theo các bà vãi trông chùa thì chùa Đại Lợi vốn có từ lâu đời nhưng trải qua chiến tranh, thời gian đã bị hư hại nhiều. Chùa mới được trùng tu năm 2021, không gian chùa được dựng lại và trau chuốt với nguyên liệu chính là đá ong, bởi bàn tay khéo léo của những người thợ trong vùng. Chính điện được dựng lại trên nền chùa cũ, có hậu điện thờ Mẫu ở phía sau. Và điểm nhấn của điêu khắc mỹ nghệ đá ong trong kiến trúc của chùa phải kể đến đôi tượng rồng trước thềm chính điện.

7.jpg
Chính điện của chùa Đại Lợi, được xây dựng, điêu khắc từ đá ong.

Ở Bình Yên, rẽ vào bất cứ lối ngõ thăm nhà nào hầu như đều sẽ bắt gặp giếng nước gia đình được xây đá ong bao quanh. Và giống như bao giếng nước gia đình trong làng, giếng nước trong chùa Đại Lợi cũng được xây bao bằng đá ong.

6.jpg
Giếng nước được xây đá ong bao quanh trong khuôn viên chùa Đại Lợi.

Giếng nước được xây bao quanh bằng đá ong ở Bình Yên ngoài dáng vuông còn có dáng tròn rất phổ biến:

10.jpg

Ông Văn Mỹ, trưởng thôn Yên Mỹ cho hay: Nghề chế tác đá ong ở Bình Yên có đã lâu đời, cũng đã được mấy thế hệ. Trước đây, hầu như trong đất vườn nhà ai cũng có sẵn đá ong, thế nên nhà nào cũng có tường đá ong và giếng đá ong là vì như thế. “Đình làng tôi cũng mới được tu sửa, tôn tạo năm 2017 và đẹp lắm. Đặc sắc là cặp ông rồng ở cổng đình, do đội điêu khắc đá ong trong vùng làm nên. Đình thờ Đức Thánh Tản Viên Sơn”, ông Mỹ tự hào.

8.jpg
Nghi môn và tường bao đình làng Yên Mỹ, được xây dựng từ đá ong.
9.jpg
Rồng chầu trước nghi môn đình làng Yên Mỹ, một sản phẩm từ điêu khắc mỹ nghệ đá ong.

Rẽ vào bất cứ đường làng ngõ xóm nào ở Bình Yên cũng có thể gặp những bức tường đá ong. Nếu là công trình mới xây dựng thì vàng ươm tươi rói và nổi bật rõ ràng. Còn những công trình lâu năm thì màu thời gian đã kéo những bức tường về hòa lẫn dưới bóng cây cối.

15.jpg
Một bức tường đá ong bao vườn ở Bình Yên.
16.jpg
Tường và cổng một ngôi nhà ở xã Bình Yên.

Thậm chí, không chỉ là chùa, đình hay nhà thờ họ, bờ tường hộ gia đình mà các nhà hàng ăn uống ở nơi đây còn nhấn nhá điểm tô không gian bằng chính đặc sản quê hương: Từ cổng vào cho đến cụm không gian của nhà hàng, các mái vòm hay tiểu cảnh, đều được xây dựng bằng nguyên liệu chính là đá ong. 

15..jpg

Có thể thấy rằng, đây là một ấn tượng khó quên đối với lữ khách khi ghé thăm đất Bình Yên.

14.jpg

Không chỉ là tạo tác tượng, những nghệ nhân khéo tay trên đất Bình Yên còn dựng nên những bức phù điêu với từng cảnh và vẻ rất riêng.

12.jpg
Một sản phẩm điêu khắc trên đá ong ở Bình Yên.

Anh Nguyễn Đại Lợi, chủ cơ sở sản xuất đá ong Đại Lợi ở thôn Cánh Chủ cho biết: “Đá ong là loại vật chất đặc biệt. Người thợ chế tác, điêu khắc mỹ nghệ trên đá ong mà không khéo léo, không hiểu kết cấu của đá thì sẽ làm hỏng, làm vỡ phiến đá đẹp. Nhất là với các bức phù điêu có khắc đẽo các hình dáng theo yêu cầu. Vì thế, để làm được sản phẩm mỹ nghệ từ chế tác đá ong, tác giả không chỉ là một người thợ khéo tay, mà còn là một người nghệ sĩ, một bậc thầy về điêu khắc và về đá ong”.

11.jpg
Một sản phẩm từ điêu khắc mỹ nghệ đá ong tại cơ sở của anh Nguyễn Đại Lợi.
13.jpg
Một số sản phẩm từ chế tác mỹ nghệ đá ong trong một cơ sở sản xuất đá ong ở xã Bình Yên.

Tuy nhiên, để Bình Yên phát triển làng nghề chế tác đá ong hiện nay là một việc khó. Theo trưởng thôn Yên Mỹ thì các vỉa đá ong được khai thác nơi đây vốn có sẵn trên đất có sở hữu tại địa phương. Và những năm gần đây, đã có một số cơ sở sản xuất đá ong (nhỏ lẻ) trong vùng cũng phải dừng hoạt động. Lý do là vì hết nguồn nguyên liệu. 

18.jpg
Bức phù điêu - bình phong ở đình Sen Trì, xã Bình Yên.
17.jpg
Nắng rót mật tôn sắc màu đá ong trên nghi môn của đình làng ở xã Bình Yên.

Nghề chế tác đá ong chỉ có thể tồn tại trong một quãng thời gian nhất định, vì đặc thù nguyên liệu. Dù vậy, các sản phẩm được chế tác từ đá ong, nhất là các tác phẩm điêu khắc mỹ nghệ từ đá ong mà các nghệ nhân, những người thợ lành nghề đã tạo ra, đã góp phần điểm tô không gian địa phương. Và cũng là nét độc đáo, mang đến cảm giác gần gũi, thân thiện, yên bình trên quê hương Bình Yên./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Khôi phục và bảo tồn giống sen Bách Diệp nổi tiếng của Tây Hồ
    Chiều 12/7, Sở NNNT thành phố Hà Nội phối hợp với Viện nghiên cứu rau quả (Bộ NNPTNN), UBND quận Tây Hồ và Hội khoa học phát triển nông thôn Việt Nam tọa đàm, thảo luận về việc bảo tồn và phát triển hoa Sen Việt Nam. Đây là một trong những sự kiện trong khuôn khổ Lễ hội Sen Hà Nội năm 2024.
  • Rước quạt thờ ở hội làng Canh Hoạch
    Canh Hoạch tên xưa là Cổ Hoạch, tên Nôm là làng Vạc hay làng Vác thuộc xã Dân Hòa, huyện Thanh Oai.
  • Nghề truyền thống làm diều sáo làng Bá Dương Nội
    Thả diều là thú chơi quanh năm của người làng Bá Dương Nội từ nhiều đời. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, sự tích về hội diều vẫn tồn tại trong lòng mỗi người dân nơi đây như một dấu tích khó thể phai mờ. Ngày 21/2/2024, Hội thả diều làng Bá Dương Nội, xã Hồng Hà (Huyện Đan Phượng, TP. Hà Nội) được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.
  • Ký ức không quên mùa thu năm ấy...
    70 năm đã trôi qua nhưng những ký ức về ngày Giải phóng Thủ đô dường như chưa bao giờ phai nhạt trong tâm trí của những người từng sống trong những ngày thu lịch sử. Mỗi người đều mang trong mình những kỷ niệm riêng, mà khi gợi nhắc, những ký ức ấy lại tô điểm thêm bức tranh toàn cảnh ngày tiếp quản Thủ đô (10/10/1954).
  • Ghi chép của Lê Quý Đôn về một số di tích ở kinh thành Thăng Long - Hà Nội
    Nhà bác học Lê Quý Đôn sinh thành đến nay đã gần tròn 300 năm. Kể từ khi ông còn thơ ấu cho đến hiện tại, người đời vẫn thường dùng nhiều mỹ từ để ca tụng ông như: thần đồng đất Việt, nhà bác học kiệt xuất, “tập đại thành” lớn của dân tộc Việt Nam… Các nghiên cứu về Lê Quý Đôn cũng luôn ghi nhận công lao đóng góp của ông trên nhiều lĩnh vực. Đặc biệt là Lê Quý Đôn đã để lại cho đời cả một lâu đài văn hóa và khoa học vô cùng quý báu.
  • Một con phố vẫn thơm mùi thuốc Bắc
    Phố nghề Lãn Ông kéo dài khoảng 180m, nằm trên khu vực từng là đất thôn Hậu Đông, tổng Hậu Túc của huyện Thọ Xương cũ, nay thuộc phường Hàng Bồ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp chiếm đóng Hà Nội và đặt tên cho con phố này là “rue de Fou-Kien” (nghĩa là phố Phúc Kiến) do có nhiều người Hoa Kiều từ tỉnh Phúc Kiến di cư về đây sinh sống. Vào năm 1949, con phố này được đổi tên thành Lãn Ông - lấy theo biệt hiệu của vị danh y Việt Nam là Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
Sắc màu làng nghề chế tác đá ong Bình Yên
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO