Lý luận - phê bình

Nhà văn Đức Anh: “Viết văn hay viết phê bình đều cần phải có đầy năng lượng…”

Hương Giang thực hiện • 07:26 23/04/2024

Nhà văn Đức Anh Kostroma (sinh năm 1993, tại Nga) từng “chào sân” với các tác phẩm ấn tượng như “Thiên thần mù sương”, “Tường lửa”, “Đảo bạo bệnh”. Hành trình sáng tạo đầy bản lĩnh của anh đã nhận được sự đánh giá cao của giới chuyên môn và ghi được dấu ấn mạnh mẽ trong lòng bạn đọc. Giải thưởng “Tác giả trẻ” năm 2023 của Hội Nhà văn Việt Nam đã gọi tên anh cùng với tiểu thuyết “Nhân sinh kép: Sống hai cuộc đời”, bởi đã dám dấn thân thể hiện thế giới quan của “người đi khai phá nét kiêu sa” trong cuộc sống.

1691080067009.jpg
Nhà văn Đức Anh

PV: Ngày còn nhỏ, anh mơ ước lớn lên mình sẽ làm gì? Duyên cớ nào khiến anh đến với tiểu thuyết trinh thám? Anh có thể chia sẻ những kỷ niệm thuở ban đầu khi mới gắn bó nghề viết?

Nhà văn Đức Anh: Tôi sinh ra ở Kostroma, một thành phố nhỏ ven sông Volga, rất dịu dàng và đặc biệt có hoàng hôn ánh tím. Khi về Việt Nam tôi đã 6 tuổi. Thời đó mỗi khi nghe ca sĩ Đan Trường hát những ca khúc Phượng hồng, Lung linh giọt mưa, Khoảnh khắc,… tôi lại ước mơ được theo đuổi âm nhạc: có thể chơi đàn, hát hay sáng tác. Tuổi thơ không gần gũi cha mẹ đã tạo ra một khoảng trống, và tôi buộc phải lấp đầy tinh thần của mình bằng nghệ thuật. Sau này tôi nhận ra mình có năng lực ngôn ngữ tốt hơn các bạn cùng lớp, nên đã quyết định theo nghề viết lách. Tôi rất thích đọc các truyện trinh thám Tây Ban Nha, với nét hài hước nhẹ nhàng, các câu chuyện li kì và cảm động ẩn phía sau những vụ án chưa thể phá giải. Tôi nghĩ viết như thế sẽ hợp với mình: tôi thích chuyện nhân tình thế thái, tôi cũng thích viết lách một cách đẹp đẽ, hài hước hơn là thâm trầm, đau khổ.

PV: Hành trình gắn bó với tiểu thuyết của anh đã được “nửa thập kỷ” với 4 tác phẩm nổi bật: “Thiên thần mù sương”, “Tường lửa”, “Đảo bạo bệnh” và gần đây nhất là “Nhân sinh kép: Sống hai cuộc đời”. Anh có thể chia sẻ thêm về dấu ấn đáng nhớ trong hành trình ấy?

Nhà văn Đức Anh: Thực tế tác phẩm ghi dấu ấn với giới chuyên môn của tôi lại là truyện ngắn “Nhảy Hồn” đăng trên “Viết và đọc” số mùa hè 2021 (sau này được Ban biên tập Linh Lan Books và tác giả Rosie Nguyễn phát triển thành tiểu thuyết “Ác Duyên: Duyên khởi” bán chạy). Trước đó, tôi có tiểu luận về “Trinh thám Việt Nam 20 năm đầu thế kỷ XXI”, gây được chú ý.

Khi tôi viết các tác phẩm đầu tiên, tôi thực sự nhập nhằng lưỡng lự giữa văn học giải trí và văn học “sâu sắc” (cứ gọi thế đi nhỉ). “Tường lửa” và “Thiên thần mù sương” bị cho là giống văn tây quá nhiều.“Thiên thần mù sương” khá phức tạp, nhiều lớp lang, khó đoán, giàu chất điện ảnh và là quyển sách mà tôi thấy có cốt truyện hay nhất. “Đảo bạo bệnh” mang đến cho tôi giải thưởng đầu tiên (năm 2020) bứt tôi ra khỏi vị trí một tác giả mới. Còn “Nhân sinh kép: Sống hai cuộc đời” đã vượt qua giải trí thông thường và đánh dấu phong cách riêng của tôi. Khi viết tôi chú trọng câu chuyện hay, lắt léo, bất ngờ và gửi gắm những suy tưởng lạ lùng.

Nhưng, thực sự tôi nghĩ rằng đó là giai đoạn đã qua của một tác giả trẻ đến với văn chương một cách có phần bản năng, ngây ngô. Kể cả những tính toán cũng là tính toán ngây ngô. Khi còn rất trẻ, chúng ta thích phán xét, uốn nắn hiện thực theo cách của mình. Một giai đoạn như thế đang dần qua đi, để lại cho tôi một vài kỷ niệm đẹp.

nhat-phi-phat-bieu.jpg

PV: Bạn đọc còn biết đến Đức Anh là người viết phê bình rất sắc sảo. Vậy, quá trình viết phê bình có khiến anh thích thú như khi viết tiểu thuyết, và anh có thấy khó khi mình đóng cả 2 vai này?

Nhà văn Đức Anh: Tôi thuộc nhóm người sắc sảo, thường tạo ra cảm giác khó gần. Nhưng đối với tôi, kể cả viết văn lẫn viết phê bình, điều quan trọng nhất là phải có đầy năng lượng và sức mạnh. Những thứ đó xuất phát từ lòng chân thành, cái nhìn thẳng vào tâm điểm. Nên đã đặt bút, dù viết gì đi nữa, kể cả một email, vẫn phải đẹp, và quan trọng vẫn phải là hạnh phúc của mình đã. Ngoài ra tôi rất chú trọng từ ngữ, không phải hoa mỹ mà là chọn từ chính xác, sắc nét. Lựa một từ cho chính xác là vấn đề không phải chỉ ở người viết, mà trong bao la cuộc đời, đôi khi ta thấy lúng túng hay phiền muộn là do không tìm được một từ nào đó miêu tả trọn vẹn cái mà chúng ta nghĩ hay cảm thấy.

Cả viết phê bình và viết văn tôi đều đặt linh hồn mình vào tác phẩm: nó phải là thứ mà tôi thực sự nghĩ, thực sự yêu và sống với nó. Nó phải thực sự là văn chương của mình. Đặc biệt phê bình. Phê bình không phải là review.

PV: Được biết, song hành cùng sáng tác, anh còn dồn nhiều tâm sức để kinh doanh xuất bản ở Linh Lan Books. Anh có thể chia sẻ về tâm nguyện của mình khi cùng mọi người xây dựng Công ty, cũng như những thành quả mà Linh Lan books đã gặt hái được trong thời gian qua?

Nhà văn Đức Anh: Linh Lan Books ra đời năm 2022 dựa trên một ngẫu hứng ngây thơ (dường như ta làm gì cũng phải có đủ sự ngây thơ để bắt đầu). Nhưng quá trình kinh doanh nhiều vất vả, gai góc đã khiến tôi trưởng thành hơn, hiểu đời hơn rất nhiều. Việc kinh doanh cũng khiến tôi hiểu hơn về tổ chức, trật tự của xã hội con người, quan hệ chủ tớ, giao dịch… rất nhiều và làm cho tôi tăng tiến về tư tưởng. Linh Lan Books tự hào đang là đơn vị gần như duy nhất tập trung vào dòng sách văn học Việt Nam cho thanh thiếu niên. Đây là một dòng sách truyện còn rất thiếu ở Việt Nam cho độ tuổi 12 đến 18 tuổi. Chúng tôi đã và đang giới thiệu nhiều tác giả mới, góp sức giúp họ tạo dựng tên tuổi và ngược lại, học được nhiều bài học từ họ về cách truyền thông, tư duy đề tài… Đã có rất nhiều tác giả được tái bản như Hoàng Yến, Thảo Trang, Doo Vandenis, Emma Hạ My, tới đây là Việt Chi, Diệp Lâm Khánh. Có người đã bán được bản quyền ra nước ngoài như tác giả Doo Vandanis. Tôi cũng tự xây dựng các dự án sáng tác chất lượng và sớm được tái bản như Tước gấm giấu đay, Ác duyên.

Cần phải nói một ý là việc xuất bản, xây dựng dự án sáng tác đáp ứng thị trường… tại Linh Lan Books đã tháo cho tôi được áp lực phải viết sách bán chạy. Tôi có thể thoải mái sáng tác, theo đuổi văn chương theo kiểu của mình, “kén độc giả” cũng vui vẻ luôn.

PV: Anh từng chia sẻ mình là người luôn cố gắng “nắm bắt những khoảnh khắc kỳ diệu trong cuộc sống và tiếp tục khám phá con người”. Chắc hẳn anh cũng đã có kế hoạch riêng cho mình ở năm 2024 này?

Nhà văn Đức Anh: Từ cuối năm 2021 sau khi viết xong bản thảo “Nhân sinh kép: Sống hai cuộc đời” tôi chưa sáng tác gì thêm. Trông thế mà gần 3 năm rồi đấy. Thú thực tôi là tận tụy với công việc nên đâm ra vất vả, đôi khi mất hẳn cân bằng, không được sống với niềm vui riêng của mình. Thà ta cứ lờ đờ như người nhược thị đi trong sương, thà ta cứ lặng yên như mặt hồ, biết đâu lại hạnh phúc hơn. Nhưng trời không cho tôi như vậy: tâm trí tôi là một con khỉ đích thực. Nhưng tôi tin là nếu bây giờ cảm hứng sáng tác đến, tôi sẽ viết ra những tác phẩm lớn hơn và bất ngờ hơn cho bạn đọc. Cũng có thể là kén độc giả hơn. Tôi tin rằng chỉ trong lúc bận rộn nhất, đắm đuối với cơm áo nhất, lại chính là lúc ta gần với bản chất đời sống nhất, để có thể tìm ra văn chương. Tôi xin tiết lộ tôi đang chuẩn bị viết một cuốn tiểu thuyết về nhà băng Đông Dương cuối thế kỷ XIX.

PV: Vậy có khi nào anh nghĩ mình sẽ viết một tiểu thuyết có sự giao thoa giữa 2 bản sắc văn hóa Việt Nam và Nga - nơi anh từng sinh ra?

Nhà văn Đức Anh: Tôi từng định viết về đề tài người Việt ở Liên Xô cũ nhưng dự án đó đành phải gác lại do tư liệu không đủ chất lượng. Nhất định có ngày tôi sẽ quay trở lại. Việc có quê hương thứ hai làm cho tôi có một cái cớ đủ mạnh để lấy những nhân vật phương Tây vào sáng tác của mình.

PV: Là một tác giả trẻ đã có những giải thưởng và sự ghi nhận của công chúng, anh có lời khuyên nào dành cho những bạn viết trẻ, đặc biệt là gen Z khi họ muốn chinh phục thử thách trong lĩnh vực văn chương?

Nhà văn Đức Anh: Tác giả gen Z bây giờ bán chạy hơn thế hệ viết văn chúng tôi rất nhiều. Nhưng văn chương rất khắc nghiệt. Ngày nay tác giả không cẩn thận sẽ bị cơn bão truyền thông “đào thải” rất nhanh. Tôi nghĩ họ sẽ phải đứng giữa hai lựa chọn: trở thành tác giả của công chúng hoặc theo đuổi nàng thơ văn chương. Con đường nào cũng hiểm nguy và gai nhọn. Nếu bạn viết thơ, bạn hãy dám từ bỏ danh lợi trong văn chương. Còn nếu bạn viết tiểu thuyết, truyện, bạn buộc phải có tham vọng hơn, đồng thời đừng quên mài sắc các góc nhìn của mình. Nhưng nếu chúng ta không mở được các cánh cửa văn chương, cũng đừng thất vọng. Đôi lúc cái trác tuyệt lại đến trong khi ta lờ đờ đi trong sương./.

Trân trọng cảm ơn nhà văn!

Bài liên quan
  • Chuyện phố - Tiếp nối hành trình trăn trở về thế sự
    Chiều ngày 25/3/2024, NXB Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Bộ môn Lý luận văn học - Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức buổi tọa đàm “Chuyện phố - Một tự sự về đô thị đương đại” tại sảnh Nhà E, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Tới dự tọa đàm có đại diện của Ban giám hiệu nhà trường, đại diện Nhà xuất bản, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu cùng đông đảo bạn đọc trẻ.
(0) Bình luận
  • Bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt
    Trường ca “Thần Nông chân đất” của nhà thơ Phùng Trung Tập (NXB Hội Nhà văn, 2024) gồm 12 chương, với 184 trang. Tác phẩm tái hiện và ngợi ca lao động nông nghiệp như nền tảng sinh tồn của cộng đồng Việt, đồng thời đưa người nông dân lên tầm biểu tượng văn hóa - lịch sử - những “Thần Nông chân đất” đã mở cõi, dựng làng, giữ nước và truyền sinh khí cho non sông qua hàng nghìn năm. Đây là bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt Nam trong chiều dài lịch sử dân tộc.
  • "Thép dưới cỏ": Bản anh hùng ca về người lính và lịch sử
    Sau hơn 50 năm cầm bút, nhà thơ Hữu Thỉnh vừa ra mắt bạn đọc cuốn tiểu thuyết đầu tiên mang tên “Thép dưới cỏ”. Không chỉ tái hiện chiến dịch Tà Mây - Làng Vây và trận ra quân đầu tiên của Binh chủng Tăng - Thiết giáp, tác phẩm còn cho thấy một cách nhìn rất Hữu Thỉnh: giàu trải nghiệm trận mạc, nặng nghĩa tình đồng đội, tinh tế trong quan sát con người và luôn hướng tới những giá trị nhân bản phía sau các sự kiện lớn của lịch sử.
  • Thơ về người lính: Khi quá khứ và hiện tại cùng soi bóng
    Lịch sử là một chuỗi ký ức. Nói như nhà văn Pháp Marcel Proust, ký ức chính là con đường dẫn đến quá khứ, giúp con người nhận diện cội nguồn, “Đi tìm thời gian đã mất”. Trong tâm thức mỗi người Việt Nam, ký ức về những năm tháng đấu tranh giành độc lập, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là ký ức không thể phai nhòa. Đó không chỉ là ký ức của những cá nhân mà là ký ức chung của cả cộng đồng, dân tộc.
  • Nhà báo, nhà thơ Vương Tâm với “Nhịp phố bốn mùa hoa”
    Tiếp nối mạch sách viết về Hà Nội như “Những nhịp cầu mùa thu” - trường ca viết về cầu Long Biên (NXB Quân đội nhân dân, 2009); “Cây đa Bác Hồ với muôn nẻo đường xuân” (NXB Văn học, 2017); “Vui nhất có chợ Đồng Xuân” (NXB Văn học, 2022); “Phố thời gian và ô cửa gió” (NXB Văn học, 2025)… mới đây, nhà thơ, nhà báo Vương Tâm tiếp tục ra mắt bạn đọc tập bút ký “Nhịp phố bốn mùa hoa” (NXB Hà Nội, 2026). Trong cuốn sách này, tác giả tập trung khắc họa những đường phố Hà Nội xưa và nay, đặc biệt là những phố cổ mang tên “Hàng” gắn với lịch sử, văn hóa và hồn cốt của Thăng Long - Kẻ Chợ.
  • Bản sắc thiên nhiên và ký ức quê hương trong thơ Đinh Xuân Trường
    Trong đời sống thơ Việt hôm nay, nơi nhiều tìm tòi hình thức, đổi mới diễn ngôn, những tiếng thơ đi từ mạch đất, từ đời sống bình dị lại có sức lay động lạ lùng, và tập thơ “Một phần mười giây” (NXB Hội Nhà văn, 2025) của tác giả Đinh Xuân Trường là một tập thơ như thế.
  • Đời sông, đời người đều chảy ra biển lớn thế gian!
    Bắt đầu từ thời hiện tại ngược về quá khứ kể về những biến thiên lịch sử một ngôi làng trong khoảng nửa thế kỷ gắn liền với quãng đời của nhân vật chính (Măng). Khép lại câu chuyện là sự quay về thời hiện tại để ngỏ số phận nhân vật dành cho bạn đọc phân tích, dự đoán, kết luận.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
Nhà văn Đức Anh: “Viết văn hay viết phê bình đều cần phải có đầy năng lượng…”
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO