Hà Nội xưa - nay

Khu tập thể Giảng Võ và những ký ức một thời

Họa sĩ Nguyễn Vi Thủy • 08/12/2023 06:20

Tình cờ xem bộ phim “Số phận trớ trêu” của Nga, tôi lại nhớ về những ngôi nhà cao tầng theo phong cách “xã hội chủ nghĩa”, một phong cách điển hình trong thập niên 60 và 70 ở Đông Âu và khu tập thể mà tôi từng gắn bó – khu tập thể Giảng Võ. Với tôi, khu tập thể Giảng Võ là tuổi thơ, là kỷ niệm không dễ nguôi quên.

Khi lấy bố, mẹ tôi là thợ điện trong xưởng điện máy thuộc Công ty xây dựng nhà ở Hà Nội. Căn hộ đầu tiên gia đình chúng tôi ở là khu Trung Tự, khi ấy chưa hoàn thiện nhưng công nhân được đến ở tạm. Căn hộ đó ở tầng 3 khu B, giờ là mặt phố Phạm Ngọc Thạch, chếch với cửa hàng ăn uống Kim Liên. Cửa hàng đó trong trí nhớ ít ỏi của tôi chỉ là món mì và bánh sừng bò, mùi vị như thế nào thì tôi không nhớ nữa. Năm 1974, khu tập thể Giảng Võ bắt đầu được xây dựng (cùng thời điểm với khu Thành Công), chúng tôi đi theo công trình vì các hộ dân ở khu tập thể Trung Tự đã chuyển về sinh sống.

khu-tap-the-127-giang-vo-nam-1988.png
Khu tập thể 127 Giảng Võ năm 1988. Ảnh: Wiliam Crawford

Quanh hồ Giảng Võ lúc đó chỉ là cánh đồng vắng vẻ, công trình xây dựng ngổn ngang mọc lên. Khi đó, gia đình tôi được phân 1 trong 9 phòng ở trong khu nhà bê tông nguyên là ban chỉ huy công trường và văn phòng trong quá trình xây dựng khu tập thể Giảng Võ. Dãy nhà 5 gian chia đôi thành 10 phòng, 5 phòng đi cửa trước, 5 phòng đi cửa sau, giữa hai phòng phía trên có 3 ô cửa thông gió rộng 30x40cm. Vậy nên bên kia làm gì nhà bên này đều nghe và biết hết từ cười, khóc, cãi cọ… Và thi thoảng các nhà còn í ới hỏi thăm nhau. Nhà tôi là một trong ba hộ đến sớm nhất, dần dần các nhà khác mới dọn đến. Mỗi gia đình đều có ít nhất một người là cán bộ hoặc công nhân của Công ty xây dựng nhà ở Hà Nội. Năm ấy chỉ mỗi nhà tôi và một hộ nữa có con nhỏ, còn lại đều là vợ chồng mới cưới.

Dãy nhà chúng tôi ở lúc đó nằm ngay sát hồ Giảng Võ, gần tường của triển lãm Giảng Võ, xung quanh là ruộng và cỏ hoang. Vậy nên mỗi khi đi làm, mẹ thường khóa cửa nhốt tôi trong nhà, có hôm rắn bò vào sát cửa, may mà không trèo lên cửa sổ vào nhà. Nhà có mỗi một chiếc giường, chẳng có đồ chơi gì nên tôi suốt ngày bám cửa sổ nhìn ra hồ. Sau này tôi có một đứa bạn hàng xóm, hai đứa thường nói chuyện vọng sang nhà nhau cho đỡ buồn.

Thời đó, đối với người ở phố thì khu tập thể rất “quê” vì vắng vẻ và xa trung tâm Hà Nội, còn với nhiều hộ gia đình được sống ở đây lại cảm thấy hạnh phúc. Dễ chịu nhất là mỗi hộ có một nhà vệ sinh, được dội nước nên sạch sẽ hơn nhiều so với hố xí hai ngăn ở phố. Và chưa kể ở phố, mấy chục con người chung một nhà vệ sinh, sáng nào cũng phải xếp hàng. Trẻ con thay vì chạy ra phố và ra đường, chúng tôi chạy dọc hành lang, lên tầng, xuống tầng, gọi nhau ơi ới.

Ngày đó chúng tôi chỉ học một buổi, trưa về nhà, nên cứ đến chiều là chúng tôi rủ nhau chơi chuyền hoặc ra bãi cỏ nghịch ngợm. Mỗi khu nhà có một cầu thang leo lên mái, chúng tôi rủ nhau trèo lên đó, bò qua các ngăn ô, trốn bố mẹ trèo lên nóc các nhà năm tầng rồi đi trên mái... may mà không đứa nào rơi xuống.
Giữa các dãy nhà lúc đó có khoảng không rộng nên nhiều gia đình quây luống, trồng rau. Sau này đất đắt người đông, người ta cơi nới xây nhà hết. Hồi đó mọi người trồng rau, trồng chuối, trồng ngô, và có vài cây táo, có nhà có giàn mướp trước cửa. Tôi lúc đó người hơi mập, chậm chạp, ở nhà gọi là Thủy “tồ”, các bạn gọi là Thủy “béo”, phân biệt với một bạn Thủy rất xinh. Tôi hơi chậm nhưng thích đi theo các bạn, lúc thì vặt hoa mướp, khi thì lén lút hái những quả táo non, vừa chát, vừa nhớt. Có lần, chúng tôi còn nhổ cả mấy cây mía non bị bố mẹ phát hiện phải ăn đòn nhừ tử. Thế nhưng hình như chúng tôi không biết đau, thỉnh thoảng có đứa khới lên là cả đám lại hùa theo khoái chí.

Vui nhất là khi chúng tôi được bố mẹ giao đi xếp hàng mua bánh mì, hoặc mua gạo. Cửa hàng gạo ở tận làng Giảng Võ, nhưng một đám năm bảy đứa 8, 9 tuổi đi cùng nhau mang nón mũ theo để xếp hàng, có khi xếp hàng từ sáng sớm đến chiều, không ăn cũng không đói.

Thời ấy, ăn chẳng có, nên hầu như nhà nào cũng nuôi một con lợn và mấy con gà trong nhà vệ sinh mỗi căn hộ. Lợn là để dành tiền cho các dịp mua sắm quan trọng. Gà là để ăn dần mỗi dịp giỗ chạp. Giờ nghĩ lại chỉ thấy buồn cười, nhà vệ sinh và nhà tắm bé toen hoẻn, đi vào là có lợn húc húc cái mõm, phải lấy tay đẩy ra, ngồi vệ sinh thì gà lao xao xì xoẹt ở đằng sau. Vậy mà ít ai quên được hình ảnh ấy!

Lũ chúng tôi học trường Kim Đồng ở bên kia hồ, hằng ngày đi qua công trường xây dựng khách sạn Hà Nội (thời điểm ấy nhà 11 tầng là cao nhất Hà Nội). Nghe mọi người nói lên đến tầng cao nhất của khách sạn có thể nhìn được khắp Hà Nội, vậy là khi công trình đang xây dựng, cầu thang cũng đã xong nhưng chưa có lan can, bộn bề gạch ngói, lũ học sinh chúng tôi đã bàn tính sau giờ học, trốn bác bảo vệ chạy lên. Công trình xây bốn phía mở mà chỉ có một bác bảo vệ trông coi nên thế nào cuối cùng chúng tôi cũng ùa lên được gần hết. Với chúng tôi, lên được tầng 11, đâu chỉ được ngắm hồ Hoàn Kiếm, Lăng Bác, Cột cờ Hà Nội… mà có hôm chúng tôi còn nhìn thấy núi phía chân trời, đón những ngọn gió xa. Với chúng tôi, không gian rộng mở ấy chính là thiên đường, là một thế giới diệu kỳ của tuổi thơ.

Khu nhà tôi ở gần hồ nên gia đình còn tận dụng những mảnh đất trống để trồng rau. Nào su hào, rau cải; có khoảnh sát hồ ngập nước thì trồng rau muống mùa hè, rau cần và cải xoong mùa đông, rồi trồng cả khoai nước nuôi lợn. Sau này lợn ăn không hết, mẹ cho tôi bán để lấy tiền mua sách, nên tôi chăm lắm. Tôi cũng thích trồng rau, mỗi sáng sớm ra vườn tưới rau, trước hồ đón gió mùa về mà thấy dạt dào cảm xúc. Chính những cơn gió mùa đông bắc ấy sau này luôn gợi lên nỗi nhớ cồn cào trong tôi khi xa Hà Nội.

Hồ Giảng Võ xưa có kè đá bao quanh nhưng có lúc mưa nhiều, nước ở hồ tràn vào khu nhà chúng tôi ở. Tôi nhớ mỗi lần nước tràn vào nhà bố tôi phải kê gạch rất cao để đi lại, thậm chí ăn uống phải ngồi trên giường. Năm 1984, nước lên lớn quá, ngồi trên giường còn nhìn thấy cả rắn nước lượn bên dưới, sợ phát khiếp.

Đầu năm 1980, hồ Giảng Võ do Công ty cá Hồ Tây nuôi cá và quản lý. Dịp trời nồm hoặc trở gió cá bỗng nhiên nổi lên hàng đàn, chỉ cần mang rổ, ngồi trên kè đá là vớt được cả rổ cá mè, cá chép. Thời bao cấp, thức ăn như cá thịt là món xa xỉ. Vì thế, cứ cá nổi là hàng xóm bảo nhau ra vớt, thức đêm để vớt, mỗi đợt như thế là chúng tôi được ăn no cá, cá kho, cá rán... ăn đến phát ngán, lúc đó cũng chưa có tủ lạnh nên phải ăn cho bằng hết. Ăn không hết, vớt được nhiều quá bà con mang ra chợ bán bớt kiếm ít tiền. Những người ở khu Cát Linh, Vạn Phúc, Đê La Thành cũng ra vớt, người đông như kiến. Cho đến khi Công ty cá Hồ Tây thuê đội bảo vệ và công an chặn các ngả đường, bà con vớt được đều bị tịch thu. Sau này, có đội bảo vệ và công an canh cá dựng cái lán ngay gần khu nhà tôi ở, khi họ tịch thu cá của người khác lại cho nhà tôi, nên khi cá nổi, tôi không phải đi vớt nữa vẫn được ăn cá.

Và khi tôi lớn hơn, mỗi lần bị mắng tơi bời, khóc sưng cả mắt nhưng rồi sáng hôm sau đi học, đi qua hàng hoa Ngọc Bút ở trước cửa nhà D1 Khu tập thể Giảng Võ mà hà hít hương thơm tôi chỉ thấy vui, chả nhớ gì chuyện của ngày hôm trước nữa./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Tìm về nét thanh tao trong văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa
    Hai hoạt động giao lưu, trải nghiệm văn hóa trà Việt sẽ diễn ra ngày 14/11/2026 tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, Hà Nội đưa công chúng đến gần hơn với nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội xưa, từ cách chọn trà, sao chè đến sử dụng trà cụ và thực hành pha trà.
  • Trưng bày “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị”: Cơ hội khám phá thú chơi tao nhã đất Kinh kỳ
    Từ ngày 10 đến ngày 30/11/2026, tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, quận Hoàn Kiếm, không gian trưng bày chuyên đề “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị” sẽ chính thức mở cửa đón công chúng và du khách thập phương. Sự kiện hứa hẹn mang đến một điểm hẹn văn hóa độc đáo, giúp những người yêu Hà Nội tìm lại khoảng lặng yên bình và cảm nhận trọn vẹn chiều sâu nghệ thuật sống của đất Kinh kỳ xưa.
  • Lớp học thời chiến và ký ức từ những vùng sơ tán
    Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), sáng 8/10, Bảo tàng Hà Nội tổ chức tọa đàm “Lớp học thời chiến - Ký ức từ những vùng sơ tán”. Những ký ức của những giáo viên, học sinh từng học tập, giảng dạy tại các vùng sơ tán trong những năm chiến tranh được chia sẻ trong tọa đàm đã tái hiện một giai đoạn đặc biệt của giáo dục Thủ đô.
  • Thể lệ cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng"
    Tiếp nối thành công của cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" lần thứ I và II, Tạp chí Người Hà Nội phát động cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng".
  • Nhớ đình xưa nơi phố cũ
    Một buổi chiều cuối năm 2025, tôi trở về bên Hồ Gươm, nơi lưu giữ miền cổ tích của tuổi thơ mình. Rảo bước trên vỉa hè phố Cầu Gỗ để vào chợ Hàng Bè, nơi tôi đã đi qua không biết bao lần trong suốt 25 năm đầu đời của mình (1954-1979), tôi bỗng ngỡ ngàng như lạc vào một miền xa lạ.
  • Bến xe Hà Nội: Nơi những hành trình bắt đầu từ ký ức
    Trong nhịp sống hối hả của Thủ đô, bến xe không chỉ là nơi đi và đến. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức của biết bao thế hệ — nơi những người con xa quê lần đầu đặt chân tới Hà Nội, nơi những chuyến xe chở theo ước mơ, hy vọng và cả những nỗi niềm rất đời thường.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Trường THCS Giảng Võ tưng bừng kỷ niệm 44 năm ngày Nhà giáo Việt Nam
    Hòa chung không khí hân hoan cùng cả nước, sáng 20/11, Trường THCS Giảng Võ (phường Giảng Võ, TP. Hà Nội) long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026) và tri ân các thế hệ thầy cô giáo.
  • Đặt cọc VinFast VF 5 mới tới 18/11: Ưu đãi 10 triệu đồng, nhiều tiện nghi hỗ trợ người lái
    VinFast VF 5 mới kết hợp công nghệ hỗ trợ người lái với khoang nội thất tiện dụng, tạo sức hút với khách mua ô tô lần đầu. Mẫu xe đang được ưu đãi 10 triệu đồng trong thời gian cọc sớm từ 12-18/11/2026.
Đừng bỏ lỡ
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
Khu tập thể Giảng Võ và những ký ức một thời
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO