Hà Nội xưa - nay

Dâng hương kỷ niệm 908 năm ngày hóa Nguyên phi Hoàng Thái hậu Ỷ Lan

Thụy Phương • 16/09/2025 11:48

Sáng 16/9/2025 (tức ngày 25/7 năm Ất Tỵ), tại đình Yên Thái (số 8 ngõ Tạm Thương, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội tổ chức lễ dâng hương kỷ niệm 908 năm ngày hóa của Hoàng Thái hậu Nguyên phi Ỷ Lan.

Tọa lạc nơi giao giữa phố Yên Thái và ngõ Tạm Thương, đình Yên Thái là nơi thờ Hoàng Thái hậu Ỷ Lan – Nguyên phi của vua Lý Thánh Tông. Bà tên thật là Lê Thị Yến, người làng Thổ Lỗi (nay là xã Gia Lâm, TP Hà Nội). Trong suốt hơn nửa thế kỷ (1063–1117), từ Nguyên phi đến Hoàng hậu, rồi Nhiếp chính triều Lý, Ỷ Lan thể hiện là bậc nữ lưu kiệt xuất, có tài kinh bang tế thế, giúp vua trị nước, hai lần nắm quyền nhiếp chính, giữ nghiêm phép nước, chống tham nhũng, yêu dân, trọng nông tang... Bà được nhân dân xưng tụng là “Lý triều Đại mẫu nghi”.

dang-huong.jpg
Lễ dâng hương kỷ niệm 908 năm ngày hóa của Hoàng Thái hậu Nguyên phi Ỷ Lan được tổ chức trang trọng, là dịp thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Ảnh: Thanh Tùng

Theo sử cũ, vua Lý Thánh Tông khi đã 40 tuổi mà chưa có con trai nối dõi, từng thân hành đi cầu tự tại các chùa. Một ngày xuân, khi ngự giá đến chùa Dâu, dân làng kéo đến đón vua, chỉ riêng một cô gái làng Sủi vẫn điềm nhiên hái dâu, không ra nghênh giá. Vua lấy làm lạ, cho gọi đến hỏi. Cô gái cung kính thưa: “Thiếp là con nhà nghèo hèn, phải làm lụng đầu tắt mặt tối, phụng dưỡng cha mẹ, có đâu dám mong đi xem rước và nhìn mặt rồng”. Vua cảm phục sự đoan trang, lời nói phong nhã, đối đáp phân minh, lễ nghĩa khác người bèn cho cô gái theo long giá về Kinh đô, phong cho nàng là Ỷ Lan phu nhân, cung của bà được gọi là cung Ỷ Lan.

Bí thư Đảng ủy phường Hoàn Kiếm Vũ Đăng Định dâng hương kỷ niệm 908 năm ngày sinh Hoàng Thái hậu - Nguyên Phi Ỷ Lan. Ảnh: Thanh Tùng

Năm 1066, Ỷ Lan sinh hoàng tử Kiền Đức, được vua phong làm Nguyên phi. Năm 1069, khi Chiêm Thành xâm lấn bờ cõi nước ta, vua Lý Thánh Tông thân chinh đi đánh giặc, giao quyền nhiếp chính cho Nguyên phi Ỷ Lan. Đến năm 1072, vua ốm nặng rồi qua đời, hoàng tử còn nhỏ, Ỷ Lan được tôn làm Hoàng Thái hậu Linh Nhân, tiếp tục buông rèm nhiếp chính, điều hành đất nước cùng hai danh tướng Lý Thường Kiệt và Lý Đạo Thành.

Trong những năm trị vì đất nước, Hoàng Thái hậu Ỷ Lan đã giữ được triều chính ổn định, thi hành nhiều chính sách chăm lo đời sống nhân dân, phát triển nông nghiệp, trọng giáo dục, bài trừ tệ nạn. Cả hai lần buông rèm nhiếp chính, Ỷ Lan đều hoàn thành sứ mệnh, được vua tin tưởng, quan thần kính phục, nhân dân yêu mến.

dinh-yen-thai.jpg
Đình Yên Thái - nơi thờ Hoàng Thái hậu Ỷ Lan, Nguyên phi của vua Lý Thánh Tông.

Hoàng Thái hậu Ỷ Lan mất ngày 25 tháng 7 năm Đinh Dậu (1117), được hỏa táng và dâng thụy là Phù Thánh Linh Nhân Hoàng Thái hậu, mai táng tại Thọ Lăng, phủ Thiên Đức. Nhân dân làng An Thái đã dựng đền thờ bà trên nền cũ của cung Ỷ Lan để ghi nhớ công lao to lớn và phụng thờ.

Không chỉ là biểu tượng của tài trí và đức độ, bà còn được nhân dân và giới Phật giáo tôn là “Phật Mẫu”, được tôn làm Thành hoàng của làng Yên Thái, tổng Tiền Túc, huyện Thọ Xương cũ (nay thuộc phường Hoàn Kiếm, Hà Nội).

Theo “Đại Việt sử ký toàn thư” và truyền thuyết dân gian làng An Thái, đình Yên Thái trước có tên “Quán Đồng Thiên” (một trong tứ quán của Thăng Long xưa), nay gọi là “Yên Thái linh từ”. Đình được xây dựng theo kiểu chữ công, gian chính giữa đặt tượng thờ Ỷ Lan Nguyên phi, bên trái thờ tượng Mẫu, bên phải thờ Phật. Trải qua nhiều thăng trầm, đình được trùng tu, tôn tạo, là không gian văn hóa – tín ngưỡng tâm linh của nhân dân địa phương.

Hiện nay, đình Yên Thái còn lưu giữ nhiều tư liệu, hiện vật quý giá, trong đó có 10 đạo sắc phong quý, sớm nhất là sắc phong thời Cảnh Hưng thứ 14 (năm 1753). Ngày 16/1/1995, đình được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là di tích lịch sử văn hóa.

Những năm qua, đình Yên Thái được các cấp chính quyền, nhà hảo tâm và người dân quan tâm gìn giữ, tu bổ. Đặc biệt, nhân dịp kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, di tích được đầu tư trùng tu, tạo diện mạo mới nhằm phát huy giá trị văn hóa – lịch sử và du lịch tâm linh. Giai đoạn 2021–2022, quận Hoàn Kiếm đã triển khai nhiều hạng mục cải tạo như đảo ngói, bó vỉa đá, thay cổng hậu, tỉa cây xanh, sửa mái đình… Năm 2023, đình tiếp tục được duy tu, sơn lại tường nhờ nguồn xã hội hóa.

phat-bieu.jpg
Bà Ngô Thị Thuỳ Dương - Trưởng Ban Ban quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội phát biểu tại lễ dâng hương. Ảnh: Thanh Tùng

Phát biểu tại lễ dâng hương, bà Ngô Thị Thuỳ Dương - Trưởng Ban Ban quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội nhấn mạnh: lễ dâng hương được tổ chức trang trọng, tiết kiệm, đúng quy định, theo đề án "Tổ chức lễ hội truyền thống trong khu phố cổ và khu vực hồ Hoàn Kiếm". Đây không chỉ là hoạt động văn hóa tâm linh ý nghĩa với người dân phường Hoàn Kiếm mà còn là dịp thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ người trồng cây”, khơi dậy niềm tự hào dân tộc.

Bà Ngô Thị Thuỳ Dương khẳng định, tưởng niệm Hoàng Thái hậu Ỷ Lan hôm nay là dịp để chính quyền, nhân dân phường Hoàn Kiếm và đông đảo đại biểu, du khách thập phương bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đối với tiền nhân, đồng thời ý thức rõ hơn trách nhiệm bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng gắn với thân thế và sự nghiệp của bà. Tri ân quá khứ chính là cách bồi đắp bản lĩnh, hun đúc lòng tự hào dân tộc, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, góp phần xây dựng Thủ đô văn hiến – văn minh – hiện đại.

Trong niềm thành kính ấy, chính quyền và nhân dân phường Hoàn Kiếm nguyện tiếp nối di sản tinh thần mà Hoàng Thái hậu Ỷ Lan để lại, gìn giữ và phát huy giá trị di tích để những di sản ấy luôn tỏa sáng trong dòng chảy dân tộc, trở thành nguồn sức mạnh và niềm tự hào của các thế hệ mai sau./.

Bài liên quan
  • Đình Yên Thái (quận Hoàn Kiếm)
    Đình Yên Thái thuộc số 8 ngõ Tạm Thương, phường Hàng Gai, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội. Đây nguyên là đất thôn Yên Thái, tổng Tiền Túc. Giữa thế kỷ XIX, đổi thành tổng Thuận Mỹ, huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Nội.
(0) Bình luận
  • Tìm về nét thanh tao trong văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa
    Hai hoạt động giao lưu, trải nghiệm văn hóa trà Việt sẽ diễn ra ngày 14/11/2026 tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, Hà Nội đưa công chúng đến gần hơn với nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội xưa, từ cách chọn trà, sao chè đến sử dụng trà cụ và thực hành pha trà.
  • Trưng bày “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị”: Cơ hội khám phá thú chơi tao nhã đất Kinh kỳ
    Từ ngày 10 đến ngày 30/11/2026, tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, quận Hoàn Kiếm, không gian trưng bày chuyên đề “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị” sẽ chính thức mở cửa đón công chúng và du khách thập phương. Sự kiện hứa hẹn mang đến một điểm hẹn văn hóa độc đáo, giúp những người yêu Hà Nội tìm lại khoảng lặng yên bình và cảm nhận trọn vẹn chiều sâu nghệ thuật sống của đất Kinh kỳ xưa.
  • Lớp học thời chiến và ký ức từ những vùng sơ tán
    Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), sáng 8/10, Bảo tàng Hà Nội tổ chức tọa đàm “Lớp học thời chiến - Ký ức từ những vùng sơ tán”. Những ký ức của những giáo viên, học sinh từng học tập, giảng dạy tại các vùng sơ tán trong những năm chiến tranh được chia sẻ trong tọa đàm đã tái hiện một giai đoạn đặc biệt của giáo dục Thủ đô.
  • Thể lệ cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng"
    Tiếp nối thành công của cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" lần thứ I và II, Tạp chí Người Hà Nội phát động cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng".
  • Nhớ đình xưa nơi phố cũ
    Một buổi chiều cuối năm 2025, tôi trở về bên Hồ Gươm, nơi lưu giữ miền cổ tích của tuổi thơ mình. Rảo bước trên vỉa hè phố Cầu Gỗ để vào chợ Hàng Bè, nơi tôi đã đi qua không biết bao lần trong suốt 25 năm đầu đời của mình (1954-1979), tôi bỗng ngỡ ngàng như lạc vào một miền xa lạ.
  • Bến xe Hà Nội: Nơi những hành trình bắt đầu từ ký ức
    Trong nhịp sống hối hả của Thủ đô, bến xe không chỉ là nơi đi và đến. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức của biết bao thế hệ — nơi những người con xa quê lần đầu đặt chân tới Hà Nội, nơi những chuyến xe chở theo ước mơ, hy vọng và cả những nỗi niềm rất đời thường.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
  • Ý nghĩa chiến lược của việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam
    Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa và dấu ấn đặc biệt, tạo động lực để văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
  • Món quà âm nhạc đặc biệt dành tặng thầy cô của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung
    Nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2026, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung vừa cho ra mắt hai sáng tác mới mang tên “Lời tri ân” và “Ơn thầy cô mến thương”. Hai tác phẩm khắc họa trọn vẹn hình ảnh người thầy qua lăng kính của sự trải nghiệm trưởng thành và cả thế giới trong sáng của tuổi học trò.
Dâng hương kỷ niệm 908 năm ngày hóa Nguyên phi Hoàng Thái hậu Ỷ Lan
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO