Chuyện "Nghề và Nghệ" kể bên hồ Hoàn Kiếm

Không mang dáng dấp của một khu chợ thương mại thông thường với những quầy hàng san sát, không gian hội chợ được sắp đặt như một tuyến trải nghiệm văn hóa mở ngay giữa lòng phố cổ. Thay vì đặt sản phẩm sau tủ kính trang trọng, các gian hàng tại đây xóa nhòa khoảng cách giữa người làm nghề và người thưởng lãm.

Dạo bước qua từng khu trưng bày, công chúng có thể dễ dàng dừng chân chiêm ngưỡng từng trang giấy mực mộc mạc, chạm tay vào những thớ lụa mềm mại, ngắm nhìn khối đá ong xù xì đặt cạnh lớp sơn mài bóng sâu, hay tận mắt quan sát từng thao tác cắt gọt cao su lốp xe của người thợ lành nghề.

Tinh thần cốt lõi của hội chợ nằm trọn trong hai chữ "Nghề và Nghệ". Nếu "Nghề" là nền tảng kỹ thuật tinh xảo và sự kiên nhẫn được truyền nối qua nhiều thế hệ, thì "Nghệ" chính là tư duy thiết kế mới mẻ giúp các chất liệu bản địa thoát khỏi khuôn mẫu cũ để bước vào đời sống đương đại. Chính cách tiếp cận gần gũi và giàu tính tương tác ấy đã biến khu vực hội chợ thành điểm hẹn văn hóa sôi nổi của dòng người dạo phố cuối tuần.

Cách bảo tồn di sản sống động và thiết thực nhất

Vốn thường gắn với không gian tĩnh tại nơi đình, đền hay thư phòng, gian hàng thư pháp chữ Nho đặt ngay trên tuyến phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm tạo nên một điểm dừng chân đầy thi vị giữa dòng người dạo hội. Không chỉ là nơi cho chữ, không gian này còn trở thành cầu nối văn hóa trực quan cho cả người trẻ lẫn khách quốc tế.

Chia sẻ về việc đưa thư pháp ra không gian lễ hội cộng đồng theo lời mời của Ban Quản lý phố cổ, nghệ nhân thư pháp lấy bút danh Tư Đồ – thành viên CLB Lạc Hồng (thuộc Viện Nghiên cứu Bảo tồn Văn hóa) – cho rằng đây là cách bảo tồn di sản sống động và thiết thực nhất. "Nếu các làng nghề truyền tải văn hóa bằng hiện vật, thì chúng tôi lưu giữ và truyền bá cội nguồn dân tộc qua nội hàm của từng con chữ – đó chính là di sản văn hóa phi vật thể" - Nghệ nhân thư pháp Tư Đồ chia sẻ

Theo ông Tư Đồ, sức hút của nghệ thuật thư pháp không hề bị rào cản ngôn ngữ hay khoảng cách thế hệ làm phai nhạt: "Không chỉ các bạn trẻ mà rất nhiều du khách nước ngoài đến từ đủ các quốc gia cũng đặc biệt quan tâm. Họ dừng lại tìm hiểu văn hóa Việt Nam và thường xuyên xin chữ ngay tại không gian phố đi bộ này", ông chia sẻ với phóng viên.

Sơn mài Đường Lâm: Đưa đá ong và hình tượng các con vật vào nhịp sống mới

Nhắc đến Đường Lâm, công chúng thường nhớ ngay đến những bức tường đá ong trầm mặc của vùng đất cổ phía Tây Hà Nội. Tại hội chợ lần này, gian hàng sơn mài Đường Lâm gây ấn tượng mạnh về mặt thị giác khi kỳ công mang cả những khối đá ong nguyên bản lên phố để bài trí cùng các tác phẩm sơn mài thủ công của nghệ nhân, nghệ sĩ Nguyễn Tấn Phát.

Chị Hương, đại diện gian hàng sơn mài làng cổ Đường Lâm cho biết, bên cạnh việc giới thiệu bản sắc xứ Đoài, gian hàng muốn khẳng định với công chúng về một nghề thủ công tinh xảo khác của địa phương. "Tất cả sản phẩm bên mình đều được làm theo đúng từng công đoạn, từng chất liệu sơn mài truyền thống. Để hoàn thiện một tác phẩm phải mất khoảng gần 2 tháng", chị Hương chia sẻ.

Giữ nguyên cốt lõi kỹ thuật cổ truyền, sơn mài Đường Lâm tại hội chợ lại mang diện mạo rất gần gũi với thị hiếu đương đại. Thay vì chỉ gói gọn trong những bức tranh treo tường, kỹ thuật sơn ta được ứng dụng lên tượng 12 con giáp, các bộ linh vật trang trí và cả những món phụ kiện nhỏ xinh như vòng cổ, vòng tay. “Chúng tôi liên tục làm mới mẫu mã để mọi người thấy sơn mài không hề khó hiểu hay xa cách, mà là những sản phẩm rất thiết thực trong đời sống hằng ngày. Chính sự đổi mới này giúp sơn mài truyền thống đi xa hơn và được nhiều người biết đến hơn." — Chị Hương, đại diện gian hàng sơn mài làng cổ Đường Lâm cho biết thêm

Thực tế tại gian hàng, sự kết hợp giữa đá ong mộc mạc và tượng sơn mài bóng sâu đã thu hút đông đảo du khách trong nước lẫn quốc tế dừng chân chụp ảnh, tìm hiểu.

Đôi dép lốp Bác Hồ: Nhiều học nghề phát triển một biểu tượng lịch sử

Rời những nét vẽ và lớp sơn cầu kỳ, gian hàng chế tác dép lốp Bác Hồ mang đến một lát cắt mộc mạc nhưng giàu chiều sâu lịch sử. Chất liệu cao su lốp xe vốn dai và cứng, gắn liền với ký ức về đôi dép của bộ đội thời kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, nay xuất hiện giữa lễ hội sáng tạo như một minh chứng cho giá trị bền bỉ vượt thời gian.

Gắn bó với công ty dép cao su hơn 10 năm, anh Nghĩa cho biết để làm ra một đôi dép hoàn chỉnh phải trải qua hàng loạt công đoạn thủ công khắt khe: "Từ khâu phá lốp, bạt ra làm tấm đế rồi đến đục quai, khoét đế... tất cả đều đòi hỏi đôi tay phải thật khéo léo. Để một người thợ học và làm hoàn thiện được một đôi dép cao su phải mất ít nhất khoảng 3 năm", anh Nghĩa cho hay.

Giữa bối cảnh thời trang công nghiệp liên tục thay đổi, những người thợ như anh Nghĩa vẫn kiên trì giữ nghề với hy vọng truyền lửa cho thế hệ kế cận. "Dép lốp gắn liền với lịch sử dân tộc. Để duy trì được nghề này đến thế hệ trẻ bây giờ, trước hết các bạn phải thực sự yêu thích, có niềm đam mê và nhiệt huyết gắn bó với đôi dép thì mới có thể theo đuổi được", anh bộc bạch.

Sự cởi mở của không gian trưng bày đã biến khu vực hội chợ thành điểm hẹn thu hút đông đảo du khách trong nước lẫn khách quốc tế dịp cuối tuần. Dừng chân tại các gian hàng, nhiều người không chỉ ngắm nhìn sản phẩm hoàn thiện mà còn nán lại trò chuyện cùng nghệ nhân để hiểu thêm về quy trình chế tác phía sau.

Bên cạnh người dân Thủ đô và khách nội địa, khu vực hội chợ còn ghi nhận sự ghé thăm đông đảo của nhiều du khách nước ngoài. Dạo quanh tuyến phố đi bộ, từng nhóm khách quốc tế dừng chân khá lâu trước các quầy thủ công để quan sát trực tiếp thao tác của người thợ và tìm hiểu chiều sâu văn hóa đằng sau mỗi món đồ. Từ việc tò mò khám phá câu chuyện lịch sử của đôi dép cao su, trầm trồ trước độ bóng sâu của sơn mài Đường Lâm, đến việc kiên nhẫn chờ xin một bức thư pháp làm kỷ niệm, nhiều vị khách nước ngoài tỏ ra thích thú khi được tiếp cận di sản Việt một cách sống động và gần gũi ngay giữa lòng phố cổ.

Khác với sức hút từ thư pháp, sơn mài hay dép lốp, gian hàng lụa tơ tằm Thái Bình với những tấm vải dệt thủ công óng ả, mềm mại cùng các thiết kế khăn, trang phục mang hơi thở đương đại cũng khiến nhiều khách tham quan dừng chân rất lâu. Chia sẻ cảm nhận khi dạo quanh hội chợ, một du khách bày tỏ sự hào hứng trước cách tổ chức gần gũi, giúp người xem dễ dàng tiếp cận tinh hoa nghề truyền thống ngay trên phố đi bộ.

"Điều khiến tôi ấn tượng nhất ở hội chợ lần này là không khí rất cởi mở, du khách có thể trực tiếp trò chuyện với người làm nghề và cảm nhận chất liệu thật bằng tay. Đặc biệt, khi ghé thăm gian hàng lụa tơ tằm Thái Bình, tôi thực sự bị thu hút bởi độ mềm mịn, óng ả tự nhiên của từng thớ vải cũng như cách các họa tiết, kiểu dáng được làm mới rất tinh tế và hiện đại." — chị Nguyễn Thị Minh du khách đến từ Thanh Hoá tham quan tại hội chợ chia sẻ.

Từ hơn 10 năm gắn bó với đôi dép cao su của anh Nghĩa, gần 2 tháng mài giũa cho một tác phẩm sơn mài Đường Lâm, đến từng nét bút lông của nghệ nhân thư pháp Tư Đồ hay những sải lụa tơ tằm Thái Bình óng ả – những câu chuyện phía sau mỗi gian hàng tại Hội chợ Sáng tạo Nghề và Nghệ 2026 cho thấy sáng tạo không bao giờ tách rời cội rễ. Khi cái "Nghề" được giữ bằng sự kiên nhẫn và cái "Nghệ" được mở ra bằng tư duy cởi mở, di sản sẽ tự tìm thấy sức sống bền bỉ và con đường phát triển trong lòng công chúng./.