Hà Nội xưa - nay

Đồ chơi Trung thu Hà Nội xưa: Từ ký ức đến hành trình tiếp nối

Thụy Phương • 05/10/2025 06:52

Rằm tháng Tám, tiếng trống hội, đèn ông sao, mùi bánh nướng, bánh dẻo… như đánh thức ký ức tuổi thơ trong mỗi người. Với trẻ nhỏ, Trung thu là đêm hội rước đèn, phá cỗ dưới trăng, còn với người lớn, đó là dịp trở về miền ký ức với những món đồ chơi dân dã. Năm nay, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam mang đến cho công chúng một trải nghiệm đặc biệt qua không gian nghệ thuật sắp đặt “Sắc Thu” (diễn ra từ 4/10 và kéo dài đến 4/11/2025). Trong không gian ấy, có nhiều đồ chơi truyền thống gắn với các làng nghề Hà Nội được trưng bày và trình diễn, đưa công chúng trở về với Tết Trung thu xưa, chộn rộn bao ký ức.

Đồ chơi Trung thu – ký ức tuổi thơ Hà Nội

Hà Nội xưa, mỗi dịp Tết Trung thu, trên phố Hàng Mã, Hàng Thiếc, Hàng Gai.. ngập tràn đồ chơi: đèn ông sao, ông tiến sĩ giấy, đèn cá chép, đèn thiềm thừ, con giống nặn bằng bột nếp… Nhà nào có trẻ nhỏ, ông bà, bố mẹ, chú bác, cô dì cũng đều nhớ dành một món quà nho nhỏ, tuy giản dị nhưng chứa chan bao yêu thương.

23.-khach-tham-quan-trong-khong-gian-sac-thu.jpg
Các em nhỏ thích thú với không gian trưng bày đồ chơi Trung thu truyền thống.

Không gian “Sắc Thu” gợi nhắc bao ký ức về Trung thu xưa. Người xem được tận mắt chiêm ngưỡng, thậm chí tự tay thử làm, từ mặt nạ giấy bồi của phố Hàng Than, hoa quả bột Đồng Xuân, tò he Xuân La cho đến tàu thủy sắt tây Khương Hạ. Những vật liệu quen thuộc như tre, nứa, giấy, bột gạo, vỏ hộp sữa... dưới bàn tay khéo léo của nghệ nhân trở thành đồ chơi vừa gần gũi vừa lung linh.

Điều đặc biệt là ở đây, trẻ em không chỉ được chơi mà còn học cách làm. Không ít em nhỏ sau khi tự tay hoàn thành đồ chơi đã vui sướng reo lên: “Con đã tô xong mặt nạ giấy bồi rồi!”, “Chiếc đèn ông sao này đẹp không mẹ?”... Những chia sẻ hồn nhiên ấy với các nghệ nhân là niềm động viên rất lớn, giúp họ thêm động lực để gắn bó với nghề.

Các em nhỏ say sưa khám phá đèn cù sáng tạo.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyết (thôn Hậu Ái, xã Sơn Đồng, Hà Nội) đã có hơn 50 năm làm đèn ông sao, ông Tiến sĩ giấy nhớ lại: “Từ khi mới 7-8 tuổi tôi đã biết làm đèn ông sao… Từ những ngày đầu chưa hiểu trình diễn là gì, đến bây giờ chúng tôi đã thành thạo và nhiều người còn trở thành nghệ nhân ưu tú. Những món đồ chơi dân gian làm từ chất liệu tự nhiên… vô cùng giản dị, không gây hại cho trẻ em và môi trường, vì thế rất nên khuyến khích dùng”.

Đồ chơi Trung thu không đơn thuần là trò vui. Chúng ẩn chứa triết lý giáo dục sâu xa: dạy trẻ yêu cái đẹp giản dị, hiểu giá trị của sáng tạo thủ công, rèn sự kiên trì và nuôi dưỡng óc sáng tạo. Trong nhịp sống hôm nay, khi những đồ chơi hiện đại dễ dàng lấn át, thì sự trở lại của đèn giấy, tò he, trống bỏi… chính là cách để trẻ thơ tìm về cội nguồn.

Tâm huyết và khắc khoải giữ nghề

Trong không gian “Sắc Thu”, những chia sẻ của các nghệ nhân đã làm sống dậy một thời đồ chơi truyền thống. Bà Phạm Nguyệt Ánh - nghệ nhân cuối cùng làm hoa quả bột phong cách Đồng Xuân bộc bạch: “Nhà tôi trước đây vốn ở khu vực chợ Đồng Xuân. Tôi gắn bó với nghề từ năm 1973. Năm 2006, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam tìm đến tận nhà mời tôi đến trình diễn. Gần 20 năm tham gia cùng Bảo tàng, tôi được giúp đỡ rất nhiều… Tôi luôn trăn trở suy nghĩ làm thêm mẫu mới và sẵn sàng truyền nghề. Nhưng điều này còn phụ thuộc vào người chơi và có ai tiếp nối tôi làm không”. Gia đình bà hiện không ai theo nghề, song bà cũng đã kịp dạy cho nghệ nhân Đặng Văn Hậu cách làm con giống bột.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Hòa (số 73 Hàng Than, Ba Đình, Hà Nội) chia sẻ, ông được bố vợ dạy cách làm mặt nạ giấy bồi và bắt đầu làm nghề từ năm 1980. Hơn 40 năm gắn bó, ông không khỏi trăn trở. Gia đình không ai theo nghề nhưng ông vẫn cố gắng giữ. Gần đây ông đã truyền lại cho một bạn trẻ đam mê thủ công với hy vọng sau này sẽ tiếp nối khi vợ chồng ông không còn làm được nữa.

8.-ong-dang-dinh-ho-gioi-thieu-ve-to-he-trong-khong-gian-sac-thu.jpg
Ông Đặng Đình Hổ giới thiệu về tò he trong không gian "Sắc Thu".

Gắn bó với nghề tò he từ khi còn thơ bé, ông Đặng Đình Hổ - nghệ nhân nặn tò he làng Xuân La (xã Phượng Dực, Hà Nội) trải lòng: “Ngày còn bé, khi làm tò he cùng bố mẹ, tôi hay nặn các hình to ra cho nhanh hết bột để đi chơi. Thậm chí tôi còn ăn vụng bột để không phải làm. Trước kia, tôi chỉ nghĩ đó là món đồ chơi trẻ con, nhưng bây giờ từ nhà cửa, xe cộ đều từ bán tò he mà có, tôi thấy rất biết ơn ông bà đã cho tôi nghề này”. Ông cho hay đã dạy nghề lại cho con nhưng các con chưa thực sự yêu thích nghề. Bởi thế, ông chỉ mong Bảo tàng có nhiều chương trình quảng bá sản phẩm truyền thống để nghề này không bị mai một.

Nhiều nghệ nhân chia sẻ mong mỏi rằng các cơ quan, trường học và gia đình sẽ cùng quan tâm hơn để trẻ em có thêm cơ hội gắn bó với những món đồ chơi lành mạnh ấy; và để ngày càng có nhiều người giữ lửa, nối dài hành trình của nghề xưa.

Mở ra hy vọng về sự tiếp nối đầy sáng tạo

Có thể nói, dẫu không còn ở thời kỳ “hoàng kim” như trước nhưng đồ chơi Trung thu của Hà Nội năm xưa vẫn hiện diện như một nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại. Nếu lớp nghệ nhân cao tuổi còn canh cánh nỗi lo nghề mai một thì sự xuất hiện của những gương mặt trẻ đã thổi vào đồ chơi dân gian một sức sống mới, mở ra hy vọng về sự tiếp nối đầy sáng tạo.

Anh Đặng Xuân Hậu ở thôn Xuân La, xã Phượng Dực, Hà Nội là một ví dụ. Từ năm 2017, anh đã cùng nhà nghiên cứu Trịnh Bách trưng bày mâm cỗ Trung thu và các loại đèn cổ truyền tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Anh Hậu cho biết: “Học làm tò he que thì dễ nhưng cần nghiên cứu để truyền tải văn hóa qua sản phẩm mới có ý nghĩa và giá trị. Muốn làm được nghề này phải yêu nghề và rất kiên trì”. Dù sản phẩm của anh được nhiều khách hàng tìm mua nhưng anh vẫn chưa thể đáp ứng hết. Điều mong muốn của anh là có quỹ hỗ trợ để những bạn trẻ giai đoạn đầu học nghề không bỏ dở giữa chừng vì thiếu điều kiện trang trải cuộc sống.

17.-cac-em-nho-to-ve-mat-na-giay-boi.jpg
Các em nhỏ tô vẽ mặt nạ giấy bồi.
11.-cac-ban-nho-hao-hung-xem-to-he.jpg
Các bạn nhỏ hào hứng xem tò he.

Nghệ sĩ Đoàn Thái Cúc Hương (phố Quang Trung, phường Cửa Nam, Hà Nội) - học trò của nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền cũng đã phục chế thành công nhiều loại đèn xưa và sáng tạo thêm các mẫu mới. Chị tâm sự: “Ông đã truyền nghề cho tôi rất kỹ lưỡng, chia sẻ hết các bí quyết. Tôi cũng nghiên cứu thêm tài liệu để vừa phục chế, vừa sáng tạo… Tôi rất vui vì sản phẩm của tôi được trưng bày tại không gian Bảo tàng Dân tộc học năm nay”. Được biết, chị Cúc Hương còn tự tạo ra màu đất để trang trí trên giấy dó, mở ra hướng đi mới cho nghề thủ công truyền thống.

Có thể nói, những nỗ lực của các nghệ nhân cùng các bạn trẻ đã thắp lên hy vọng rằng đồ chơi truyền thống vẫn có thể hồi sinh nếu có thêm những người tiếp nối. Để rồi trong tiếng trống hội rộn ràng, dưới ánh trăng rằm lung linh, những đứa trẻ hôm nay vẫn được nô nức vui cùng những món đồ chơi Trung thu thuở trước./.

Bài liên quan
  • Vui Trung thu 2025 tại Bảo tàng Dân tộc học
    Nhân dịp Tết Trung thu và kỷ niệm 30 năm thành lập, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam tổ chức chương trình “Vui cùng trẻ thơ” diễn ra trong hai ngày 4 và 5/10/2025 (tức ngày 13 và 14 tháng 8 Âm lịch), cùng với Không gian nghệ thuật sắp đặt “Sắc Thu” kéo dài từ 4/10 đến 4/11/2025.
(0) Bình luận
  • Tìm về nét thanh tao trong văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa
    Hai hoạt động giao lưu, trải nghiệm văn hóa trà Việt sẽ diễn ra ngày 14/11/2026 tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, Hà Nội đưa công chúng đến gần hơn với nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội xưa, từ cách chọn trà, sao chè đến sử dụng trà cụ và thực hành pha trà.
  • Trưng bày “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị”: Cơ hội khám phá thú chơi tao nhã đất Kinh kỳ
    Từ ngày 10 đến ngày 30/11/2026, tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, quận Hoàn Kiếm, không gian trưng bày chuyên đề “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị” sẽ chính thức mở cửa đón công chúng và du khách thập phương. Sự kiện hứa hẹn mang đến một điểm hẹn văn hóa độc đáo, giúp những người yêu Hà Nội tìm lại khoảng lặng yên bình và cảm nhận trọn vẹn chiều sâu nghệ thuật sống của đất Kinh kỳ xưa.
  • Lớp học thời chiến và ký ức từ những vùng sơ tán
    Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), sáng 8/10, Bảo tàng Hà Nội tổ chức tọa đàm “Lớp học thời chiến - Ký ức từ những vùng sơ tán”. Những ký ức của những giáo viên, học sinh từng học tập, giảng dạy tại các vùng sơ tán trong những năm chiến tranh được chia sẻ trong tọa đàm đã tái hiện một giai đoạn đặc biệt của giáo dục Thủ đô.
  • Thể lệ cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng"
    Tiếp nối thành công của cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" lần thứ I và II, Tạp chí Người Hà Nội phát động cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng".
  • Nhớ đình xưa nơi phố cũ
    Một buổi chiều cuối năm 2025, tôi trở về bên Hồ Gươm, nơi lưu giữ miền cổ tích của tuổi thơ mình. Rảo bước trên vỉa hè phố Cầu Gỗ để vào chợ Hàng Bè, nơi tôi đã đi qua không biết bao lần trong suốt 25 năm đầu đời của mình (1954-1979), tôi bỗng ngỡ ngàng như lạc vào một miền xa lạ.
  • Bến xe Hà Nội: Nơi những hành trình bắt đầu từ ký ức
    Trong nhịp sống hối hả của Thủ đô, bến xe không chỉ là nơi đi và đến. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức của biết bao thế hệ — nơi những người con xa quê lần đầu đặt chân tới Hà Nội, nơi những chuyến xe chở theo ước mơ, hy vọng và cả những nỗi niềm rất đời thường.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Đồ chơi Trung thu Hà Nội xưa: Từ ký ức đến hành trình tiếp nối
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO