Chủ nhật, 22/3/2026

Hồi sinh đồ chơi trung thu thất truyền của trẻ em Hà Nội xưa

kinhtedothi| 08/09/2022 08:07

Từ cái tâm của một nghệ nhân trẻ, Đặng Văn Hậu đã dùng hết tâm huyết để từng bước khôi phục lại con giống bột - món đồ chơi trung thu truyền thống của trẻ em Hà Nội vốn đã thất truyền trong thời gian dài.

Với trẻ em Hà Nội xưa, bên cạnh đèn ông sao, mũ lân, mâm cỗ, đèn cù... vẫn còn một món đồ chơi luôn in sâu trong tâm trí của những người đã từng có tuổi thơ trẻ nhỏ, đó là những bộ đồ chơi con giống làm từ bột gạo bày bên mâm ngũ quả ngày Tết Trung thu.
Với trẻ em Hà Nội xưa, bên cạnh đèn ông sao, mũ lân, mâm cỗ, đèn cù... vẫn còn một món đồ chơi luôn in sâu trong tâm trí của những người đã từng có tuổi thơ trẻ nhỏ, đó là những bộ đồ chơi con giống làm từ bột gạo bày bên mâm ngũ quả ngày Tết Trung thu.
Quầy hàng của nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu là gian hàng duy nhất trưng bày và bán những bộ con giống bột đồ chơi Trung thu xưa cũ giữ nguyên nét hồn của ngày Tết trẻ em.
Quầy hàng của nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu là gian hàng duy nhất trưng bày và bán những bộ con giống bột đồ chơi Trung thu xưa cũ giữ nguyên nét hồn của ngày Tết trẻ em.
Nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ, con giống bột là đồ chơi không thể thiếu với trẻ em Hà Nội xưa. Con giống bột có 3 phong cách chính là con giống Phú Xuyên (con gọi là con bánh chim cò), con giống Đồng Xuân (con giống phố ta) và con giống phố Khách (phố Tàu).
Nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ, con giống bột là đồ chơi không thể thiếu với trẻ em Hà Nội xưa. Con giống bột có 3 phong cách chính là con giống Phú Xuyên (con gọi là con bánh chim cò), con giống Đồng Xuân (con giống phố ta) và con giống phố Khách (phố Tàu).
Nghệ nhân Hậu cho biết thêm, hiện nay khái niệm Tò he mà mọi người biết nhiều là cách gọi sai của con giống bột. Thực tế, Tò he là một ngoại đồ chơi bằng đất nung, hình con chim, con gà, có thể thổi kêu được. Trong ảnh là con Tò te, cũng là một loại đồ chơi nặn từ một gạo và cắm thêm lưỡi gà có thể thổi kêu thành tiếng tò te.
Nghệ nhân Hậu cho biết thêm, hiện nay khái niệm Tò he mà mọi người biết nhiều là cách gọi sai của con giống bột. Thực tế, Tò he là một ngoại đồ chơi bằng đất nung, hình con chim, con gà, có thể thổi kêu được. Trong ảnh là con Tò te, cũng là một loại đồ chơi nặn từ một gạo và cắm thêm lưỡi gà có thể thổi kêu thành tiếng tò te.
Theo lời kể của Đặng Văn Hậu, con giống bột vốn giữ được tên gốc nhưng một sự nhầm lần năm 1990 đã khiến cái tên bị thay đổi hoàn toàn. Trong một ngày hội, cụ Đặng Văn Tố miệt mài nặn những con giống bột đầy màu sắc, có một nhà báo đột nhiên hỏi
Theo lời kể của Đặng Văn Hậu, con giống bột vốn giữ được tên gốc nhưng một sự nhầm lần năm 1990 đã khiến cái tên bị thay đổi hoàn toàn. Trong một ngày hội, cụ Đặng Văn Tố miệt mài nặn những con giống bột đầy màu sắc, có một nhà báo đột nhiên hỏi "đây có phải Tò he không?". Do quá đông nên cụ Tố ậm ừ cho xong và cái tên Tò he bắt đầu gắn với con giống bột từ đó.
"Năm 1990, sự sai lầm Tò he đã khiến nhiều cụ cao niên trong làng Xuân La, Phú Xuyên rất tức giận bởi những sản phẩm đầy tâm huyết, màu sắc và giá trị văn hoá lại bị nhầm thành một thứ đồ chơi ăn xổi và làm hàng loạt. Hiện tại,tôi vẫn đang trong quá trình phục dựng lại những con giống bột đồ chơi. Tuy biết rằng cái tên Tò he đang là sai và rất muốn tìm hướng để trả lại tên cũ cho con giống bột nhưng Tò he đã là tên được mọi người biết đến và rất khó để có thể tìm lại được tên cũ" - nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ thêm.
Theo lời kể của Hậu, thậm chí đến con giống Phú Xuyên (con bánh chim cò) cũng không được người dân làng nặn từ năm 1989. Thay vào đó, từ những năm 90, người làng Xuân La lại hay nặn con giống bột trên que tre với hình tượng bộ đội, người lính, người hùng, siêu nhân... Đến vài năm gần đây, con giống Phú Xuyên mới được hồi sinh.
Theo lời kể của Hậu, thậm chí đến con giống Phú Xuyên (con bánh chim cò) cũng không được người dân làng nặn từ năm 1989. Thay vào đó, từ những năm 90, người làng Xuân La lại hay nặn con giống bột trên que tre với hình tượng bộ đội, người lính, người hùng, siêu nhân... Đến vài năm gần đây, con giống Phú Xuyên mới được hồi sinh.
Từ năm 2017, dưới sự hướng dẫn của nhà nghiên cứu văn hoá Trịnh Bách và truyền kỹ thuật của nghệ nhân Phạm Thị Nguyệt Ánh, nghệ nhân Hậu cũng từng bước khôi phục lại những bộ con giống bột truyền thống của hai phong cách Đồng Xuân và phố Khách.
Từ năm 2017, dưới sự hướng dẫn của nhà nghiên cứu văn hoá Trịnh Bách và truyền kỹ thuật của nghệ nhân Phạm Thị Nguyệt Ánh, nghệ nhân Hậu cũng từng bước khôi phục lại những bộ con giống bột truyền thống của hai phong cách Đồng Xuân và phố Khách.
"Lúc mới bắt đầu khôi phục các con giống bột, gia đình tôi còn ngăn cản nhưng vì quá yêu những con giống sinh động này nên tôi vẫn cố làm. Không chỉ là những món đồ chơi, trong đó còn chứa đựng cả những giá trị văn hoá và những bài học, những câu chuyện ẩn sau từng con giống" - nghệ nhân Hậu chia sẻ.
Bộ Ngũ hổ nặn theo phong cách Đồng Xuân. Đây là những con giống bột được các bà, các cô khu vực Đồng Xuân, phố cổ lúc nhàn rỗi mà ngồi nặn ra. Chủ đề con giống Đồng Xuân là những hình tượng dân gian, gần gũi với đời sống con người cùng nét nặn đơn sơ, mộc mạc.
Bộ Ngũ hổ nặn theo phong cách Đồng Xuân. Đây là những con giống bột được các bà, các cô khu vực Đồng Xuân, phố cổ lúc nhàn rỗi mà ngồi nặn ra. Chủ đề con giống Đồng Xuân là những hình tượng dân gian, gần gũi với đời sống con người cùng nét nặn đơn sơ, mộc mạc.
Bộ Tứ linh đại diện tiêu biểu cho phong cách con giống phố Khách, vốn là một cách nặn đất của những người Hoa sống tại Hà Nội xưa. Phong cách này cần một bộ dụng cụ chuyên biệt, đề cao sự tinh xảo, cầu kì và chủ đề thường là những hình tượng gắn với thần thoại
Bộ Tứ linh đại diện tiêu biểu cho phong cách con giống phố Khách, vốn là một cách nặn đất của những người Hoa sống tại Hà Nội xưa. Phong cách này cần một bộ dụng cụ chuyên biệt, đề cao sự tinh xảo, cầu kì và chủ đề thường là những hình tượng gắn với thần thoại
Ngoài nắm bắt toàn bộ kỹ thuật của ba phong cách con giống bột, nghệ nhân Đặng Văn Hậu đã sáng tạo, cải tiến và nâng tầm con giống bột hơn nữa. Từ kinh nghiệm cá nhân, anh kết hợp những kỹ thuật đặc trưng nhất của cả 3 phong cách để tạo ra những con giống bột mới. Trong ảnh là bộ
Ngoài nắm bắt toàn bộ kỹ thuật của ba phong cách con giống bột, nghệ nhân Đặng Văn Hậu đã sáng tạo, cải tiến và nâng tầm con giống bột hơn nữa. Từ kinh nghiệm cá nhân, anh kết hợp những kỹ thuật đặc trưng nhất của cả 3 phong cách để tạo ra những con giống bột mới. Trong ảnh là bộ "Nghê hý châu" với phần đuôi là kỹ thuật xoắn màu bột đặc trưng của phong cách Phú Xuyên, thân mình vảy tinh xảo của con giống phố Khách và miệng ngậm châu của con giống Đồng Xuân.
Bộ Ngũ hổ được nghệ nhân Hậu nặn trong năm Nhâm Dần cũng được sử dụng kết hợp kỹ thuật của 3 phong cách dựa trên hình tượng ngũ hổ của tranh dân gian Việt Nam.
Bộ Ngũ hổ được nghệ nhân Hậu nặn trong năm Nhâm Dần cũng được sử dụng kết hợp kỹ thuật của 3 phong cách dựa trên hình tượng ngũ hổ của tranh dân gian Việt Nam.
Quầy hàng của nghệ nhân Hậu tại số 75 Hàng Mã luôn thu hút nhiều người yêu thích những giá trị truyền thống.
Quầy hàng của nghệ nhân Hậu tại số 75 Hàng Mã luôn thu hút nhiều người yêu thích những giá trị truyền thống.
"Những năm gần đây, kể cả năm nay, những bộ con giống bột tôi làm ra không kịp để bán. Thậm chí, hiện nay chúng tôi còn đang nợ đơn hàng khoảng 200-300 mẫu nữa nhưng có lẽ sẽ chỉ đáp ứng được một nửa. Bởi lẽ, nặn con giống bột như thế này rất mất thời gian. Ví dụ như ông Tiến sỹ, ngồi nặn cả ngày chỉ được 4-5 mẫu" - nghệ nhân Hậu chia sẻ.
"Hiện nay, tôi cũng nhận đào tạo học viên hàng năm miễn phí. Tuy nhiên, các bạn ở lại với nghề rất ít bởi nặn một con que chỉ mất 3-5 phút dễ hơn là bỏ cả ngày chỉ để nặn được một con giống bột. Để phù hợp với điều kiện kinh tế và thị hiếu, tôi cũng có cải tiến về nguyên liệu để con giống bột đẹp hơn, tinh xảo hơn và bảo quản được lâu hơn" - nghệ nhân Đặng Văn Hậu nói thêm.
(0) Bình luận
Đọc thêm Chuyển động Hà Nội
  • Định hình không gian phát triển đa trung tâm của Thủ đô Hà Nội

    Định hình không gian phát triển đa trung tâm của Thủ đô Hà Nội

    Ngày 17/3/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, đánh dấu bước quan trọng trong tư duy quy hoạch mới của Thủ đô Hà Nội, chuyển từ “quy hoạch tĩnh” sang “động và mở”, với tầm nhìn phát triển 100 năm. Không chỉ tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng đa tầng, đã lớp, đa cực, đa trung tâm, định hướng này còn mở rộng liên kết vùng, khai thác hiệu quả nguồn lực và tạo động lực để Hà Nội bứt phá, khẳng định vai trò đầu tàu trong giai đoạn
  • Hà Nội quan tâm bố trí kinh phí, đảm bảo tổ chức triển khai thi hành Luật đúng trọng tâm

    Hà Nội quan tâm bố trí kinh phí, đảm bảo tổ chức triển khai thi hành Luật đúng trọng tâm

    Sau một năm thi hành Luật Thủ đô 2024, Bộ Tư pháp đánh giá công tác đảm bảo các điều kiện thi hành Luật Thủ đô đã được các bộ, ngành và Thành phố Hà Nội quan tâm, bố trí để đảm bảo việc tổ chức triển khai thi hành Luật kịp thời, hiệu quả.
  • Các quy định trong Luật được Hà Nội thực hiện hiệu lực, hiệu quả

    Các quy định trong Luật được Hà Nội thực hiện hiệu lực, hiệu quả

    Sau một năm triển khai thi hành Luật Thủ đô 2024, Bộ Tư pháp nhận định Hà Nội đã thực hiện các quy định của Luật trong các lĩnh vực đã diễn ra đồng bộ, hiệu lực, hiệu quả.
  • Chặng đường “cất cánh” của Thủ đô Hà Nội

    Chặng đường “cất cánh” của Thủ đô Hà Nội

    Kế thừa Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 5/5/2022 về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Nghị quyết số 15), trong bối cảnh lịch sử mới của đất nước, Tổng Bí thư Tô Lâm vừa thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 về “Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới” (Nghị quyết số 02).
  • Hà Nội đã ban hành 66 văn bản triển khai Luật, tạo động lực phát triển Thủ đô

    Hà Nội đã ban hành 66 văn bản triển khai Luật, tạo động lực phát triển Thủ đô

    Báo cáo đánh giá việc thi hành Luật Thủ đô 2024 (Luật số 39/2024/QH15), Bộ Tư pháp nhấn mạnh việc ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành Luật thời gian qua. Cụ thể, Bộ Tư pháp và các bộ, ngành có liên quan, đặc biệt là thành phố Hà Nội đã tích cực, chủ động, chỉ đạo quyết liệt việc soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) quy định chi tiết thi hành Luật để trình cấp có thẩm quyền ban hành.
  • Phường Phú Thượng công bố 18 đại biểu HĐND phường nhiệm kỳ 2026-2031

    Phường Phú Thượng công bố 18 đại biểu HĐND phường nhiệm kỳ 2026-2031

    Ngày 20/3, Ủy ban Bầu cử phường Phú Thượng tổ chức Hội nghị công bố kết quả bầu cử đại biểu HĐND phường nhiệm kỳ 2026-2031.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Định hình không gian phát triển đa trung tâm của Thủ đô Hà Nội

    Định hình không gian phát triển đa trung tâm của Thủ đô Hà Nội

    Ngày 17/3/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, đánh dấu bước quan trọng trong tư duy quy hoạch mới của Thủ đô Hà Nội, chuyển từ “quy hoạch tĩnh” sang “động và mở”, với tầm nhìn phát triển 100 năm. Không chỉ tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng đa tầng, đã lớp, đa cực, đa trung tâm, định hướng này còn mở rộng liên kết vùng, khai thác hiệu quả nguồn lực và tạo động lực để Hà Nội bứt phá, khẳng định vai trò đầu tàu trong giai đoạn
  • Hà Nội quan tâm bố trí kinh phí, đảm bảo tổ chức triển khai thi hành Luật đúng trọng tâm

    Hà Nội quan tâm bố trí kinh phí, đảm bảo tổ chức triển khai thi hành Luật đúng trọng tâm

    Sau một năm thi hành Luật Thủ đô 2024, Bộ Tư pháp đánh giá công tác đảm bảo các điều kiện thi hành Luật Thủ đô đã được các bộ, ngành và Thành phố Hà Nội quan tâm, bố trí để đảm bảo việc tổ chức triển khai thi hành Luật kịp thời, hiệu quả.
  • Tuổi trẻ Phú Thượng khơi nguồn sáng tạo, viết tiếp hành trình cống hiến

    Tuổi trẻ Phú Thượng khơi nguồn sáng tạo, viết tiếp hành trình cống hiến

    Ngày 21/3, Đoàn Thanh niên phường Phú Thượng long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (26/3/1931 – 26/3/2026). Buổi lễ diễn ra trong không khí trang trọng, phấn khởi, thể hiện niềm tự hào của các thế hệ cán bộ, đoàn viên, thanh niên về chặng đường vẻ vang của tổ chức Đoàn trong suốt 95 năm xây dựng và trưởng thành.
  • [Podcast] Âm nhạc cuối tuần - Số 10

    [Podcast] Âm nhạc cuối tuần - Số 10

    Mỗi chiều Chủ nhật tại Nhà Bát Giác – Vườn hoa Lý Thái Tổ (Thủ đô Hà Nội), chương trình “Âm nhạc cuối tuần” lại cất lên và trở thành một không gian văn hóa đặc sắc, thu hút đông đảo người dân và du khách thưởng thức.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Hy vọng (Kỳ 1)

    [Podcast] Truyện ngắn: Hy vọng (Kỳ 1)

    Ngày tôi được sinh ra đã định sẵn cuộc sống sẽ gắn liền với một khu vườn ươm chật hẹp. Mỗi ngày, tôi đều nhìn thấy các bạn xung quanh rời đi. Đúng vậy, họ thường nói với nhau rằng: “Nó chẳng nở hoa được, mang về làm gì cho chật nhà!”...
  • Hội Kén rể Đường Yên là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

    Hội Kén rể Đường Yên là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

    Hội Kén rể Đường Yên là sinh hoạt văn hóa dân gian độc đáo, gắn với truyền thuyết về nữ tướng Lê Hoa - người theo Hai Bà Trưng đánh giặc, lập nhiều chiến công và được nhân dân tôn kính.
  • Cẩm nang nhận diện và phòng, chống lừa đảo trực tuyến

    Cẩm nang nhận diện và phòng, chống lừa đảo trực tuyến

    Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản vừa ra mắt bạn đọc cuốn sách “Nhận diện và phòng, chống lừa đảo trực tuyến” do tác giả Nguyễn Thái Bình làm chủ biên. Đây là một cẩm nang thiết thực dành cho người sử dụng internet, góp phần xây dựng “hệ miễn dịch số” trước những thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi. Thông qua việc phân tích các tình huống thực tế, cuốn sách chỉ ra dấu hiệu cảnh báo, hướng dẫn kỹ năng phòng tránh, giúp người đọc chủ động bảo vệ thông tin và tài sản cá nhân trên môi trường số.
  • Hà Nội đã ban hành 66 văn bản triển khai Luật, tạo động lực phát triển Thủ đô

    Hà Nội đã ban hành 66 văn bản triển khai Luật, tạo động lực phát triển Thủ đô

    Báo cáo đánh giá việc thi hành Luật Thủ đô 2024 (Luật số 39/2024/QH15), Bộ Tư pháp nhấn mạnh việc ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành Luật thời gian qua. Cụ thể, Bộ Tư pháp và các bộ, ngành có liên quan, đặc biệt là thành phố Hà Nội đã tích cực, chủ động, chỉ đạo quyết liệt việc soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) quy định chi tiết thi hành Luật để trình cấp có thẩm quyền ban hành.
  • Phường Phú Thượng công bố 18 đại biểu HĐND phường nhiệm kỳ 2026-2031

    Phường Phú Thượng công bố 18 đại biểu HĐND phường nhiệm kỳ 2026-2031

    Ngày 20/3, Ủy ban Bầu cử phường Phú Thượng tổ chức Hội nghị công bố kết quả bầu cử đại biểu HĐND phường nhiệm kỳ 2026-2031.
  • Triển khai hiệu quả việc phổ biến, quán triệt và các văn bản quy định chi tiết của Luật

    Triển khai hiệu quả việc phổ biến, quán triệt và các văn bản quy định chi tiết của Luật

    Bộ Tư pháp và UBND Thành phố Hà Nội, các bộ, ngành, địa phương liên quan vừa phối hợp đánh giá việc thi hành Luật Thủ đô 2024 (Luật số 39/2024/QH15). Sau hơn một năm triển khai thi hành Luật, đã xác định những tác động tích cực của cơ chế đặc thù về xây dựng, phát triển và quản lý Thủ đô Hà Nội; nhận diện những hạn chế, bất cập, khó khăn, vướng mắc; kiến nghị các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành Luật và đề xuất việc sửa đổi, bổ sung quy định của Luật cho phù hợp với tình hình mới.
Đọc nhiều
Chuyển động Hà Nội
Hồi sinh đồ chơi trung thu thất truyền của trẻ em Hà Nội xưa

CƠ QUAN NGÔN LUẬN CỦA HỘI LIÊN HIỆP VĂN HỌC NGHỆ THUẬT HÀ NỘI

© Copyright 1985 - 2026 Tạp chí Người Hà Nội

Tổng Biên tập: VƯƠNG MINH HUỆ

Phó Tổng Biên tập: TẠ THỊ THU HÀ

Chuyên mục
Thông tin liên hệ

Địa chỉ: Số 126 phố Nam Cao, phường Giảng Võ, Hà Nội

Điện thoại: 024 3846 5176

Hotline: 0988200599

Email: [email protected]

Giấy phép hoạt động báo chí số: 359/ GP - BTTTT ngày 18 tháng 7 năm 2022

Liên hệ quảng cáo
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO