Hồi sinh đồ chơi trung thu thất truyền của trẻ em Hà Nội xưa
kinhtedothi|08/09/2022 08:07
Từ cái tâm của một nghệ nhân trẻ, Đặng Văn Hậu đã dùng hết tâm huyết để từng bước khôi phục lại con giống bột - món đồ chơi trung thu truyền thống của trẻ em Hà Nội vốn đã thất truyền trong thời gian dài.
Với trẻ em Hà Nội xưa, bên cạnh đèn ông sao, mũ lân, mâm cỗ, đèn cù... vẫn còn một món đồ chơi luôn in sâu trong tâm trí của những người đã từng có tuổi thơ trẻ nhỏ, đó là những bộ đồ chơi con giống làm từ bột gạo bày bên mâm ngũ quả ngày Tết Trung thu.
Quầy hàng của nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu là gian hàng duy nhất trưng bày và bán những bộ con giống bột đồ chơi Trung thu xưa cũ giữ nguyên nét hồn của ngày Tết trẻ em.
Nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ, con giống bột là đồ chơi không thể thiếu với trẻ em Hà Nội xưa. Con giống bột có 3 phong cách chính là con giống Phú Xuyên (con gọi là con bánh chim cò), con giống Đồng Xuân (con giống phố ta) và con giống phố Khách (phố Tàu).
Nghệ nhân Hậu cho biết thêm, hiện nay khái niệm Tò he mà mọi người biết nhiều là cách gọi sai của con giống bột. Thực tế, Tò he là một ngoại đồ chơi bằng đất nung, hình con chim, con gà, có thể thổi kêu được. Trong ảnh là con Tò te, cũng là một loại đồ chơi nặn từ một gạo và cắm thêm lưỡi gà có thể thổi kêu thành tiếng tò te.
Theo lời kể của Đặng Văn Hậu, con giống bột vốn giữ được tên gốc nhưng một sự nhầm lần năm 1990 đã khiến cái tên bị thay đổi hoàn toàn. Trong một ngày hội, cụ Đặng Văn Tố miệt mài nặn những con giống bột đầy màu sắc, có một nhà báo đột nhiên hỏi "đây có phải Tò he không?". Do quá đông nên cụ Tố ậm ừ cho xong và cái tên Tò he bắt đầu gắn với con giống bột từ đó.
"Năm 1990, sự sai lầm Tò he đã khiến nhiều cụ cao niên trong làng Xuân La, Phú Xuyên rất tức giận bởi những sản phẩm đầy tâm huyết, màu sắc và giá trị văn hoá lại bị nhầm thành một thứ đồ chơi ăn xổi và làm hàng loạt. Hiện tại,tôi vẫn đang trong quá trình phục dựng lại những con giống bột đồ chơi. Tuy biết rằng cái tên Tò he đang là sai và rất muốn tìm hướng để trả lại tên cũ cho con giống bột nhưng Tò he đã là tên được mọi người biết đến và rất khó để có thể tìm lại được tên cũ" - nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ thêm.
Theo lời kể của Hậu, thậm chí đến con giống Phú Xuyên (con bánh chim cò) cũng không được người dân làng nặn từ năm 1989. Thay vào đó, từ những năm 90, người làng Xuân La lại hay nặn con giống bột trên que tre với hình tượng bộ đội, người lính, người hùng, siêu nhân... Đến vài năm gần đây, con giống Phú Xuyên mới được hồi sinh.
Từ năm 2017, dưới sự hướng dẫn của nhà nghiên cứu văn hoá Trịnh Bách và truyền kỹ thuật của nghệ nhân Phạm Thị Nguyệt Ánh, nghệ nhân Hậu cũng từng bước khôi phục lại những bộ con giống bột truyền thống của hai phong cách Đồng Xuân và phố Khách.
"Lúc mới bắt đầu khôi phục các con giống bột, gia đình tôi còn ngăn cản nhưng vì quá yêu những con giống sinh động này nên tôi vẫn cố làm. Không chỉ là những món đồ chơi, trong đó còn chứa đựng cả những giá trị văn hoá và những bài học, những câu chuyện ẩn sau từng con giống" - nghệ nhân Hậu chia sẻ.
Bộ Ngũ hổ nặn theo phong cách Đồng Xuân. Đây là những con giống bột được các bà, các cô khu vực Đồng Xuân, phố cổ lúc nhàn rỗi mà ngồi nặn ra. Chủ đề con giống Đồng Xuân là những hình tượng dân gian, gần gũi với đời sống con người cùng nét nặn đơn sơ, mộc mạc.
Bộ Tứ linh đại diện tiêu biểu cho phong cách con giống phố Khách, vốn là một cách nặn đất của những người Hoa sống tại Hà Nội xưa. Phong cách này cần một bộ dụng cụ chuyên biệt, đề cao sự tinh xảo, cầu kì và chủ đề thường là những hình tượng gắn với thần thoại
Ngoài nắm bắt toàn bộ kỹ thuật của ba phong cách con giống bột, nghệ nhân Đặng Văn Hậu đã sáng tạo, cải tiến và nâng tầm con giống bột hơn nữa. Từ kinh nghiệm cá nhân, anh kết hợp những kỹ thuật đặc trưng nhất của cả 3 phong cách để tạo ra những con giống bột mới. Trong ảnh là bộ "Nghê hý châu" với phần đuôi là kỹ thuật xoắn màu bột đặc trưng của phong cách Phú Xuyên, thân mình vảy tinh xảo của con giống phố Khách và miệng ngậm châu của con giống Đồng Xuân.
Bộ Ngũ hổ được nghệ nhân Hậu nặn trong năm Nhâm Dần cũng được sử dụng kết hợp kỹ thuật của 3 phong cách dựa trên hình tượng ngũ hổ của tranh dân gian Việt Nam.
Quầy hàng của nghệ nhân Hậu tại số 75 Hàng Mã luôn thu hút nhiều người yêu thích những giá trị truyền thống.
"Những năm gần đây, kể cả năm nay, những bộ con giống bột tôi làm ra không kịp để bán. Thậm chí, hiện nay chúng tôi còn đang nợ đơn hàng khoảng 200-300 mẫu nữa nhưng có lẽ sẽ chỉ đáp ứng được một nửa. Bởi lẽ, nặn con giống bột như thế này rất mất thời gian. Ví dụ như ông Tiến sỹ, ngồi nặn cả ngày chỉ được 4-5 mẫu" - nghệ nhân Hậu chia sẻ.
"Hiện nay, tôi cũng nhận đào tạo học viên hàng năm miễn phí. Tuy nhiên, các bạn ở lại với nghề rất ít bởi nặn một con que chỉ mất 3-5 phút dễ hơn là bỏ cả ngày chỉ để nặn được một con giống bột. Để phù hợp với điều kiện kinh tế và thị hiếu, tôi cũng có cải tiến về nguyên liệu để con giống bột đẹp hơn, tinh xảo hơn và bảo quản được lâu hơn" - nghệ nhân Đặng Văn Hậu nói thêm.
Bình luận của bạn đã được gửi và sẽ hiển thị sau khi được duyệt bởi ban biên tập.
Ban biên tập giữ quyền biên tập nội dung bình luận để phù hợp với qui định nội dung của Báo.
Thực hiện Kế hoạch số 148/KH-UBND ngày 30/03/2026 của UBND phường Phú Lương (Hà Nội) về Tổ chức chiến dịch khám sức khỏe toàn dân năm 2026 trên địa bàn, sáng 13/4, Trạm y tế phường Phú Lương tổ chức khám sàng lọc, tầm soát bệnh lý chuyên khoa miễn phí cho người dân toàn phường.
Thành phố Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch số 129/ KH-UBND về việc triển khai Đề án “Đô thị Hà Nội thông minh”. Kế hoạch được ban hành nhằm cụ thể hóa các nội dung của Đề án “Đô thị Hà Nội thông minh”, góp phần xây dựng Thủ đô trở thành một đô thị thông minh hàng đầu châu Á - Thái Bình Dương. Kế hoạch đặt ra các mục tiêu, yêu cầu và nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời đề ra các giải pháp thực hiện nhằm đảm bảo sự đồng bộ, thống nhất và hiệu quả trong công tác triển khai.
Sáng 13/4, ngay sau khi kết thúc Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Thành ủy Hà Nội đã tổ chức hội nghị triển khai các Chương trình hành động của Ban Thường vụ Thành ủy thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.
Ngày 09/4/2026, Sở Nội vụ thành phố Hà Nội ban hành Thông báo số 2359/TB-SNV về việc xét tuyển công chức làm việc tại các sở, cơ quan tương đương sở và UBND xã, phường thuộc UBND thành phố Hà Nội (đợt 1 năm 2026).
Để chuẩn bị bước vào Tháng hành động ATTP (15/4-15/5), phường Cửa Nam (Hà Nội) tích cực tổ chức các lớp tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm cho người quản lý, sơ chế, chế biến thực phẩm của bếp ăn tập thể các trường học; các cơ sở cung cấp nguyên liệu, suất ăn sẵn; các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, kinh doanh dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố trên địa bàn phường Cửa Nam.
Chương trình Hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, đã phát đi một thông điệp: Hà Nội chuyển đổi tư duy từ “quản lý hành chính” sang “quản trị và kiến tạo” về văn hóa. Đây là một sự thay đổi mang tính cách mạng về nhận thức, mở đường khơi thông nguồn lực, biến văn hóa thực sự trở thành nguồn sức mạnh nội sinh và động lực phát triển đột phá của Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.
Hà Nội đang đứng trước những áp lực của quá trình đô thị hóa, từ bài toán quá tải hạ tầng, ùn tắc giao thông, cho đến thách thức trong việc cải tạo các khu chung cư cũ và bảo tồn di sản. Trong bối cảnh đó, Điều 12 trong Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) không chỉ là một quy định pháp lý, mà là một khung cơ chế mang tính đột phá, đặc biệt cần thiết để định hình diện mạo Thủ đô trong kỷ nguyên mới.
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt ra mục tiêu nước ta vươn lên nhóm 30 quốc gia hàng đầu thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm, với các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 9% GDP vào năm 2045. Để hiện thực hóa khát vọng này, chúng ta phải dịch chuyển tư duy coi văn hóa là lĩnh vực bảo tồn, giao lưu phong trào sang tư duy kiến tạo một nền công nghiệp xuất khẩu mũi nhọn, tạo động lực phát triển kinh tế và định vị vị thế quốc gia trên trường quốc tế.
Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã mở ra không gian phát triển mới, nơi văn hóa và công nghệ cộng hưởng, tạo nên những giá trị bền vững và hiện đại. Tại Hà Nội - trung tâm hội tụ tinh hoa văn hóa và trí tuệ của cả nước, chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sâu sắc trong lĩnh vực văn hóa.
Thực hiện Kế hoạch số 148/KH-UBND ngày 30/03/2026 của UBND phường Phú Lương (Hà Nội) về Tổ chức chiến dịch khám sức khỏe toàn dân năm 2026 trên địa bàn, sáng 13/4, Trạm y tế phường Phú Lương tổ chức khám sàng lọc, tầm soát bệnh lý chuyên khoa miễn phí cho người dân toàn phường.
Thiết thực bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân gian truyền thống cũng như thực hiện Chương trình Hành động số 08-Ctr/TU của Thành ủy Hà Nội, Hội Người cao tuổi phường Tùng Thiện (TP. Hà Nội) vừa tổ chức Liên hoan tiếng hát dân ca Người cao tuổi phường Tùng Thiện 2026. Qua đây cũng góp phần tạo sân chơi bổ ích để hội viên người cao tuổi giao lưu, nâng cao đời sống tinh thần, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở.
Từ ngày 15/4 đến 19/4/2026, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Đống Đa, Hà Nội) sẽ diễn ra triển lãm “Cuộc chơi với lá” của nghệ sĩ, nhà báo Tạ Hải. Triển lãm giới thiệu hơn 80 tác phẩm mới nhất được sáng tạo từ chất liệu lá và hoa khô.
Chiều 12/4, tại Nhà Bát Giác – Vườn hoa Lý Thái Tổ, trong khuôn khổ chương trình “Âm nhạc cuối tuần”, những giai điệu của ca khúc “Em ơi Hà Nội phố” của nhạc sĩ Phú Quang được phổ từ thơ Phan Vũ đã vang lên giữa không gian hồ Gươm lịch sử. Từ một ca khúc, một buổi biểu diễn, có thể thấy rõ hơn cách Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa chiến lược phát triển văn hóa bằng những trải nghiệm cụ thể, gần gũi, nơi văn hóa hiện diện trong đời sống hằng ngày của người dân.
Tri Thức Trẻ Books liên kết với NXB Thế Giới vừa ra mắt bạn đọc cuốn sách “Người thổi bong bóng làng Kashi” của tác giả Nguyễn Quang Vũ. Tác phẩm được viết theo hình thức ngụ ngôn hiện đại xoay quanh hành trình nhận thức về sự sống, cái chết và tự do.
Từ ngày 11/4 đến 15/5/2026, tại tòa Trống đồng, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (đường Nguyễn Văn Huyên, phường Nghĩa Đô, Hà Nội) diễn ra trưng bày “Không gian bảo tồn văn hóa và lan tỏa tri thức khoa học xã hội”. Với hệ thống tư liệu, hình ảnh và hiện vật phong phú, trưng bày mang đến cái nhìn toàn diện về những đóng góp của khoa học xã hội đối với đời sống đương đại, qua đó góp phần khơi dậy tinh thần nghiên cứu, sáng tạo và ý thức bảo tồn các giá trị văn hóa trong cộng đồng”
Du khách có thể thưởng thức các món ăn cung đình và những tiết mục nghệ thuật đặc sắc trong chương trình “Dạ yến Hoàng cung” tại Nhà hát Duyệt Thị Đường (Đại nội Huế) vào đêm 29/4, 1/5.
Trở lại sân khấu mở “Nhà Bát Giác” vào lúc 15h30 ngày 12/4, “Âm nhạc cuối tuần” hứa hẹn đem đến nhiều tiết mục đặc sắc, giai điệu sôi động, những trải nghiệm nghệ thuật gần gũi, hấp dẫn đối với nhiều người dân và du khách khi đến với Hà Nội. Đây không chỉ là sân khấu biểu diễn đơn thuần, mà còn là bước đi chiến lược của thành phố nhằm đưa nghệ thuật chất lượng cao vào đời sống, góp phần định vị thương hiệu thành phố sáng tạo.
Liên hoan tiếng hát Dân ca Người cao tuổi Hà Nội các khu vực năm 2026 nhằm tôn vinh, giữ gìn và phát huy các giá trị di sản văn hóa dân gian, đặc biệt là dân ca, nhạc cụ truyền thống của vùng, miền, địa phương trên địa bàn thành phố Hà Nội; Tạo điều kiện để NCT tham gia hoạt động văn hóa, văn nghệ, góp phần nâng cao đời sống tinh thần, hỗ trợ NCT sống vui, sống khỏe...
Giữa nhịp sống hối hả của Thủ đô, nơi dòng người ngược xuôi qua những con phố cổ kính, có một nơi mà thời gian dường như được đo bằng từng nhịp đập, nơi ranh giới giữa hơi thở và hư vô đôi khi chỉ cách nhau một ánh nhìn lướt qua trên màn hình điện tâm đồ. Đó là Bệnh viện Tim Hà Nội. Suốt một phần tư thế kỷ trôi qua, nơi đây không chỉ là một địa chỉ y tế, mà đã trở thành một “địa chỉ đỏ” của sự hồi sinh, nơi người thầy thuốc lặng lẽ viết nên bản trường ca về lòng nhân ái, về hành trình bền bỉ gieo mầm hy vọ
“Lễ đón nhận làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ, xã Chuyên Mỹ và làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng, xã Sơn Đồng là thành viên của mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới gắn với trưng bày, trình diễn, tạo tác sản phẩm thủ công mỹ nghệ làng nghề” dự kiến tổ chức từ ngày 08/5/2026 - 10/5/2026 tại Hoàng Thành Thăng Long Hà Nội.
