Thứ tư, 18/2/2026

Hồi sinh đồ chơi trung thu thất truyền của trẻ em Hà Nội xưa

kinhtedothi| 08/09/2022 08:07

Từ cái tâm của một nghệ nhân trẻ, Đặng Văn Hậu đã dùng hết tâm huyết để từng bước khôi phục lại con giống bột - món đồ chơi trung thu truyền thống của trẻ em Hà Nội vốn đã thất truyền trong thời gian dài.

Với trẻ em Hà Nội xưa, bên cạnh đèn ông sao, mũ lân, mâm cỗ, đèn cù... vẫn còn một món đồ chơi luôn in sâu trong tâm trí của những người đã từng có tuổi thơ trẻ nhỏ, đó là những bộ đồ chơi con giống làm từ bột gạo bày bên mâm ngũ quả ngày Tết Trung thu.
Với trẻ em Hà Nội xưa, bên cạnh đèn ông sao, mũ lân, mâm cỗ, đèn cù... vẫn còn một món đồ chơi luôn in sâu trong tâm trí của những người đã từng có tuổi thơ trẻ nhỏ, đó là những bộ đồ chơi con giống làm từ bột gạo bày bên mâm ngũ quả ngày Tết Trung thu.
Quầy hàng của nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu là gian hàng duy nhất trưng bày và bán những bộ con giống bột đồ chơi Trung thu xưa cũ giữ nguyên nét hồn của ngày Tết trẻ em.
Quầy hàng của nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu là gian hàng duy nhất trưng bày và bán những bộ con giống bột đồ chơi Trung thu xưa cũ giữ nguyên nét hồn của ngày Tết trẻ em.
Nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ, con giống bột là đồ chơi không thể thiếu với trẻ em Hà Nội xưa. Con giống bột có 3 phong cách chính là con giống Phú Xuyên (con gọi là con bánh chim cò), con giống Đồng Xuân (con giống phố ta) và con giống phố Khách (phố Tàu).
Nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ, con giống bột là đồ chơi không thể thiếu với trẻ em Hà Nội xưa. Con giống bột có 3 phong cách chính là con giống Phú Xuyên (con gọi là con bánh chim cò), con giống Đồng Xuân (con giống phố ta) và con giống phố Khách (phố Tàu).
Nghệ nhân Hậu cho biết thêm, hiện nay khái niệm Tò he mà mọi người biết nhiều là cách gọi sai của con giống bột. Thực tế, Tò he là một ngoại đồ chơi bằng đất nung, hình con chim, con gà, có thể thổi kêu được. Trong ảnh là con Tò te, cũng là một loại đồ chơi nặn từ một gạo và cắm thêm lưỡi gà có thể thổi kêu thành tiếng tò te.
Nghệ nhân Hậu cho biết thêm, hiện nay khái niệm Tò he mà mọi người biết nhiều là cách gọi sai của con giống bột. Thực tế, Tò he là một ngoại đồ chơi bằng đất nung, hình con chim, con gà, có thể thổi kêu được. Trong ảnh là con Tò te, cũng là một loại đồ chơi nặn từ một gạo và cắm thêm lưỡi gà có thể thổi kêu thành tiếng tò te.
Theo lời kể của Đặng Văn Hậu, con giống bột vốn giữ được tên gốc nhưng một sự nhầm lần năm 1990 đã khiến cái tên bị thay đổi hoàn toàn. Trong một ngày hội, cụ Đặng Văn Tố miệt mài nặn những con giống bột đầy màu sắc, có một nhà báo đột nhiên hỏi
Theo lời kể của Đặng Văn Hậu, con giống bột vốn giữ được tên gốc nhưng một sự nhầm lần năm 1990 đã khiến cái tên bị thay đổi hoàn toàn. Trong một ngày hội, cụ Đặng Văn Tố miệt mài nặn những con giống bột đầy màu sắc, có một nhà báo đột nhiên hỏi "đây có phải Tò he không?". Do quá đông nên cụ Tố ậm ừ cho xong và cái tên Tò he bắt đầu gắn với con giống bột từ đó.
"Năm 1990, sự sai lầm Tò he đã khiến nhiều cụ cao niên trong làng Xuân La, Phú Xuyên rất tức giận bởi những sản phẩm đầy tâm huyết, màu sắc và giá trị văn hoá lại bị nhầm thành một thứ đồ chơi ăn xổi và làm hàng loạt. Hiện tại,tôi vẫn đang trong quá trình phục dựng lại những con giống bột đồ chơi. Tuy biết rằng cái tên Tò he đang là sai và rất muốn tìm hướng để trả lại tên cũ cho con giống bột nhưng Tò he đã là tên được mọi người biết đến và rất khó để có thể tìm lại được tên cũ" - nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ thêm.
Theo lời kể của Hậu, thậm chí đến con giống Phú Xuyên (con bánh chim cò) cũng không được người dân làng nặn từ năm 1989. Thay vào đó, từ những năm 90, người làng Xuân La lại hay nặn con giống bột trên que tre với hình tượng bộ đội, người lính, người hùng, siêu nhân... Đến vài năm gần đây, con giống Phú Xuyên mới được hồi sinh.
Theo lời kể của Hậu, thậm chí đến con giống Phú Xuyên (con bánh chim cò) cũng không được người dân làng nặn từ năm 1989. Thay vào đó, từ những năm 90, người làng Xuân La lại hay nặn con giống bột trên que tre với hình tượng bộ đội, người lính, người hùng, siêu nhân... Đến vài năm gần đây, con giống Phú Xuyên mới được hồi sinh.
Từ năm 2017, dưới sự hướng dẫn của nhà nghiên cứu văn hoá Trịnh Bách và truyền kỹ thuật của nghệ nhân Phạm Thị Nguyệt Ánh, nghệ nhân Hậu cũng từng bước khôi phục lại những bộ con giống bột truyền thống của hai phong cách Đồng Xuân và phố Khách.
Từ năm 2017, dưới sự hướng dẫn của nhà nghiên cứu văn hoá Trịnh Bách và truyền kỹ thuật của nghệ nhân Phạm Thị Nguyệt Ánh, nghệ nhân Hậu cũng từng bước khôi phục lại những bộ con giống bột truyền thống của hai phong cách Đồng Xuân và phố Khách.
"Lúc mới bắt đầu khôi phục các con giống bột, gia đình tôi còn ngăn cản nhưng vì quá yêu những con giống sinh động này nên tôi vẫn cố làm. Không chỉ là những món đồ chơi, trong đó còn chứa đựng cả những giá trị văn hoá và những bài học, những câu chuyện ẩn sau từng con giống" - nghệ nhân Hậu chia sẻ.
Bộ Ngũ hổ nặn theo phong cách Đồng Xuân. Đây là những con giống bột được các bà, các cô khu vực Đồng Xuân, phố cổ lúc nhàn rỗi mà ngồi nặn ra. Chủ đề con giống Đồng Xuân là những hình tượng dân gian, gần gũi với đời sống con người cùng nét nặn đơn sơ, mộc mạc.
Bộ Ngũ hổ nặn theo phong cách Đồng Xuân. Đây là những con giống bột được các bà, các cô khu vực Đồng Xuân, phố cổ lúc nhàn rỗi mà ngồi nặn ra. Chủ đề con giống Đồng Xuân là những hình tượng dân gian, gần gũi với đời sống con người cùng nét nặn đơn sơ, mộc mạc.
Bộ Tứ linh đại diện tiêu biểu cho phong cách con giống phố Khách, vốn là một cách nặn đất của những người Hoa sống tại Hà Nội xưa. Phong cách này cần một bộ dụng cụ chuyên biệt, đề cao sự tinh xảo, cầu kì và chủ đề thường là những hình tượng gắn với thần thoại
Bộ Tứ linh đại diện tiêu biểu cho phong cách con giống phố Khách, vốn là một cách nặn đất của những người Hoa sống tại Hà Nội xưa. Phong cách này cần một bộ dụng cụ chuyên biệt, đề cao sự tinh xảo, cầu kì và chủ đề thường là những hình tượng gắn với thần thoại
Ngoài nắm bắt toàn bộ kỹ thuật của ba phong cách con giống bột, nghệ nhân Đặng Văn Hậu đã sáng tạo, cải tiến và nâng tầm con giống bột hơn nữa. Từ kinh nghiệm cá nhân, anh kết hợp những kỹ thuật đặc trưng nhất của cả 3 phong cách để tạo ra những con giống bột mới. Trong ảnh là bộ
Ngoài nắm bắt toàn bộ kỹ thuật của ba phong cách con giống bột, nghệ nhân Đặng Văn Hậu đã sáng tạo, cải tiến và nâng tầm con giống bột hơn nữa. Từ kinh nghiệm cá nhân, anh kết hợp những kỹ thuật đặc trưng nhất của cả 3 phong cách để tạo ra những con giống bột mới. Trong ảnh là bộ "Nghê hý châu" với phần đuôi là kỹ thuật xoắn màu bột đặc trưng của phong cách Phú Xuyên, thân mình vảy tinh xảo của con giống phố Khách và miệng ngậm châu của con giống Đồng Xuân.
Bộ Ngũ hổ được nghệ nhân Hậu nặn trong năm Nhâm Dần cũng được sử dụng kết hợp kỹ thuật của 3 phong cách dựa trên hình tượng ngũ hổ của tranh dân gian Việt Nam.
Bộ Ngũ hổ được nghệ nhân Hậu nặn trong năm Nhâm Dần cũng được sử dụng kết hợp kỹ thuật của 3 phong cách dựa trên hình tượng ngũ hổ của tranh dân gian Việt Nam.
Quầy hàng của nghệ nhân Hậu tại số 75 Hàng Mã luôn thu hút nhiều người yêu thích những giá trị truyền thống.
Quầy hàng của nghệ nhân Hậu tại số 75 Hàng Mã luôn thu hút nhiều người yêu thích những giá trị truyền thống.
"Những năm gần đây, kể cả năm nay, những bộ con giống bột tôi làm ra không kịp để bán. Thậm chí, hiện nay chúng tôi còn đang nợ đơn hàng khoảng 200-300 mẫu nữa nhưng có lẽ sẽ chỉ đáp ứng được một nửa. Bởi lẽ, nặn con giống bột như thế này rất mất thời gian. Ví dụ như ông Tiến sỹ, ngồi nặn cả ngày chỉ được 4-5 mẫu" - nghệ nhân Hậu chia sẻ.
"Hiện nay, tôi cũng nhận đào tạo học viên hàng năm miễn phí. Tuy nhiên, các bạn ở lại với nghề rất ít bởi nặn một con que chỉ mất 3-5 phút dễ hơn là bỏ cả ngày chỉ để nặn được một con giống bột. Để phù hợp với điều kiện kinh tế và thị hiếu, tôi cũng có cải tiến về nguyên liệu để con giống bột đẹp hơn, tinh xảo hơn và bảo quản được lâu hơn" - nghệ nhân Đặng Văn Hậu nói thêm.
(0) Bình luận
Đọc thêm Chuyển động Hà Nội
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Ngựa trong văn chương truyền miệng của người Việt

    Ngựa trong văn chương truyền miệng của người Việt

    Ngựa xuất hiện sớm trong lịch sử nhân loại và từ lâu đã trở thành biểu tượng của sự hiên ngang, phóng khoáng, tràn đầy sinh lực và khát vọng vươn lên. Gắn bó mật thiết với đời sống con người, ngựa từng là sức kéo, là phương tiện chinh chiến. Biết bao câu chuyện và truyền thuyết dân gian xa gần đều ca ngợi sự trung thành, dũng mãnh của con ngựa với chủ nhân của nó. Không chỉ hiện diện trong đời sống lao động, trong chiến trận hay các cuộc đua tài, hình tượng ngựa còn lan tỏa sâu rộng trong nghệ thuật và văn chương. Nhân năm Bính Ngọ, tạp chí Người Hà Nội giới thiệu tới một số thành ngữ, tục ngữ, câu đố về ngựa trong kho tàng văn học truyền miệng của người Việt.
  • Tết Việt - ký ức không phai của đôi vợ chồng người Úc

    Tết Việt - ký ức không phai của đôi vợ chồng người Úc

    Lần đầu đặt chân đến Việt Nam vào dịp Tết Nguyên đán năm 1994, đến năm 2025, ông bà Judy - Alan Butcher (người Australia) đã trải qua tròn 10 cái Tết cổ truyền tại Việt Nam. Có lẽ họ là một trong số những người nước ngoài “ăn Tết Việt” bền bỉ và sâu đậm đến vậy.
  • Thư chúc Tết Xuân Bính Ngọ 2026 của Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc

    Thư chúc Tết Xuân Bính Ngọ 2026 của Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc

    Nhân dịp đón Xuân Bính Ngọ 2026, đồng chí Nguyễn Duy Ngọc - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội đã có Thư chúc Tết gửi đến đồng chí, đồng bào và chiến sĩ Thủ đô; người Hà Nội trên mọi miền Tổ quốc và ở nước ngoài. Tạp chí Người Hà Nội trân trọng giới thiệu toàn văn Thư chúc Tết của đồng chí Nguyễn Duy Ngọc - Bí thư Thành ủy Hà Nội.
  • [Podcast] Canh măng – Hương vị Tết cổ truyền trong mâm cỗ Hà thành

    [Podcast] Canh măng – Hương vị Tết cổ truyền trong mâm cỗ Hà thành

    Hà Nội đang bừng sắc xuân, trong đó bức tranh ẩm thực phong phú mà mâm cỗ ngày Tết góp phần phản ánh nếp sống và con người nơi đây. Là một trong những món canh tứ trụ trong cỗ Tết cổ truyền Hà Nội xưa, canh măng giữ một vị trí rất đặc biệt.
  • Bộ trưởng Bộ Y tế thăm, chúc Tết y bác sĩ trực Giao thừa, mừng công dân nhí chào đời

    Bộ trưởng Bộ Y tế thăm, chúc Tết y bác sĩ trực Giao thừa, mừng công dân nhí chào đời

    Đêm Giao thừa Xuân Bính Ngọ 2026, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã đến thăm, chúc Tết và động viên đội ngũ y bác sĩ đang làm nhiệm vụ tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương; đồng thời tặng quà, chúc mừng các sản phụ “mẹ tròn con vuông” và gửi lời chúc sức khỏe tới những công dân nhí vừa chào đời trong thời khắc thiêng liêng chuyển giao năm mới.
Đừng bỏ lỡ
  • Chuyện lạ đêm giao thừa

    Chuyện lạ đêm giao thừa

    Bố của Duy là một nhà sáng chế. Ông rất tài giỏi và thông minh. Duy cũng thông minh nhưng lại rất ham chơi.
  • Sân khấu Thủ đô rộn ràng chào xuân, đón Tết

    Sân khấu Thủ đô rộn ràng chào xuân, đón Tết

    Khi những cành đào bung nở, khoe hương sắc khắp nơi cũng là lúc sân khấu Thủ đô Hà Nội “sáng đèn”, rộn ràng hơn bao giờ hết. Các nhà hát của Hà Nội đồng loạt dàn dựng nhiều vở diễn, tổ chức những chương trình nghệ thuật đặc sắc đón Tết cổ truyền, phục vụ nhân dân để mùa xuân mới, ngày Tết trên địa bàn Thành phố thêm vui tươi.
  • Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Mạnh Hùng: Hoa gắn với nếp sống, tín ngưỡng và văn hóa Hà Nội

    Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Mạnh Hùng: Hoa gắn với nếp sống, tín ngưỡng và văn hóa Hà Nội

    Đến với nghệ thuật cắm hoa từ khi còn trẻ và gắn bó với thú chơi này suốt nhiều thập kỷ, NNƯT Nguyễn Mạnh Hùng không chỉ là người thực hành nghề hoa mà còn dày công tìm hiểu, chắt lọc những giá trị văn hóa ẩn sâu trong thú chơi hoa của người Hà Nội. Những chia sẻ của ông với phóng viên Tạp chí Người Hà Nội dưới đây phần nào phác họa bức tranh sinh động về nghệ thuật chơi hoa của người Hà Nội xưa và nay.
  • Đa sắc phim Việt mùa Tết 2026

    Đa sắc phim Việt mùa Tết 2026

    Điện ảnh Việt Nam đã đi qua một năm sôi động với nhiều dấu ấn khó quên, đặc biệt là sự tỏa sáng của “Mưa đỏ”. Đây có lẽ là động lực để các nhà làm phim hướng tới những mục tiêu cao hơn trong hành trình làm nghề. Mùa phim Tết luôn được xem là thời điểm mở đầu quan trọng cho một năm mới của điện ảnh nước nhà. Năm bộ phim Việt cùng ra rạp vào ngày đầu năm mang màu sắc, hương vị khác nhau, cho thấy sự đa dạng về đề tài và thể loại đồng thời mang đến cho khán giả nhiều cung bậc cảm xúc trong những ngày Tết sum vầy.
  • Nỗi nhớ mùa xuân

    Nỗi nhớ mùa xuân

    Tạp chí Người Hà Nội trân trọng giới thiệu tới quý độc giả bài thơ Nỗi nhớ mùa xuân của tác giả Nguyễn Đại Bường.
  • “Bàn tiệc” chương trình nghệ thuật trên sóng truyền hình dịp Tết Bính Ngọ

    “Bàn tiệc” chương trình nghệ thuật trên sóng truyền hình dịp Tết Bính Ngọ

    Trong dịp Tết Bính Ngọ 2026, Đài truyền hình Việt Nam (VTV) thực hiện và phát sóng nhiều chương trình nghệ thuật trên các kênh sóng. Tiêu biểu phải kể đến chương trình “Đón Tết cùng VTV - Bay giữa cánh đồng xuân”, “Gala Cười 2026” và “Tết rộn ràng khắp nơi 2026 - Theo bước mùa xuân”.
  • Xứ Đoài Sơn Tây rực rỡ pháo hoa, rộn ràng chương trình nghệ thuật mừng Xuân Bính Ngọ 2026

    Xứ Đoài Sơn Tây rực rỡ pháo hoa, rộn ràng chương trình nghệ thuật mừng Xuân Bính Ngọ 2026

    Hòa trong không khí tưng bừng đón chào năm mới cùng cả nước, tối 16/2 (tức đêm 29 Tết), tại sân khấu chính Phố đi bộ Thành cổ Sơn Tây (phường Sơn Tây, TP. Hà Nội) diễn ra chương trình nghệ thuật “Mừng Xuân Bính Ngọ 2026”. Và đúng 00 giờ ngày 17/2/2026 – mùng 1 Tết Bính Ngọ, vùng đất xứ Đoài - Sơn Tây cũng rực rỡ màn pháo hoa chào đón xuân Bính Ngọ 2026.
  • Hà Nội miễn phí tham quan nhiều điểm di tích trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ

    Hà Nội miễn phí tham quan nhiều điểm di tích trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ

    Nhằm phục vụ nhu cầu tham quan, tín ngưỡng và sinh hoạt văn hóa của Nhân dân và du khách trong dịp Tết cổ truyền, Ban Quản lý Hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội thông báo miễn phí tham quan và thời gian hoạt động tại các điểm di tích trong phố cổ.
  • Xã Mê Linh sẵn sàng khai hội đền Hai Bà Trưng xuân Bính Ngọ 2026

    Xã Mê Linh sẵn sàng khai hội đền Hai Bà Trưng xuân Bính Ngọ 2026

    UBND xã Mê Linh (TP. Hà Nội) cho biết, công tác chuẩn bị cho Lễ kỷ niệm 1986 năm Khởi nghĩa Hai Bà Trưng và Lễ khai mạc Lễ hội đền Hai Bà Trưng xuân Bính Ngọ 2026 đã cơ bản hoàn tất, đảm bảo sự kiện ra sáng ngày 22/2 (mùng 6 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại Khu Di tích Quốc gia đặc biệt đền Hai Bà Trưng (xã Mê Linh) an toàn, trang nghiêm, đúng văn hóa truyền thống và văn minh lễ hội.
  • Triển lãm "Giao" trưng bày các tác phẩm điêu khắc chào mừng Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026

    Triển lãm "Giao" trưng bày các tác phẩm điêu khắc chào mừng Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026

    Triển lãm “Giao” trưng bày các tác phẩm điêu khắc chào mừng Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 tại số 69 Đinh Tiên Hoàng, Hoàn Kiếm là một không gian văn hóa đặc sắc, góp phần làm giàu đời sống tinh thần của người dân Thủ đô và du khách...
Đọc nhiều
Chuyển động Hà Nội
Hồi sinh đồ chơi trung thu thất truyền của trẻ em Hà Nội xưa

CƠ QUAN NGÔN LUẬN CỦA HỘI LIÊN HIỆP VĂN HỌC NGHỆ THUẬT HÀ NỘI

© Copyright 1985 - 2026 Tạp chí Người Hà Nội

Tổng Biên tập: VƯƠNG MINH HUỆ

Phó Tổng Biên tập: TẠ THỊ THU HÀ

Chuyên mục
Thông tin liên hệ

Địa chỉ: Số 126 phố Nam Cao, phường Giảng Võ, Hà Nội

Điện thoại: 024 3846 5176

Hotline: 0988200599

Email: [email protected]

Giấy phép hoạt động báo chí số: 359/ GP - BTTTT ngày 18 tháng 7 năm 2022

Liên hệ quảng cáo
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO