Thứ bảy, 4/7/2026

Hồi sinh đồ chơi trung thu thất truyền của trẻ em Hà Nội xưa

kinhtedothi| 08/09/2022 08:07

Từ cái tâm của một nghệ nhân trẻ, Đặng Văn Hậu đã dùng hết tâm huyết để từng bước khôi phục lại con giống bột - món đồ chơi trung thu truyền thống của trẻ em Hà Nội vốn đã thất truyền trong thời gian dài.

Với trẻ em Hà Nội xưa, bên cạnh đèn ông sao, mũ lân, mâm cỗ, đèn cù... vẫn còn một món đồ chơi luôn in sâu trong tâm trí của những người đã từng có tuổi thơ trẻ nhỏ, đó là những bộ đồ chơi con giống làm từ bột gạo bày bên mâm ngũ quả ngày Tết Trung thu.
Với trẻ em Hà Nội xưa, bên cạnh đèn ông sao, mũ lân, mâm cỗ, đèn cù... vẫn còn một món đồ chơi luôn in sâu trong tâm trí của những người đã từng có tuổi thơ trẻ nhỏ, đó là những bộ đồ chơi con giống làm từ bột gạo bày bên mâm ngũ quả ngày Tết Trung thu.
Quầy hàng của nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu là gian hàng duy nhất trưng bày và bán những bộ con giống bột đồ chơi Trung thu xưa cũ giữ nguyên nét hồn của ngày Tết trẻ em.
Quầy hàng của nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu là gian hàng duy nhất trưng bày và bán những bộ con giống bột đồ chơi Trung thu xưa cũ giữ nguyên nét hồn của ngày Tết trẻ em.
Nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ, con giống bột là đồ chơi không thể thiếu với trẻ em Hà Nội xưa. Con giống bột có 3 phong cách chính là con giống Phú Xuyên (con gọi là con bánh chim cò), con giống Đồng Xuân (con giống phố ta) và con giống phố Khách (phố Tàu).
Nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ, con giống bột là đồ chơi không thể thiếu với trẻ em Hà Nội xưa. Con giống bột có 3 phong cách chính là con giống Phú Xuyên (con gọi là con bánh chim cò), con giống Đồng Xuân (con giống phố ta) và con giống phố Khách (phố Tàu).
Nghệ nhân Hậu cho biết thêm, hiện nay khái niệm Tò he mà mọi người biết nhiều là cách gọi sai của con giống bột. Thực tế, Tò he là một ngoại đồ chơi bằng đất nung, hình con chim, con gà, có thể thổi kêu được. Trong ảnh là con Tò te, cũng là một loại đồ chơi nặn từ một gạo và cắm thêm lưỡi gà có thể thổi kêu thành tiếng tò te.
Nghệ nhân Hậu cho biết thêm, hiện nay khái niệm Tò he mà mọi người biết nhiều là cách gọi sai của con giống bột. Thực tế, Tò he là một ngoại đồ chơi bằng đất nung, hình con chim, con gà, có thể thổi kêu được. Trong ảnh là con Tò te, cũng là một loại đồ chơi nặn từ một gạo và cắm thêm lưỡi gà có thể thổi kêu thành tiếng tò te.
Theo lời kể của Đặng Văn Hậu, con giống bột vốn giữ được tên gốc nhưng một sự nhầm lần năm 1990 đã khiến cái tên bị thay đổi hoàn toàn. Trong một ngày hội, cụ Đặng Văn Tố miệt mài nặn những con giống bột đầy màu sắc, có một nhà báo đột nhiên hỏi
Theo lời kể của Đặng Văn Hậu, con giống bột vốn giữ được tên gốc nhưng một sự nhầm lần năm 1990 đã khiến cái tên bị thay đổi hoàn toàn. Trong một ngày hội, cụ Đặng Văn Tố miệt mài nặn những con giống bột đầy màu sắc, có một nhà báo đột nhiên hỏi "đây có phải Tò he không?". Do quá đông nên cụ Tố ậm ừ cho xong và cái tên Tò he bắt đầu gắn với con giống bột từ đó.
"Năm 1990, sự sai lầm Tò he đã khiến nhiều cụ cao niên trong làng Xuân La, Phú Xuyên rất tức giận bởi những sản phẩm đầy tâm huyết, màu sắc và giá trị văn hoá lại bị nhầm thành một thứ đồ chơi ăn xổi và làm hàng loạt. Hiện tại,tôi vẫn đang trong quá trình phục dựng lại những con giống bột đồ chơi. Tuy biết rằng cái tên Tò he đang là sai và rất muốn tìm hướng để trả lại tên cũ cho con giống bột nhưng Tò he đã là tên được mọi người biết đến và rất khó để có thể tìm lại được tên cũ" - nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ thêm.
Theo lời kể của Hậu, thậm chí đến con giống Phú Xuyên (con bánh chim cò) cũng không được người dân làng nặn từ năm 1989. Thay vào đó, từ những năm 90, người làng Xuân La lại hay nặn con giống bột trên que tre với hình tượng bộ đội, người lính, người hùng, siêu nhân... Đến vài năm gần đây, con giống Phú Xuyên mới được hồi sinh.
Theo lời kể của Hậu, thậm chí đến con giống Phú Xuyên (con bánh chim cò) cũng không được người dân làng nặn từ năm 1989. Thay vào đó, từ những năm 90, người làng Xuân La lại hay nặn con giống bột trên que tre với hình tượng bộ đội, người lính, người hùng, siêu nhân... Đến vài năm gần đây, con giống Phú Xuyên mới được hồi sinh.
Từ năm 2017, dưới sự hướng dẫn của nhà nghiên cứu văn hoá Trịnh Bách và truyền kỹ thuật của nghệ nhân Phạm Thị Nguyệt Ánh, nghệ nhân Hậu cũng từng bước khôi phục lại những bộ con giống bột truyền thống của hai phong cách Đồng Xuân và phố Khách.
Từ năm 2017, dưới sự hướng dẫn của nhà nghiên cứu văn hoá Trịnh Bách và truyền kỹ thuật của nghệ nhân Phạm Thị Nguyệt Ánh, nghệ nhân Hậu cũng từng bước khôi phục lại những bộ con giống bột truyền thống của hai phong cách Đồng Xuân và phố Khách.
"Lúc mới bắt đầu khôi phục các con giống bột, gia đình tôi còn ngăn cản nhưng vì quá yêu những con giống sinh động này nên tôi vẫn cố làm. Không chỉ là những món đồ chơi, trong đó còn chứa đựng cả những giá trị văn hoá và những bài học, những câu chuyện ẩn sau từng con giống" - nghệ nhân Hậu chia sẻ.
Bộ Ngũ hổ nặn theo phong cách Đồng Xuân. Đây là những con giống bột được các bà, các cô khu vực Đồng Xuân, phố cổ lúc nhàn rỗi mà ngồi nặn ra. Chủ đề con giống Đồng Xuân là những hình tượng dân gian, gần gũi với đời sống con người cùng nét nặn đơn sơ, mộc mạc.
Bộ Ngũ hổ nặn theo phong cách Đồng Xuân. Đây là những con giống bột được các bà, các cô khu vực Đồng Xuân, phố cổ lúc nhàn rỗi mà ngồi nặn ra. Chủ đề con giống Đồng Xuân là những hình tượng dân gian, gần gũi với đời sống con người cùng nét nặn đơn sơ, mộc mạc.
Bộ Tứ linh đại diện tiêu biểu cho phong cách con giống phố Khách, vốn là một cách nặn đất của những người Hoa sống tại Hà Nội xưa. Phong cách này cần một bộ dụng cụ chuyên biệt, đề cao sự tinh xảo, cầu kì và chủ đề thường là những hình tượng gắn với thần thoại
Bộ Tứ linh đại diện tiêu biểu cho phong cách con giống phố Khách, vốn là một cách nặn đất của những người Hoa sống tại Hà Nội xưa. Phong cách này cần một bộ dụng cụ chuyên biệt, đề cao sự tinh xảo, cầu kì và chủ đề thường là những hình tượng gắn với thần thoại
Ngoài nắm bắt toàn bộ kỹ thuật của ba phong cách con giống bột, nghệ nhân Đặng Văn Hậu đã sáng tạo, cải tiến và nâng tầm con giống bột hơn nữa. Từ kinh nghiệm cá nhân, anh kết hợp những kỹ thuật đặc trưng nhất của cả 3 phong cách để tạo ra những con giống bột mới. Trong ảnh là bộ
Ngoài nắm bắt toàn bộ kỹ thuật của ba phong cách con giống bột, nghệ nhân Đặng Văn Hậu đã sáng tạo, cải tiến và nâng tầm con giống bột hơn nữa. Từ kinh nghiệm cá nhân, anh kết hợp những kỹ thuật đặc trưng nhất của cả 3 phong cách để tạo ra những con giống bột mới. Trong ảnh là bộ "Nghê hý châu" với phần đuôi là kỹ thuật xoắn màu bột đặc trưng của phong cách Phú Xuyên, thân mình vảy tinh xảo của con giống phố Khách và miệng ngậm châu của con giống Đồng Xuân.
Bộ Ngũ hổ được nghệ nhân Hậu nặn trong năm Nhâm Dần cũng được sử dụng kết hợp kỹ thuật của 3 phong cách dựa trên hình tượng ngũ hổ của tranh dân gian Việt Nam.
Bộ Ngũ hổ được nghệ nhân Hậu nặn trong năm Nhâm Dần cũng được sử dụng kết hợp kỹ thuật của 3 phong cách dựa trên hình tượng ngũ hổ của tranh dân gian Việt Nam.
Quầy hàng của nghệ nhân Hậu tại số 75 Hàng Mã luôn thu hút nhiều người yêu thích những giá trị truyền thống.
Quầy hàng của nghệ nhân Hậu tại số 75 Hàng Mã luôn thu hút nhiều người yêu thích những giá trị truyền thống.
"Những năm gần đây, kể cả năm nay, những bộ con giống bột tôi làm ra không kịp để bán. Thậm chí, hiện nay chúng tôi còn đang nợ đơn hàng khoảng 200-300 mẫu nữa nhưng có lẽ sẽ chỉ đáp ứng được một nửa. Bởi lẽ, nặn con giống bột như thế này rất mất thời gian. Ví dụ như ông Tiến sỹ, ngồi nặn cả ngày chỉ được 4-5 mẫu" - nghệ nhân Hậu chia sẻ.
"Hiện nay, tôi cũng nhận đào tạo học viên hàng năm miễn phí. Tuy nhiên, các bạn ở lại với nghề rất ít bởi nặn một con que chỉ mất 3-5 phút dễ hơn là bỏ cả ngày chỉ để nặn được một con giống bột. Để phù hợp với điều kiện kinh tế và thị hiếu, tôi cũng có cải tiến về nguyên liệu để con giống bột đẹp hơn, tinh xảo hơn và bảo quản được lâu hơn" - nghệ nhân Đặng Văn Hậu nói thêm.
(0) Bình luận
Đọc thêm Chuyển động Hà Nội
  • Xã Thanh Oai tiếp tục chi trả gần 280 tỷ đồng GPMB phục vụ Dự án Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội

    Xã Thanh Oai tiếp tục chi trả gần 280 tỷ đồng GPMB phục vụ Dự án Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội

    Thông tin từ UBND xã Thanh Oai (TP Hà Nội), ngày 3/7, chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan đã phối hợp tổ chức chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng để thực hiện Dự án Khu đô thị Thể thao Quốc tế Hà Nội cho 86 hộ gia đình, cá nhân có đất thu hồi tại thôn Động Giã (nay là thôn Đỗ Động) trên địa bàn với tổng kinh phí hơn 279 tỷ đồng.
  • Công an phường Phú Lương triển khai mô hình “Sổ tay kỹ năng số”, nâng cao kỹ năng bảo vệ người dân trên không gian mạng

    Công an phường Phú Lương triển khai mô hình “Sổ tay kỹ năng số”, nâng cao kỹ năng bảo vệ người dân trên không gian mạng

    Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân (12/7/1946 - 12/7/2026), chiều 02/7/2026, Công an phường Phú Lương đã phối hợp Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Hà Nội tổ chức Lễ ký kết Quy chế phối hợp triển khai mô hình “Sổ tay kỹ năng số - Sống an toàn, ứng xử văn minh, tự bảo vệ bản thân trên không gian mạng”.
  • Bước đi đột phá của phường Cửa Nam: Khi sức khỏe mỗi người dân được "số hóa" và bảo vệ trọn đời

    Bước đi đột phá của phường Cửa Nam: Khi sức khỏe mỗi người dân được "số hóa" và bảo vệ trọn đời

    Chiến dịch khám sức khỏe định kỳ và tầm soát bệnh lý miễn phí ít nhất một lần mỗi năm cho 100% người dân trên địa bàn phường Cửa Nam trong năm 2026 chính là minh chứng sống động cho tư duy y tế dự phòng thời đại mới. Không dừng lại ở việc “đợi bệnh đến mới chữa”, mô hình này hướng tới quản lý, bảo vệ sức khỏe liên tục cho mỗi người dân ngay từ tuyến cơ sở.
  • Phường Cửa Nam: Trọn vẹn nghĩa tình trong chiến dịch thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ

    Phường Cửa Nam: Trọn vẹn nghĩa tình trong chiến dịch thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ

    Sáng 2/7, UBND phường Cửa Nam đã chính thức phát động và triển khai đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN đối với thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin trên địa bàn. Đây là một trong những hoạt động trọng điểm nằm trong chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Chiến dịch mang ý nghĩa chính trị và nhân văn sâu sắc, thắp lên niềm hy vọng cho hàng trăm gia đình sau nhiều thập kỷ mòn mỏi mong chờ.
  • Mô hình tuyến phố “3 trong 1” tại phường Cầu Giấy: Khi công nghệ song hành cùng văn minh đô thị

    Mô hình tuyến phố “3 trong 1” tại phường Cầu Giấy: Khi công nghệ song hành cùng văn minh đô thị

    Sáng 3/7, UBND phường Cầu Giấy đã trang trọng tổ chức lễ gắn biển và chính thức đưa vào vận hành mô hình tích hợp đột phá “Tuyến phố an toàn thực phẩm có kiểm soát”, “Tuyến phố thương mại 4.0 - Không dùng tiền mặt” gắn liền với “Tuyến phố văn minh đô thị” tại hai trục đường trọng điểm Khúc Thừa Dụ và Duy Tân. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi số toàn diện và nâng cao chất lượng đời sống xã hội.
  • Xã Thường Tín triển khai kế hoạch GPMB Dự án trục không gian Quốc lộ 1A

    Xã Thường Tín triển khai kế hoạch GPMB Dự án trục không gian Quốc lộ 1A

    Chiều 2/7, UBND xã Thường Tín tổ chức triển khai kế hoạch giải phóng mặt bằng (GPMB) Dự án trục không gian Quốc lộ 1A gắn với chỉnh trang và tái thiết đô thị đi qua địa bàn xã theo phương thức PPP, đoạn từ đường Vành đai 1 đến nút giao Cầu Giẽ.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • [Podcast] Truyện ngắn: Người cha

    [Podcast] Truyện ngắn: Người cha

    Viễn ngồi trên bờ biển nhìn ra xa xăm, ngọn hải đăng lấp lóa trước mắt. Sóng dịu êm vỗ nhẹ bờ cát, xa xa những con thuyền ra khơi tiếp tục bám biển, nhỏ dần, nhỏ dần trước mắt anh. Cảm giác như biển cả bao la rộng lớn này sẽ nuốt chửng những con thuyền bé nhỏ kia chỉ sau một cơn bão. Lòng đầy lo âu, ngày thứ bảy ở vùng này, anh không thấy cha trở về...
  • Chùm thơ của tác giả Khang Sao Sáng

    Chùm thơ của tác giả Khang Sao Sáng

    Tạp chí Người Hà Nội xin trân trọng giới thiệu chùm thơ của tác giả Khang Sao Sáng.
  • [Podcast] Tản văn: Phố núi đợi mùa

    [Podcast] Tản văn: Phố núi đợi mùa

    Sớm mai thức giấc, cơn gió mang cái lạnh se sắt từ đâu ùa về. Tia nắng mỏng manh không đủ sức tan đi giọt sương khuya còn ướt đầm trên lá, ngược lại, biến chúng thành những viên ngọc lóng lánh cười trong nắng. Mới dăm hôm trước, nắng thu vẫn còn ấm áp cả không gian, mà nay, khí trời bàng bạc như thể mùa đông chạm ngõ. Ngó bên hiên nhà, hoa dã quỳ bừng nở, thay thời gian báo hiệu mùa về.
  • Xã Thanh Oai tiếp tục chi trả gần 280 tỷ đồng GPMB phục vụ Dự án Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội

    Xã Thanh Oai tiếp tục chi trả gần 280 tỷ đồng GPMB phục vụ Dự án Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội

    Thông tin từ UBND xã Thanh Oai (TP Hà Nội), ngày 3/7, chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan đã phối hợp tổ chức chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng để thực hiện Dự án Khu đô thị Thể thao Quốc tế Hà Nội cho 86 hộ gia đình, cá nhân có đất thu hồi tại thôn Động Giã (nay là thôn Đỗ Động) trên địa bàn với tổng kinh phí hơn 279 tỷ đồng.
  • Đào Nhật Tân - Hoa Tết của người Hà Nội

    Đào Nhật Tân - Hoa Tết của người Hà Nội

    Không phải ngẫu nhiên mà Hà Nội được người đời trìu mến gọi là thành phố của những mùa hoa. Mười hai tháng ở nơi đây là mười hai sắc hoa đặc trưng, từ thanh tao dịu nhẹ đến rực rỡ nồng nàn. Chúng luân phiên tô điểm cho từng tuyến phố, biến những con đường ở đất kinh kỳ vốn trầm mặc, rêu phong trở thành những bức tranh tuyệt sắc, sống động, khiến cho lòng người không khỏi xốn xang, say đắm.
Đừng bỏ lỡ
Đọc nhiều
Chuyển động Hà Nội
Hồi sinh đồ chơi trung thu thất truyền của trẻ em Hà Nội xưa

CƠ QUAN NGÔN LUẬN CỦA HỘI LIÊN HIỆP VĂN HỌC NGHỆ THUẬT HÀ NỘI

© Copyright 1985 - 2026 Tạp chí Người Hà Nội

Tổng Biên tập: VƯƠNG MINH HUỆ

Phó Tổng Biên tập: TẠ THỊ THU HÀ

Chuyên mục
Thông tin liên hệ

Địa chỉ: Số 126 phố Nam Cao, phường Giảng Võ, Hà Nội

Điện thoại: 024 3846 5176

Hotline: 0988200599

Email: [email protected]

Giấy phép hoạt động báo chí số: 359/ GP - BTTTT ngày 18 tháng 7 năm 2022

Liên hệ quảng cáo
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO