Hồi sinh đồ chơi trung thu thất truyền của trẻ em Hà Nội xưa
kinhtedothi|08/09/2022 08:07
Từ cái tâm của một nghệ nhân trẻ, Đặng Văn Hậu đã dùng hết tâm huyết để từng bước khôi phục lại con giống bột - món đồ chơi trung thu truyền thống của trẻ em Hà Nội vốn đã thất truyền trong thời gian dài.
Với trẻ em Hà Nội xưa, bên cạnh đèn ông sao, mũ lân, mâm cỗ, đèn cù... vẫn còn một món đồ chơi luôn in sâu trong tâm trí của những người đã từng có tuổi thơ trẻ nhỏ, đó là những bộ đồ chơi con giống làm từ bột gạo bày bên mâm ngũ quả ngày Tết Trung thu.
Quầy hàng của nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu là gian hàng duy nhất trưng bày và bán những bộ con giống bột đồ chơi Trung thu xưa cũ giữ nguyên nét hồn của ngày Tết trẻ em.
Nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ, con giống bột là đồ chơi không thể thiếu với trẻ em Hà Nội xưa. Con giống bột có 3 phong cách chính là con giống Phú Xuyên (con gọi là con bánh chim cò), con giống Đồng Xuân (con giống phố ta) và con giống phố Khách (phố Tàu).
Nghệ nhân Hậu cho biết thêm, hiện nay khái niệm Tò he mà mọi người biết nhiều là cách gọi sai của con giống bột. Thực tế, Tò he là một ngoại đồ chơi bằng đất nung, hình con chim, con gà, có thể thổi kêu được. Trong ảnh là con Tò te, cũng là một loại đồ chơi nặn từ một gạo và cắm thêm lưỡi gà có thể thổi kêu thành tiếng tò te.
Theo lời kể của Đặng Văn Hậu, con giống bột vốn giữ được tên gốc nhưng một sự nhầm lần năm 1990 đã khiến cái tên bị thay đổi hoàn toàn. Trong một ngày hội, cụ Đặng Văn Tố miệt mài nặn những con giống bột đầy màu sắc, có một nhà báo đột nhiên hỏi "đây có phải Tò he không?". Do quá đông nên cụ Tố ậm ừ cho xong và cái tên Tò he bắt đầu gắn với con giống bột từ đó.
"Năm 1990, sự sai lầm Tò he đã khiến nhiều cụ cao niên trong làng Xuân La, Phú Xuyên rất tức giận bởi những sản phẩm đầy tâm huyết, màu sắc và giá trị văn hoá lại bị nhầm thành một thứ đồ chơi ăn xổi và làm hàng loạt. Hiện tại,tôi vẫn đang trong quá trình phục dựng lại những con giống bột đồ chơi. Tuy biết rằng cái tên Tò he đang là sai và rất muốn tìm hướng để trả lại tên cũ cho con giống bột nhưng Tò he đã là tên được mọi người biết đến và rất khó để có thể tìm lại được tên cũ" - nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ thêm.
Theo lời kể của Hậu, thậm chí đến con giống Phú Xuyên (con bánh chim cò) cũng không được người dân làng nặn từ năm 1989. Thay vào đó, từ những năm 90, người làng Xuân La lại hay nặn con giống bột trên que tre với hình tượng bộ đội, người lính, người hùng, siêu nhân... Đến vài năm gần đây, con giống Phú Xuyên mới được hồi sinh.
Từ năm 2017, dưới sự hướng dẫn của nhà nghiên cứu văn hoá Trịnh Bách và truyền kỹ thuật của nghệ nhân Phạm Thị Nguyệt Ánh, nghệ nhân Hậu cũng từng bước khôi phục lại những bộ con giống bột truyền thống của hai phong cách Đồng Xuân và phố Khách.
"Lúc mới bắt đầu khôi phục các con giống bột, gia đình tôi còn ngăn cản nhưng vì quá yêu những con giống sinh động này nên tôi vẫn cố làm. Không chỉ là những món đồ chơi, trong đó còn chứa đựng cả những giá trị văn hoá và những bài học, những câu chuyện ẩn sau từng con giống" - nghệ nhân Hậu chia sẻ.
Bộ Ngũ hổ nặn theo phong cách Đồng Xuân. Đây là những con giống bột được các bà, các cô khu vực Đồng Xuân, phố cổ lúc nhàn rỗi mà ngồi nặn ra. Chủ đề con giống Đồng Xuân là những hình tượng dân gian, gần gũi với đời sống con người cùng nét nặn đơn sơ, mộc mạc.
Bộ Tứ linh đại diện tiêu biểu cho phong cách con giống phố Khách, vốn là một cách nặn đất của những người Hoa sống tại Hà Nội xưa. Phong cách này cần một bộ dụng cụ chuyên biệt, đề cao sự tinh xảo, cầu kì và chủ đề thường là những hình tượng gắn với thần thoại
Ngoài nắm bắt toàn bộ kỹ thuật của ba phong cách con giống bột, nghệ nhân Đặng Văn Hậu đã sáng tạo, cải tiến và nâng tầm con giống bột hơn nữa. Từ kinh nghiệm cá nhân, anh kết hợp những kỹ thuật đặc trưng nhất của cả 3 phong cách để tạo ra những con giống bột mới. Trong ảnh là bộ "Nghê hý châu" với phần đuôi là kỹ thuật xoắn màu bột đặc trưng của phong cách Phú Xuyên, thân mình vảy tinh xảo của con giống phố Khách và miệng ngậm châu của con giống Đồng Xuân.
Bộ Ngũ hổ được nghệ nhân Hậu nặn trong năm Nhâm Dần cũng được sử dụng kết hợp kỹ thuật của 3 phong cách dựa trên hình tượng ngũ hổ của tranh dân gian Việt Nam.
Quầy hàng của nghệ nhân Hậu tại số 75 Hàng Mã luôn thu hút nhiều người yêu thích những giá trị truyền thống.
"Những năm gần đây, kể cả năm nay, những bộ con giống bột tôi làm ra không kịp để bán. Thậm chí, hiện nay chúng tôi còn đang nợ đơn hàng khoảng 200-300 mẫu nữa nhưng có lẽ sẽ chỉ đáp ứng được một nửa. Bởi lẽ, nặn con giống bột như thế này rất mất thời gian. Ví dụ như ông Tiến sỹ, ngồi nặn cả ngày chỉ được 4-5 mẫu" - nghệ nhân Hậu chia sẻ.
"Hiện nay, tôi cũng nhận đào tạo học viên hàng năm miễn phí. Tuy nhiên, các bạn ở lại với nghề rất ít bởi nặn một con que chỉ mất 3-5 phút dễ hơn là bỏ cả ngày chỉ để nặn được một con giống bột. Để phù hợp với điều kiện kinh tế và thị hiếu, tôi cũng có cải tiến về nguyên liệu để con giống bột đẹp hơn, tinh xảo hơn và bảo quản được lâu hơn" - nghệ nhân Đặng Văn Hậu nói thêm.
Bình luận của bạn đã được gửi và sẽ hiển thị sau khi được duyệt bởi ban biên tập.
Ban biên tập giữ quyền biên tập nội dung bình luận để phù hợp với qui định nội dung của Báo.
“Từ ngày 1/7/2025, Minh Châu vẫn là một phần của Hà Nội. Việc không còn cấp trung gian đã tạo ra một thay đổi căn bản: chủ trương, nguồn lực và quyết sách của Thành phố Hà Nội đến thẳng cơ sở; xã được trao thẩm quyền lớn hơn, chủ động hơn và gần dân hơn bao giờ hết”, đồng chí Nguyễn Đức Tiến - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu, chia sẻ.
Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng đã ký ban hành Quyết định số 2905/QĐ-UBND ngày 08/6/2026 về việc tặng Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển Thủ đô Hà Nội”.
Thành ủy Hà Nội đánh giá, sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác bố trí, sắp xếp và xử lý trụ sở, tài sản công sau sắp xếp được triển khai chủ động, đồng bộ, đúng quy định; cơ bản không phát sinh tình trạng lãng phí lớn, bỏ trống kéo dài hoặc sử dụng sai mục đích đối với các cơ sở đã được phê duyệt phương án xử lý.
Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Hà Nội bước đầu dịch chuyển sang phương thức quản trị hiện đại, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ phát triển mà còn là điều kiện nền tảng bảo đảm mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thông suốt, trực tiếp từ Thành phố đến xã, phường.
Nhà xuất bản Kim Đồng vừa tái bản bộ sách “Nhà văn hiện đại” của nhà nghiên cứu, phê bình văn học Vũ Ngọc Phan, một trong những công trình khảo cứu, phê bình văn học tiêu biểu của Việt Nam thế kỷ XX.
Triển lãm cá nhân đầu tiên của họa sĩ Bích Thảo - nghệ danh Tuyết Sơn Tùng, mang tên “Ký ức nằm dưới lớp màu” đưa công chúng bước vào một thế giới hội họa giàu cảm xúc với những hình ảnh đậm bản sắc Việt Nam.
Sáng 9/6, đoàn lãnh đạo, đại biểu các Thành phố ASEAN đã tham quan, tìm hiểu tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long. Đây là hoạt động nằm trong khuôn khổ Hội nghị Lãnh đạo các Thành phố ASEAN năm 2026 do UBND Thành phố Hà Nội đăng cai tổ chức.
“Từ ngày 1/7/2025, Minh Châu vẫn là một phần của Hà Nội. Việc không còn cấp trung gian đã tạo ra một thay đổi căn bản: chủ trương, nguồn lực và quyết sách của Thành phố Hà Nội đến thẳng cơ sở; xã được trao thẩm quyền lớn hơn, chủ động hơn và gần dân hơn bao giờ hết”, đồng chí Nguyễn Đức Tiến - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu, chia sẻ.
Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác phân cấp, phân quyền, ủy quyền của Thành phố Hà Nội tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng giao rõ nhiệm vụ, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm; tăng tính chủ động của cơ sở và giảm khâu trung gian trong giải quyết công việc.
Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh vừa chính thức thông tin về việc tổ chức Cuộc vận động sáng tác ca khúc và bài bản đờn ca tài tử, vọng cổ với chủ đề “50 năm Thành phố Hồ Chí Minh - Rạng rỡ tên Người”.
Tuần lễ Áo dài Huế 2026 với chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, du lịch đặc sắc trải dài trên nhiều không gian di sản, danh thắng và địa điểm văn hóa tiêu biểu của TP Huế sẽ diễn ra từ ngày 3 - 10/7.
Những hàng thông đã lặng im từ lâu lắm. Như từ hóa thạch, như từ lòng đất, như từ đại dương, những đại dương san hô mà loài người đã vô tình quên lãng. Thông như là sự hóa thạch của những trầm tích ấy. Những trầm tích mà hôm nay, ngày mai, bất cứ khi nào có thể lại sẽ reo ca trong lòng bạn. Này hỡi em yêu! Và đó là một sự nhiệm màu!
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật vừa ra mắt bạn đọc ba bộ sách: “Kỹ năng sinh tồn thông minh của trẻ”, “Tâm lý thiếu niên” và “Kỹ năng làm cha mẹ”. Mỗi bộ sách mang đến những kiến thức thiết thực, góp phần bồi đắp nhân cách, kỹ năng sống và xây dựng môi trường gia đình hạnh phúc.
Tối 8/6, lễ bế mạc và trao giải Liên hoan phim ngắn TP Hồ Chí Minh lần thứ 2 đã khép lại chuỗi hoạt động sôi nổi với sự tham gia của đông đảo nhà làm phim trẻ.
Chiều 8/6 tại Hà Nội, UBND Thành phố Hà Nội đã long trọng tổ chức Hội nghị lãnh đạo các thành phố ASEAN năm 2026. Đây là sự kiện nằm trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 do Việt Nam chủ trì tổ chức.
Trong hơn một giờ đồng hồ, những giai điệu jazz quốc tế hòa quyện cùng các ca khúc Việt Nam quen thuộc đã tạo nên một không gian nghệ thuật mở đầy cảm xúc giữa trung tâm Thủ đô.
Trong khuôn khổ Kỳ họp lần thứ 38 của Hội đồng Điều phối quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển thuộc UNESCO diễn ra tại thành phố Hernandarias, Cộng hòa Paraguay, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã chính thức được UNESCO vinh danh là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới.
Liên hoan phim ngắn Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ II năm 2026 với chủ đề "Vươn mình tỏa sáng" không chỉ là sân chơi dành cho các nhà làm phim trẻ mà còn đánh dấu bước tiến quan trọng trong chiến lược phát triển công nghiệp điện ảnh, hiện thực hóa các cam kết của Thành phố sau khi gia nhập Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực điện ảnh.
Chiều 7/6, tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, chương trình “Âm nhạc cuối tuần” do NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club thực hiện sẽ mang đến một cuộc gặp gỡ đầy cảm xúc giữa Jazz và những ca khúc về Hà Nội. Điều đặc biệt là chương trình lần này gợi mở hình ảnh Thủ đô qua những dấu ấn của các mùa trong năm, từ “Có phải em mùa thu Hà Nội”, “Hà Nội mùa vắng những cơn mưa” đến “Hà Nội 12 mùa hoa”.
.jpg "Bộ sách \"Nhà văn hiện đại\" của Vũ Ngọc Phan trở lại với bạn đọc")
![[Podcast] Tản văn: Những hàng thông lặng im](https://nhn.1cdn.vn/thumbs/540x360/2026/06/10/podcast-tan-van.png "[Podcast] Tản văn: Những hàng thông lặng im")
.jpg "Có một Hà Nội đầy thi vị trong những ngày đầu tháng 6")