Hồi sinh đồ chơi trung thu thất truyền của trẻ em Hà Nội xưa
kinhtedothi|08/09/2022 08:07
Từ cái tâm của một nghệ nhân trẻ, Đặng Văn Hậu đã dùng hết tâm huyết để từng bước khôi phục lại con giống bột - món đồ chơi trung thu truyền thống của trẻ em Hà Nội vốn đã thất truyền trong thời gian dài.
Với trẻ em Hà Nội xưa, bên cạnh đèn ông sao, mũ lân, mâm cỗ, đèn cù... vẫn còn một món đồ chơi luôn in sâu trong tâm trí của những người đã từng có tuổi thơ trẻ nhỏ, đó là những bộ đồ chơi con giống làm từ bột gạo bày bên mâm ngũ quả ngày Tết Trung thu.
Quầy hàng của nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu là gian hàng duy nhất trưng bày và bán những bộ con giống bột đồ chơi Trung thu xưa cũ giữ nguyên nét hồn của ngày Tết trẻ em.
Nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ, con giống bột là đồ chơi không thể thiếu với trẻ em Hà Nội xưa. Con giống bột có 3 phong cách chính là con giống Phú Xuyên (con gọi là con bánh chim cò), con giống Đồng Xuân (con giống phố ta) và con giống phố Khách (phố Tàu).
Nghệ nhân Hậu cho biết thêm, hiện nay khái niệm Tò he mà mọi người biết nhiều là cách gọi sai của con giống bột. Thực tế, Tò he là một ngoại đồ chơi bằng đất nung, hình con chim, con gà, có thể thổi kêu được. Trong ảnh là con Tò te, cũng là một loại đồ chơi nặn từ một gạo và cắm thêm lưỡi gà có thể thổi kêu thành tiếng tò te.
Theo lời kể của Đặng Văn Hậu, con giống bột vốn giữ được tên gốc nhưng một sự nhầm lần năm 1990 đã khiến cái tên bị thay đổi hoàn toàn. Trong một ngày hội, cụ Đặng Văn Tố miệt mài nặn những con giống bột đầy màu sắc, có một nhà báo đột nhiên hỏi "đây có phải Tò he không?". Do quá đông nên cụ Tố ậm ừ cho xong và cái tên Tò he bắt đầu gắn với con giống bột từ đó.
"Năm 1990, sự sai lầm Tò he đã khiến nhiều cụ cao niên trong làng Xuân La, Phú Xuyên rất tức giận bởi những sản phẩm đầy tâm huyết, màu sắc và giá trị văn hoá lại bị nhầm thành một thứ đồ chơi ăn xổi và làm hàng loạt. Hiện tại,tôi vẫn đang trong quá trình phục dựng lại những con giống bột đồ chơi. Tuy biết rằng cái tên Tò he đang là sai và rất muốn tìm hướng để trả lại tên cũ cho con giống bột nhưng Tò he đã là tên được mọi người biết đến và rất khó để có thể tìm lại được tên cũ" - nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ thêm.
Theo lời kể của Hậu, thậm chí đến con giống Phú Xuyên (con bánh chim cò) cũng không được người dân làng nặn từ năm 1989. Thay vào đó, từ những năm 90, người làng Xuân La lại hay nặn con giống bột trên que tre với hình tượng bộ đội, người lính, người hùng, siêu nhân... Đến vài năm gần đây, con giống Phú Xuyên mới được hồi sinh.
Từ năm 2017, dưới sự hướng dẫn của nhà nghiên cứu văn hoá Trịnh Bách và truyền kỹ thuật của nghệ nhân Phạm Thị Nguyệt Ánh, nghệ nhân Hậu cũng từng bước khôi phục lại những bộ con giống bột truyền thống của hai phong cách Đồng Xuân và phố Khách.
"Lúc mới bắt đầu khôi phục các con giống bột, gia đình tôi còn ngăn cản nhưng vì quá yêu những con giống sinh động này nên tôi vẫn cố làm. Không chỉ là những món đồ chơi, trong đó còn chứa đựng cả những giá trị văn hoá và những bài học, những câu chuyện ẩn sau từng con giống" - nghệ nhân Hậu chia sẻ.
Bộ Ngũ hổ nặn theo phong cách Đồng Xuân. Đây là những con giống bột được các bà, các cô khu vực Đồng Xuân, phố cổ lúc nhàn rỗi mà ngồi nặn ra. Chủ đề con giống Đồng Xuân là những hình tượng dân gian, gần gũi với đời sống con người cùng nét nặn đơn sơ, mộc mạc.
Bộ Tứ linh đại diện tiêu biểu cho phong cách con giống phố Khách, vốn là một cách nặn đất của những người Hoa sống tại Hà Nội xưa. Phong cách này cần một bộ dụng cụ chuyên biệt, đề cao sự tinh xảo, cầu kì và chủ đề thường là những hình tượng gắn với thần thoại
Ngoài nắm bắt toàn bộ kỹ thuật của ba phong cách con giống bột, nghệ nhân Đặng Văn Hậu đã sáng tạo, cải tiến và nâng tầm con giống bột hơn nữa. Từ kinh nghiệm cá nhân, anh kết hợp những kỹ thuật đặc trưng nhất của cả 3 phong cách để tạo ra những con giống bột mới. Trong ảnh là bộ "Nghê hý châu" với phần đuôi là kỹ thuật xoắn màu bột đặc trưng của phong cách Phú Xuyên, thân mình vảy tinh xảo của con giống phố Khách và miệng ngậm châu của con giống Đồng Xuân.
Bộ Ngũ hổ được nghệ nhân Hậu nặn trong năm Nhâm Dần cũng được sử dụng kết hợp kỹ thuật của 3 phong cách dựa trên hình tượng ngũ hổ của tranh dân gian Việt Nam.
Quầy hàng của nghệ nhân Hậu tại số 75 Hàng Mã luôn thu hút nhiều người yêu thích những giá trị truyền thống.
"Những năm gần đây, kể cả năm nay, những bộ con giống bột tôi làm ra không kịp để bán. Thậm chí, hiện nay chúng tôi còn đang nợ đơn hàng khoảng 200-300 mẫu nữa nhưng có lẽ sẽ chỉ đáp ứng được một nửa. Bởi lẽ, nặn con giống bột như thế này rất mất thời gian. Ví dụ như ông Tiến sỹ, ngồi nặn cả ngày chỉ được 4-5 mẫu" - nghệ nhân Hậu chia sẻ.
"Hiện nay, tôi cũng nhận đào tạo học viên hàng năm miễn phí. Tuy nhiên, các bạn ở lại với nghề rất ít bởi nặn một con que chỉ mất 3-5 phút dễ hơn là bỏ cả ngày chỉ để nặn được một con giống bột. Để phù hợp với điều kiện kinh tế và thị hiếu, tôi cũng có cải tiến về nguyên liệu để con giống bột đẹp hơn, tinh xảo hơn và bảo quản được lâu hơn" - nghệ nhân Đặng Văn Hậu nói thêm.
Bình luận của bạn đã được gửi và sẽ hiển thị sau khi được duyệt bởi ban biên tập.
Ban biên tập giữ quyền biên tập nội dung bình luận để phù hợp với qui định nội dung của Báo.
Hòa chung không khí rộn ràng của những ngày đầu xuân Bính Ngọ 2026, sáng 22/2 (mùng 6 tháng Giêng năm Bính Ngọ), Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Quang Minh (Hà Nội) đã long trọng tổ chức Lễ phát động “Tết trồng cây năm 2026”.
Hưởng ứng Tết trồng cây xuân Bính Ngọ 2026, để xã Đoài Phương (TP. Hà Nội) ngày càng xanh hơn, đẹp hơn và đáng sống hơn, sáng 22/2 (mùng 6 Tết Nguyên đán Bính Ngọ), Đảng ủy – HĐND – UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Đoài Phương tổ chức Lễ phát động Tết trồng cây “Đời đời nhớ ơn Bác Hồ” xuân Bính Ngọ.
Ngày 19/02 (tức mùng 3 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại xã Hương Sơn, đồng chí Vũ Đại Thắng – Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Hà Nội – đã dẫn đầu đoàn công tác của Thành phố tới thăm, chúc Tết và làm việc với Đảng ủy, chính quyền địa phương cùng Ban Chỉ đạo, Ban Tổ chức Lễ hội Du lịch chùa Hương 2026.
Thông tin về công tác thăm hỏi, tặng quà các đối tượng hưởng chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, đối tượng hưởng chính sách xã hội, người có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Sở Nội vụ Hà Nội cho biết, Thành phố đã trao tặng trên 2,7 triệu suất quà với tổng kinh phí gần 1.354 tỷ đồng, đảm bảo mọi người dân Thủ đô đều được đón Tết ấm áp, đủ đầy.
Sáng 19/2 (Mùng 3 Tết Bính Ngọ), phố phường Hà Nội nhộn nhịp hơn so với 2 ngày trước do lượng khách du Xuân tăng mạnh. Nhất là tại các không gian di tích lịch sử, văn hóa.
Nhằm phục vụ nhu cầu tham quan, tín ngưỡng và sinh hoạt văn hóa của Nhân dân và du khách dịp Tết Nguyên đán và lễ hội đầu xuân năm 2026, phường Hoàn Kiếm tổ chức 3 điểm trông giữ xe miễn phí nhằm phục vụ nhu cầu du xuân của người dân.
Mùa đông năm nay đến sớm. Bầy chim én sửa soạn bay về phương Nam tránh rét khi hơi sương giá bắt đầu vương trên từng nhành lá. Én Nhỏ quàng lên cổ chiếc khăn cỏ mềm ấm áp, bịn rịn chia tay một mầm xanh bé xíu đang nép mình trên cành khẳng khiu. "Hẹn gặp lại cậu khi mùa xuân đến", Én Nhỏ vẫy vẫy đôi cánh.
Ngày 22/2 (tức mùng 6 Tết Xuân Bính Ngọ 2026), tại Khu di tích lịch sử đền Sóc, xã Sóc Sơn, Hà Nội đã diễn ra lễ khai hội đền Sóc. Lễ hội nhằm tưởng nhớ và ngợi ca người anh hùng Thánh Gióng có đánh thắng giặc Ân dưới thời Vua Hùng Vương dựng nước, đem lại thái bình cho đất nước.
Sự kiện Thánh Gióng đánh giặc Ân và Hội Gióng lâu nay vẫn là hai mảng đề tài đặt ra những câu hỏi không dễ giải đáp. Chẳng hạn, giặc Ân là có thật hay chỉ là truyền thuyết? Nguyên Viện trưởng Viện Khảo cổ học Hà Văn Tấn cho rằng việc phát hiện một loại nha chương bằng ngọc khuê/đá quý trong quá trình khai quật tại di chỉ văn hóa Phùng Nguyên ở Việt Nam (khoảng thế kỷ XV trước Công nguyên) giống hệt loại nha chương đã tìm được trong một số di chỉ có niên đại Ân - Thượng ở Trung Quốc cho thấy chắc chắn giặc Ân đến từ phương Bắc.
Bộ đôi tác phẩm “Đất mẹ” của nhà văn Trần Bảo Định do NXB Hà Nội ấn hành tháng 11/2025 là tấm lòng tri ân sâu nặng ông dành cho quê hương Long An. Không chỉ gợi nhớ công sức gìn giữ và trao truyền di sản của các bậc tiền nhân, “Đất mẹ” còn khắc họa vẻ đẹp hiền hòa, nhân hậu, nghĩa tình của người dân Nam Bộ. Qua từng trang viết, tác giả đưa người đọc trở về không gian văn hóa lịch sử giàu bản sắc, nơi hiện lên khí chất và chiều sâu tinh thần của con người miền đất phương Nam. Tạp chí Người Hà Nội trân trọng giới thiệu “Điên điển cánh chim quê” - một trong 60 bài viết được giới thiệu trong bộ sách “Đất mẹ” của tác giả Trần Bảo Đình.
Hướng tới dấu mốc tròn 60 năm xây dựng và phát triển (18/3/1966- 18/3/2026), Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội đang rộn ràng chuẩn bị cho kỷ niệm ngày truyền thống. Đây là một hành trình đầy tự hào của nhà trường trong kỷ nguyên mới - hành trình kết nối quá khứ - hiện tại - tương lai.
Chiều ngày 22/2, trong tiết trời mưa phùn của những ngày đầu xuân, Nhà Bát Giác – Vườn hoa Lý Thái Tổ (Hà Nội) tiếp tục trở thành điểm hẹn quen thuộc của người yêu nhạc khi chương trình “Âm nhạc cuối tuần” được diễn ra. Chương trình thu hút đông đảo người dân Thủ đô và du khách dừng chân thưởng thức.
Tối ngày 22/2, khi sắc xuân còn vương trên khắp phố phường Hà Nội, chương trình “Âm nhạc cộng đồng” tại Nhà Bát Giác – Vườn hoa Lý Thái Tổ đã mang đến cho công chúng một đêm nghệ thuật đậm chất truyền thống.
Sáng 22/2, (tức mùng 6 tháng Giêng ), tại sân chùa Thiên Trù, Khu di tích và danh thắng Hương Sơn (chùa Hương), Đảng ủy, UBND xã Hương Sơn (Hà Nội) đã tổ chức khai mạc Lễ hội chùa Hương xuân Bính Ngọ 2026.
Lễ hội Gióng đền Sóc (xã Sóc Sơn, TP Hà Nội) là sự kiện văn hoá - tín ngưỡng quan trọng bậc nhất của người dân xã Sóc Sơn nói riêng và TP Hà Nội nói chung. Một trong những nghi lễ quan trọng và được đông đảo người dân, du khách mong chờ nhất là lễ cung tiến 8 lễ phẩm của nhân dân các thôn, làng dâng lên tạ ơn Đức Thánh Gióng. Trong đó, phần rước nữ tướng của thôn Yên Tàng (xã Đa Phúc) luôn thu hút được sự quan tâm đặc biệt của du khách.
Từ cảm hứng Tết - mùa của đoàn viên, của tri ân và hướng về cội nguồn, đoàn tàu Hà Nội 5 Cửa ô với năm toa tàu mang tên Ô Cầu Dền, Ô Quan Chưởng, Ô Cầu Giấy, Ô Chợ Dừa và Ô Đống Mác, được trang hoàng như phòng khách của các gia đình Hà Nội xưa, bắt đầu hành trình Thăng Long - Kinh Bắc, từ ngày 17/2 - 8/3/2026 (tức từ ngày mùng 1 Tết đến ngày 20 tháng Giêng âm lịch).
Trong không khí hân hoan những ngày đầu Xuân Bính Ngọ 2026, sáng 21/2 (tức ngày mùng 5 tháng Giêng âm lịch) tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Cổ Loa (xã Đông Anh, Hà Nội), lễ khai mạc các hoạt động văn hóa – thể thao thuộc Lễ hội Cổ Loa Xuân Bính Ngọ 2026 đã chính thức diễn ra, mở đầu cho chuỗi sự kiện sôi nổi, đậm đà bản sắc truyền thống dân tộc.
Sở Du lịch Hà Nội cho biết, trong 9 ngày Tết Nguyên đán Bính Ngọ (từ ngày 14 - 22/2, tức ngày 27/12/2025 - 6/1/2026 Âm lịch), Hà Nội đón khoảng 1,34 triệu lượt khách, tăng 36,3% so với cùng kỳ năm 2025. Tổng thu từ khách du lịch ước đạt 4,87 nghìn tỷ đồng, tăng 40,2% so với cùng kỳ năm 2025, đây là kết quả cao nhất từ trước đến nay của du lịch Hà Nội trong kỳ nghỉ Tết Nguyên đán.
.jpg "Chủ tịch UBND TP Hà Nội kiểm tra công tác chuẩn bị Lễ hội chùa Hương 2026")
.jpg "Phường Hoàn Kiếm bố trí điểm gửi xe miễn phí phục vụ nhân dân du xuân")
.jpeg "Sắc xuân Thăng Long trong những câu vọng cổ")
