Cuộc thi viết Hà Nội & Tôi

Hòa mình vào thế giới ca trù ở Thủ đô

Đinh Thành Trung 28/07/2023 11:50

Khi tiếng hát ca trù cất lên, tất cả không gian và thời gian dường như hòa lại. Du khách đến từ nhiều nền văn hóa khác nhau. Ai cũng mang trong lòng niềm tự hào về quê hương và dân tộc mình. Nhưng cùng với đó là sự trân trọng khi đắm mình vào bản sắc của Việt Nam.

090502164235_catru-libraryimage_viettimecom466-262.jpg
Ca trù - Một di sản đặc hữu của Việt Nam.

Ngày đó thủ đô kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Giáo phường Thăng Long biểu diễn buổi đầu tiên làm háo hức bao con tim yêu nghệ thuật dân gian. Ca trù. Ca mà như nuốt trọn từng tiếng tích tắc của thời gian. Ca mà hoà hợp một cách hoàn hảo với từng phách nhịp, tạo thành dải thanh âm tuyệt mĩ.

Một ngày bỗng thấy tâm hồn trống rỗng. Đi nhiều, đi mãi mà chưa thấy điểm dừng. Chợt vấn vương tiếng hát truyền thống cao cao thánh thót. “Em có còn ở đó nữa không nàng hát ca trù yêu dấu?” Chỉ là nói hộ tiếng lòng một người nào đó, cảm xúc đủ sâu và cảm nhận đủ lâu để hình thành trong lòng niềm cảm mến nghệ thuật dân gian đặc sắc.

Đôi lần gặp du khách đến từ phương Tây, vẫn tự hào giới thiệu ca trù là opera của Việt Nam. Vị khách ngạc nhiên rồi thích thú muốn đi xem cho bằng được. Người đến từ một nền văn hoá khác, anh cảm thấy lạ lẫm và không hiểu được tính nghệ thuật của ca trù, nhưng cảm giác được sống trong không gian ngập tràn cảm xúc, thấy đồng cảm với nét văn hoá cổ xưa.

Ca trù thật đặc biệt, là môn nghệ thuật không chỉ đặc sắc mà còn thể hiện sự tỉ mỉ, chỉn chu khó ngờ. Chỉ nghe giải thích hay xem qua truyền hình thì không thể hiểu hết nét đẹp của ca trù. Thậm chí khi đã đến nghe trực tiếp, nghe đến khi giai điệu réo rắt đã trở nên quen thuộc thì vẫn chưa thể cảm được cái âm luật nghiêm khắc mà tuyệt vời ấy. Nghệ sĩ như hoà cùng khán giả, hoà cùng không gian, như muốn nói lời tâm sự trong lòng. Nhưng người nghe cũng phải hiểu nghệ thuật thơ ca, không chỉ hiểu câu từ mà còn phải có tâm hồn đồng điệu. Là người quan viên thì phải biết thưởng thức, phải biết mới rung cảm được với đào hát. Đó cũng là rào cản để người bình thường muốn hiểu tường tận nghệ thuật ca trù đầy mê hoặc này. Nhưng vậy thì sao? Ca trù vẫn có sức hút riêng của nó, sắc sảo và huyền bí, tận tình và da diết.

Ca trù. Một di sản đặc hữu của Việt Nam. Chính quốc tế đã công nhận và vẫn đang nghiên cứu về nghệ thuật của đất nước chúng ta. Nghệ thuật nhịp phách của ca trù như một đại dương sâu rộng, muốn cập bến thì người đào nương phải chèo lái con thuyền mang tên ca từ và nhịp phách. Cỗ phách không chỉ thể hiện sự tinh tế của đào nương mà còn chứa đựng tâm hồn ca nữ. Phải mất nhiều năm tập luyện nghiêm ngặt và còn phải có duyên với môn nghệ thuật này mới có thể đứng ra hát ca trù được.

Thơ nhạc như hoa, lời ca như múa. Ngày đó, một du khách người Mỹ đã thốt lên như thế khi xem xong buổi giới thiệu nghệ thuật ca trù ở Hà Nội. Anh liên tưởng đến nghệ thuật ca hát lâu đời của các dân tộc ở nước Mỹ của mình. Anh kể các cộng đồng người ở Mỹ dù có gốc gác khác nhau nhưng luôn muốn bảo tồn truyền thống văn hóa của mình. Còn nghệ thuật của Việt Nam ta thì sao? Nó luôn đặc sắc và độc đáo, mà cũng chính vì nét đặc sắc đó mà chúng ta phải ra sức lan toả mạnh mẽ.

Hát ca trù. Hát chan hoà tình cảm. Không chỉ đơn thuần là ca hát mà còn là sự sẻ chia đồng điệu. Không chỉ đơn giản là gõ phách mà còn dào dạt tinh thần nghệ sĩ. Đó cũng chính là giới thiệu một cách thi vị về tiếng Việt đến người nghe trong nước và quốc tế. Xét trên ý nghĩa đó thì ca trù hoàn toàn xứng đáng được vinh danh trên toàn nhân loại. Ca trù không phải là hát nói bình thường mà người đào nương luyến láy từng chữ từng câu để thể hiện cho người nghe thấy được cái đẹp, cái trau chuốt, mềm mại của ngôn ngữ tiếng Việt kể cả cho một người không biết tiếng Việt.

Nhớ ngày mấy anh bạn Brazil quyết tâm “bám trụ” suốt cả chục ngày ở Hà Nội chỉ để tưởng thức càng nhiều càng tốt các món ăn ở Thủ đô, rồi tối đến đi nghe ca nhạc ở quá cà phê và phòng trà. Hôm nào các bạn cũng có trải nghiệm khác nhau và đó là điều tuyệt vời nhất. Cũng vì văn hóa ở Hà Nội phong phú quá, đặc sắc quá, không thể tưởng tượng được, lại rất dễ đồng cảm với văn hóa bộ lạc lâu đời của đất nước Nam Mỹ. Tôi biết những mĩ từ nghe có vẻ khách sáo nhưng đó là lời thật lòng của các du khách phương xa. Buổi nghe ca trù hôm nay, họ nói thật là không hiểu gì nhưng nói chắc sẽ tìm hiểu thêm về nét văn hóa độc đáo ấy, vậy là đủ để hình thành nên cảm xúc của bạn bè quốc tế. Chẳng phải đó là điều tuyệt vời nhất trong thời đại hội nhập ngày nay sao?

Như Tony, du khách người Anh nói, khi nghe một bài ca mà dù không hiểu tiếng nhưng vẫn thấy hay thì đó chính là nghệ thuật thuần khiết. Anh có thể cảm nhận thấy đào nương đang hát chính là một vị tiểu thư đài các, kiểu như một vị công tước quý tộc của châu Âu quê hương anh. Đoạn ca lúc trầm bổng, lúc nhẹ nhàng đưa người xem như đang dạo chơi trong một khu vườn tràn đầy ánh sáng. Mỗi cành cây, bụi cỏ trong khu vườn đó như có sinh khí dồi dào, chỉ đợi con người đến đưa bàn tay đến lay cành lá thấm đẫm sương đêm. Đó chính là dòng tự sự của thời gian.

Hà Nội về tối rực rỡ sắc màu. Nhìn từ trên tòa nhà cao tầng, phố đi bộ cứ như “suối nguồn phong cách” ào ào tuôn chảy. Từng người, từng người một ai cũng cố gắng thể hiện những gì tinh túy nhất của bản thân. Hòa cùng lặng lẽ là một bạn trẻ ngân nga những câu ca lạ lẫm. Dòng người tò mò dừng lại nghe rồi đi tiếp. Bạn trẻ nhẹ nhàng ẩn vào dòng người. Cách đó mấy con phố, ánh đèn neon soi sáng sân khấu có hai người biểu diễn.

Không lời nào có thể nghĩ ra khi nghe điệu ca cơ bản nhất của ca trù. Thính phòng Việt Nam, di sản quý của nhân loại đã được UNESCO công nhận. Đó là những gì người ta nghĩ và biết. Nhưng với những người ra sức lưu giữ bộ môn nghệ thuật này thì lại hướng đến việc được đưa ca trù ra khỏi danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Đó là câu hát Hồng hồng, tuyết tuyết/Nhớ ngày nào còn chửa biết cái chi chi… mà tưởng như ai cũng có thể hát được, vậy mà đến khi hát thử lại thấy không hề đơn giản. Ca trù là một thế giới muôn màu muôn vẻ và phong phú vô cùng. Tiếng hát, tiếng đàn trông vậy mà phải tuân theo những quy tắc nghiêm ngặt nhưng không thiếu sự sáng tạo. Môn nghệ thuật này vừa có tính đại chúng lại vừa mang tính bác học. Do đó việc tiếp cận du khách cả trong nước và quốc tế phải nhờ cả vào sự truyền cảm của người nghệ nhân, nghệ sĩ. Du khách xem mới xem ca trù thì làm sao biết được phách với đàn, tiếng phách giòn và đúng nhịp ra sao, nhưng phần nào họ cũng cảm nhận được sự nhịp nhàng và tinh tế của tiếng ngân vang trong tâm hồn.

Tất nhiên, những cảm nhận của các du khách nước ngoài không thể lột tả được cái hay của ca trù, nhưng đó cũng là một nét chấm phá vừa kỳ lạ vừa cảm xúc khi một môn nghệ thuật thuộc loại “khó nghe” được giới thiệu cho bạn bè quốc tế. Đi nghe hát chứ không phải xem hát, đó là ý nghĩa và cũng là phẩm chất nguyên bản nhất của ca trù, không giống như các loại hình khác như chèo hay hát văn.

Văn hoá Việt Nam thiên biến vạn hoá, như rừng cây đua nhau đâm chồi nảy lộc, vươn cao và bén rễ. Trong đó nghệ thuật ca trù hiện ra bình dị mà sâu sắc, lững lờ mà vô lo, điều đó thể hiện qua vẻ mặt của đào nương, qua giọng hát cứ thế cất lên theo nhịp phách cứ thế tuôn ra như suối chảy mây trôi. Tiếng phách và tiếng hát ấy đại diện cho nền văn hoá dân gian giàu bản sắc của Việt Nam và thủ đô của chúng ta./.

Tác phẩm tham dự cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" của tác giả Đinh Thành Trung. Thông tin về cuộc thi xem tại đây.
Bài liên quan
  • Hà Nội và tôi
    Hà Nội, trái tim của Việt Nam. Một ngôi nhà thân thương của người con đất Việt. Mỗi người Việt Nam từ Bắc vào Nam, từ miền xuôi đến miền ngược đều ước ao một lần được đến thăm Hà Nội. Nó là niềm tự hào của cả nước, của mỗi người dân khi được sống và làm việc ở Thủ đô, được trở nên đặc biệt khi được sinh ra và lớn lên ở đất Hà thành. Được gọi hai tiếng Hà Nội là quê hương.
(0) Bình luận
  • Hà Nội - Ngọt ngào hương vị vượt thời gian
    Kem - một thức đồ ăn có xuất xứ Tây phương thật quen thuộc với tất cả mọi người. Nhưng kem Tràng Tiền là một hiện tượng ẩm thực nơi đất thành đô. Từ một món ăn xuất xứ phương Tây, kem Tràng Tiền mang trong mình hương vị xứ sở, chuyển mình trở thành đặc sản Hà Nội, hấp dẫn, lôi cuốn cả những thực khách khó tính nhất. Đi qua bao năm tháng, kem Tràng Tiền khiến cho bất cứ ai dù sinh ra trên mảnh đất Thủ đô hay chỉ ghé chân tới nơi đây đều nhớ đến!
  • Ký ức không phai về Hà Nội
    Tôi tới Hà Nội lần đầu cách đây hơn 20 năm, khi còn học tiểu học. Tôi nhớ cảm giác háo hức vào đêm trước ngày xuất phát, nằm mãi không thể ngủ. Vì lẽ đó, trên chuyến xe đi Hà Nội, tôi nằm thiếp đi lúc nào không biết.
  • Kỷ niệm một chuyến tham quan
    Ngày xưa, ngôi trường cấp 2 nơi tôi theo học vẫn giành phần thưởng đặc biệt cho các học sinh khá, giỏi khi kết thúc năm học. Đó là những chuyến tham quan du lịch khám phá những vùng đất mới để học sinh hiểu biết thêm về quê hương đất nước như đi tham quan Vườn Quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình), nhà máy thủy điện Hòa Bình (Hòa Bình),... Những chuyến đi ấy thật quý giá bởi những năm tháng đó còn nhiều khó khăn, chưa có điều kiện như bây giờ!
  • Hương cốm
    Mỗi khi đến độ thu sang, những cơn gió heo may về, mùi hương cốm lại thoang thoảng khắp ngang cùng ngõ hẻm quê tôi. Từ khi còn thơ bé đã biết mùi thơm của nếp non, của hương cốm mới hòa lẫn với lá sen. Được thưởng thức những hạt cốm non, mỏng dính như lá me trong lòng bàn tay là lũ trẻ con chúng tôi đã sung sướng đến tận cùng. Mùi hương ấy đã theo tôi lớn lên cùng với dòng thời gian chẳng xoay vần.
  • Phố cổ: Hoài niệm và tình yêu
    Cho đến bây giờ, khi tôi bồi hồi nhớ về kỉ niệm phố cổ, tất cả hình ảnh của quá khứ từ mấy chục năm qua lại lung linh trở về sống động như một cuốn phim, tưởng đâu chỉ vừa mới hôm qua. Đất nước trải dài 4000 năm, Hà Nội của tôi từ xa xưa hình thành và lớn dậy trong nền văn minh sông Hồng, cũng xấp xỉ tuổi ấy, còn nếu chỉ tính từ khi được vua Lý Thái Tổ chính thức định đô, thì cũng trên 1000 năm, đã trở thành nơi tụ hội và lan tỏa cho cả nền văn hiến lẫy lừng với thời gian.
  • Có một Hà Nội rất khác trong tôi
    Đó là một con ngõ cụt có gần hai chục hộ, nằm san sát đối mặt vào nhau qua một con đường ngõ lát gạch đỏ rộng hơn hai mét. Cư dân phần lớn đều còn trẻ hoặc trung tuổi, chỉ có vài cụ ông, cụ bà sống với con cháu. Lớp trẻ ban ngày mải miết đi làm ăn, tối về mới tập trung đông đủ. Nhưng cũng có người vì công việc mà quanh năm suốt tháng xa nhà. Thi thoảng lại về dăm bữa nửa tháng cho con cái đừng quên mặt, cho vợ đừng quên hơi rồi lại ra đi. Đứng tần ngần trước cửa, hôn nựng nịu con yêu rồi thở dài rảo bước v
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Mùa hoa biên giới
    Sau những ngày vất vả ngược xuôi với các vụ việc, hôm nay Ban mới có một ngày rảnh rỗi. Nhớ tới lời hứa với Hoa, nhớ tới lũ trẻ trên điểm trường ở Nậm Mo Phí, Sín Thầu, nơi Hoa dạy. Ban mua một ba lô quà bánh, ít mì tôm, thịt hộp cho lũ trẻ và đặc biệt mua cho Hoa một tấm áo mới.
  • “Sống lại” làng nghề giấy Dó
    Làng nghề giấy Dó không biết xuất hiện từ bao giờ, nhưng đã đi vào ca dao và trở nên nổi tiếng. Tuy nhiên, nghề sản xuất truyền thống làm giấy Dó thuộc làng Yên Thái xưa, nay là phường Bưởi, quận Tây Hồ (Hà Nội) đã mai một gần như không còn. Để phát triển dịch vụ, du lịch văn hóa đặc thù, phát huy giá trị nghề sản xuất truyền thống, quận Tây Hồ đã lập đề án phục dựng nghề này.
  • Dấu ấn Lý Nam Đế trên quê hương Hoài Đức
    Hoài Đức là một huyện nằm ở phía Tây và Tây Nam của Thành phố Hà Nội, có lịch sử hình thành và phát triển trải qua hàng nghìn năm. Trong tiến trình lịch sử ấy, miền đất Hoài Đức đã sản sinh, tụ hội nhiều bậc hiền tài, nhà khoa bảng có nhiều đóng góp cho đất nước, quê hương trong đó có Lý Nam Đế - người anh hùng có công đánh đuổi giặc Lương, vị Hoàng đế khai sinh ra triều đại Tiền Lý và lập nên nhà nước Vạn Xuân vào thế kỷ thứ VI.
  • Lễ hội Rượu vang Ý 2024: Trải nghiệm văn hóa và cơ hội kinh doanh
    Lễ hội Rượu vang Ý – một sự kiện thường niên do Lãnh sự quán Ý và Gambrorosso tổ chức, thu hút sự quan tâm của nhiều doanh nghiệp và du khách đam mê văn hóa Ý tại Việt Nam – sẽ trở lại vào ngày 3 tháng 6 năm 2024 tại khách sạn Rex, TP Hồ Chí Minh (141 Nguyễn Huệ, Bến Nghé, Quận 1, TP Hồ Chí Minh). Sự kiện năm nay không chỉ hứa hẹn mang đến những trải nghiệm ẩm thực độc đáo, kết hợp giữa các loại rượu vang thượng hạng và món ăn đặc sắc của Ý, mà còn mở ra cơ hội kết nối thương mại hiệu quả.
  • Không chỉ người trẻ mới chọn “xe quốc dân” VF 3
    Nhờ sự đa dạng màu sắc, khả năng tùy biến linh hoạt cùng mức giá và chính sách trả góp “siêu hời”, VinFast VF 3 dễ dàng trở thành lựa chọn của khách hàng ở các độ tuổi khác nhau, ngay cả những người dùng lớn tuổi.
Đừng bỏ lỡ
Hòa mình vào thế giới ca trù ở Thủ đô
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO