Hà Nội xưa - nay

Chuyện kể ngày tiếp quản Thủ đô

Nguyên Thảo • 17:22 08/10/2024

Năm nào cũng vậy, cứ đến ngày 10/10 là các cựu thanh niên xung phong (TNXP) công tác tiếp quản Thủ đô trong ngày giải phóng năm xưa lại gặp nhau. Dẫu số lượng người tham dự ngày càng ít đi vì người mất, người ốm đau, bệnh tật nhưng mỗi lần gặp lại, những kỉ niệm về ngày tiếp quản Thủ đô lại ùa về trong họ, như chưa từng có dấu vết của thời gian…

“Hôm ấy, tôi đang ở nhà thì nhận được điện thoại của đồng đội báo rằng, tôi có mặt trong một bức ảnh phóng to đang được trưng bày tại triển lãm ảnh “Ngày Giải phóng Thủ đô 10/10/1954 qua ống kính của người dân Hà Nội” tổ chức tại Nhà Triển lãm Tràng Tiền. Tôi vội vã đi ngay và lặng người trước bức ảnh lần đầu tiên nhìn thấy, được chụp vào đúng thời khắc lịch sử của Thủ đô. Và rồi, không chỉ được gặp lại chính mình, tôi còn được hội ngộ với tác giả của bức ảnh, nhiếp ảnh gia nghiệp dư Thân Trọng Ninh. Tính ra đó là lần thứ 2 nhưng lại có thể coi là lần gặp đầu tiên giữa người chụp ảnh và người trong ảnh. Tôi xúc động và hạnh phúc vô cùng như đang nhìn thấy hình ảnh của chính mình mấy chục năm về trước, trẻ trung rực rỡ và tràn đầy lý tưởng.

3.jpg
Gặp mặt truyền thống đội TNCT tiếp quản Thủ đô năm 2009.

Bức ảnh ấy ghi dấu sự có mặt của Đội Thanh niên công tác (TNCT) tiếp quản Thủ đô trong Ngày Giải phóng 10/10/1954”. Đó là chia sẻ của bà Vương Thị Hiếu, thành viên của đội. Năm đó, bà Hiếu vừa tròn 20 tuổi. 9 năm trước, khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, cô bé Hiếu 11 tuổi theo gia đình đi kháng chiến và được học tập dưới mái trường Việt Bắc. 9 năm sau, cô gái ấy đã được lựa chọn cùng gần 400 học sinh, thanh niên ưu tú ở các trường trung học kháng chiến vùng tự do từ Nghệ An đến Việt Bắc tham gia vào đội TNCT trở về tiếp quản Thủ đô.

Đội TNCT tiếp quản Thủ đô ngày ấy được thành lập với một nhiệm vụ vô cùng quan trọng: tuyên truyền giải thích cho người dân Hà Nội hiểu rõ về đường lối, chính sách của Chính phủ mới, gây dựng và phát triển các phong trào thanh niên trong xã hội mới, cùng nhân dân chuẩn bị đón bộ đội về giải phóng Thủ đô. Đội được chia thành nhiều phân đội, thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau. Một số người “vào thành” từ trước ngày 10/10 để cùng bộ đội tiếp quản các cơ quan hành chính Pháp. Một số người được giao nhiệm vụ đến từng nhà, gặp từng người dân để làm “công tác tư tưởng”, giải thích đường lối chính sách của Chính phủ Cụ Hồ, một số người khác lại cùng thanh niên địa phương dọn dẹp phố phường sạch đẹp, chuẩn bị cờ hoa để đón đoàn quân chiến thắng, một số người lại chuẩn bị cho công việc gây dựng phong trào thanh niên sau khi bộ đội tiếp quản… Mỗi người một nhiệm vụ. Hà Nội khi đó vẫn giới nghiêm, đường phố vắng lặng nhưng ẩn giấu bên trong là một “cơn sóng ngầm” sẽ bùng nổ tưng bừng trong ngày giải phóng. Không khí trong đội rất khẩn trương, các thành viên hăng say thực hiện nhiệm vụ với khát vọng về một cuộc sống mới, tự do.

001.jpg
Bộ đội vào tiếp quản Thủ đô.

Bà Nguyễn Thị Giang (quê Mỹ Hào, Hưng Yên) năm ấy mới 17 tuổi, là thành viên trẻ nhất đội kể: “Không giống như chị Hiếu được sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, đa phần các thành viên trong đội TNCT tiếp quản Thủ đô chúng tôi đều xuất thân ở các miền quê Bắc bộ. Với nhiệm vụ công tác này, lần đầu tiên chúng tôi được về Hà Nội, về Thủ đô. Tôi đã được nghe kể rằng Hà Nội đẹp lắm… Những người Hà Nội luôn thiết tha nhung nhớ Thủ đô, góc phố và ngôi nhà tuổi thơ của họ khiến chúng tôi cũng rất tò mò. Từ Thái Nguyên, chúng tôi hành quân về Hà Nội, mỗi bước chân đến gần Hà Nội hơn, tôi lại càng thêm háo hức. Chúng tôi tập kết ở nhà thương Đồn Thủy (nay là Bệnh viện Trung ương Quân đội 108), rồi tỏa đi khắp Hà Nội làm nhiệm vụ. Nhiệm vụ của tôi ngoài việc tập hợp thanh thiếu niên để tuyên truyền các chính sách của Đảng, tổ chức đội ngũ phong trào thì còn tham gia chỉnh trang đường phố, tổng vệ sinh các nơi công cộng, kẻ khẩu hiệu làm băng rôn cùng nhân dân Thủ đô chuẩn bị đón đoàn quân chiến thắng trở về. Và đúng như những gì tôi đã được nghe kể, Hà Nội rất đẹp, lại càng đẹp hơn trong rừng cờ hoa tưng bừng của ngày giải phóng”. Sau đó, bà Giang đã gắn bó cả cuộc đời mình với mảnh đất Thủ đô ngàn năm văn hiến.

Mỗi lần gặp nhau, các cựu thành viên đội TNCT tiếp quản Thủ đô lại mừng mừng tủi tủi cùng nhau ôn lại chuyện cũ. Mốc thời gian cứ lớn dần theo 50 năm trước, 60 năm trước và bây giờ là 70 năm trước… nhưng trong những đôi mắt đã nhăn nheo, họ vẫn là những chàng trai cô gái năm nào, những con người có những năm tháng thanh xuân gắn liền với lịch sử vẻ vang của dân tộc. “Ngày ấy rực rỡ lắm, oai hùng lắm. Ngày 8/10/1954, tôi và một số đồng đội được cùng bộ đội đi tiếp quản ngôi nhà số 10 Rue de la Chaux, nguyên là trụ sở Bộ Giáo dục của chế độ cũ. Cuộc bàn giao được tiến hành rất ngắn gọn. Sau khi viên sĩ quan Pháp đưa biên bản bàn giao, chúng tôi quan sát hiện trường và nhận ra một số dây điện đã bị cắt, bàn tủ đổ vỡ và một số trang thiết bị đã bị tháo dỡ. Chúng tôi yêu cầu họ kiểm kê kĩ và ghi biên bản rõ ràng. Đó là lần đầu tiên tôi làm việc trực tiếp với một viên sĩ quan Pháp. Bây giờ nghĩ lại thì thấy bình thường, nhưng hồi ấy, tôi mới có 23 tuổi, còn rất trẻ, phải đối mặt với một sĩ quan Pháp sừng sỏ. Nhưng phía sau tôi là chiến thắng Điện Biên Phủ lẫy lừng, tôi đến đây với vai trò là người chiến thắng thì còn có gì phải sợ? Công cuộc bàn giao diễn ra suôn sẻ. Đồng thời với chúng tôi, các sĩ quan Việt Minh khác cũng thành công tiếp quản những công sở khác, thu lại toàn bộ tài sản của quân Pháp, để tập trung chuẩn bị cho công tác đón bộ đội vào thành giải phóng Thủ đô” - ông Kiều Lương viết trong nhật kí của mình.

70 năm đã trôi qua kể từ ngày “Một sớm thu trong đất thắm sao vàng/ Năm cửa ô xòe năm cánh rộng/ Đoàn quân về nhấp nhô như sóng” nhưng trong kí ức của những con người “tạo nên lịch sử” vẫn như mới ngày hôm qua. Ông Nguyễn Văn Khang - Trưởng ban liên lạc đội TNCT tiếp quản Thủ đô chia sẻ: “Không biết rằng đến ngày kỉ niệm 75 năm, 80 năm của mùa thu lịch sử, chúng tôi có còn trên đời để gặp nhau ôn lại chuyện cũ hay không, nhưng tôi vẫn thấy mình may mắn vì đã được giao một nhiệm vụ đặc biệt trong thời kì lịch sử đặc biệt của dân tộc. Chúng tôi tự hào về điều đó”. Đội TNCT tiếp quản Thủ đô từ gần 400 thành viên nay chỉ còn lại 132 thành viên. Và mỗi năm trôi qua, con số này ngày một giảm đi. Những chàng trai cô gái năm xưa có thể không còn, nhưng sự có mặt của họ trong lịch sử dân tộc vẫn sẽ còn lưu danh mãi./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Tìm về nét thanh tao trong văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa
    Hai hoạt động giao lưu, trải nghiệm văn hóa trà Việt sẽ diễn ra ngày 14/11/2026 tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, Hà Nội đưa công chúng đến gần hơn với nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội xưa, từ cách chọn trà, sao chè đến sử dụng trà cụ và thực hành pha trà.
  • Trưng bày “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị”: Cơ hội khám phá thú chơi tao nhã đất Kinh kỳ
    Từ ngày 10 đến ngày 30/11/2026, tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, quận Hoàn Kiếm, không gian trưng bày chuyên đề “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị” sẽ chính thức mở cửa đón công chúng và du khách thập phương. Sự kiện hứa hẹn mang đến một điểm hẹn văn hóa độc đáo, giúp những người yêu Hà Nội tìm lại khoảng lặng yên bình và cảm nhận trọn vẹn chiều sâu nghệ thuật sống của đất Kinh kỳ xưa.
  • Lớp học thời chiến và ký ức từ những vùng sơ tán
    Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), sáng 8/10, Bảo tàng Hà Nội tổ chức tọa đàm “Lớp học thời chiến - Ký ức từ những vùng sơ tán”. Những ký ức của những giáo viên, học sinh từng học tập, giảng dạy tại các vùng sơ tán trong những năm chiến tranh được chia sẻ trong tọa đàm đã tái hiện một giai đoạn đặc biệt của giáo dục Thủ đô.
  • Thể lệ cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng"
    Tiếp nối thành công của cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" lần thứ I và II, Tạp chí Người Hà Nội phát động cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng".
  • Nhớ đình xưa nơi phố cũ
    Một buổi chiều cuối năm 2025, tôi trở về bên Hồ Gươm, nơi lưu giữ miền cổ tích của tuổi thơ mình. Rảo bước trên vỉa hè phố Cầu Gỗ để vào chợ Hàng Bè, nơi tôi đã đi qua không biết bao lần trong suốt 25 năm đầu đời của mình (1954-1979), tôi bỗng ngỡ ngàng như lạc vào một miền xa lạ.
  • Bến xe Hà Nội: Nơi những hành trình bắt đầu từ ký ức
    Trong nhịp sống hối hả của Thủ đô, bến xe không chỉ là nơi đi và đến. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức của biết bao thế hệ — nơi những người con xa quê lần đầu đặt chân tới Hà Nội, nơi những chuyến xe chở theo ước mơ, hy vọng và cả những nỗi niềm rất đời thường.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Chuyện kể ngày tiếp quản Thủ đô
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO