Cuộc thi viết Hà Nội & Tôi

Bóng làng giữa phố

Chung Tiến Lực • 11/04/2023 08:25

Hà Nội đặc sắc với những chiếc cổng làng cổ kính rêu phong. Lặng lẽ đứng bên những căn nhà, mái phố mới, hiện đại; cổng làng là lời nhắn gửi của các thế hệ ông cha qua mỗi kiểu dáng kiến trúc. Nét chữ tài hoa, ý tứ sâu sắc ở mỗi câu đối gợi lên những ước vọng cộng đồng, truyền đời. Cổng làng là miền ký ức giữa dòng chảy thời đại trong ngõ nhỏ, phố nhỏ.

village-duong-lam-portique-entree-visiter-hanoi.jpg
Cánh cổng xưa cũ của ngôi làng qua thời loạn lạc có thể không còn nguyên vẹn, nhưng cây đa, giếng nước, sân đình và bóng dáng cổng làng vẫn còn in sâu mãi... (ảnh minh hoạ)

Đi trong phố thị luôn tấp nập người xe, chiếc cổng làng cổ xưa như một dấu chấm, giữ chậm lại nhịp không gian và thời gian đang đà đua chen tốc độ. “Cổng làng là lá bùa mê” (Đỗ Nam Cao), Cổng làng, nơi bất chợt thấy lòng người như lắng lại, chiêm nghiệm, bâng khuâng.

Trải dài ngàn năm, có biết bao thế hệ, bao nhiêu tinh hoa từ mọi miền đất nước về đây tụ hội thành phường, thành hội quán. Để rồi từ đó mà ra những cái tên phố, tên hàng nghe xao xuyến, thân thương.

Qua bao cuộc binh đao khói lửa, bao lần người Hà Nội phải bỏ lại mảnh vườn, góc sân lánh nạn giặc ngoại xâm. Cánh cổng xưa cũ của ngôi làng qua thời loạn lạc có thể không còn nguyên vẹn, nhưng cây đa, giếng nước, sân đình và bóng dáng cổng làng vẫn còn in sâu mãi trong thâm tâm mỗi người Hà Nội. Mỗi chiếc cổng làng có một nét văn hoa, văn hóa riêng tuỳ theo đặc điểm của làng. Cổng làng ra đời từ rất sớm, gắn liền với sự hình thành và phát triển của làng. Kiến trúc cổng làng xưa không cầu kỳ, phô trương mà chỉ khẳng định chỗ đứng của làng trong một khoảng không gian, tồn tại với thời gian. Bóng dáng của cổng làng ở Hà Nội gắn với nền văn minh Nho giáo, mang tính phác họa và toát lên những ước vọng của cộng đồng từ đời này qua đời khác. Phía sau mỗi cánh cổng làng Việt ấy, xưa nay vẫn là sự gắn kết của cộng đồng, của gia tộc, là nét chung tiêu biểu về phong tục, tập quán, là nét riêng văn hoá một cộng đồng. Vì thế cổng làng luôn là nỗi nhớ, là hình ảnh quê hương của những người con xa xứ. Cổng làng ở phố Hà Nội không chỉ tạo nên hồn làng đất Việt mà qua dáng vẻ kiến trúc còn thể hiện chiều sâu văn hóa mỗi ngôi làng từ trong quá khứ vọng về. Trong tâm thức người dân phố cũ, mỗi khi nhắc đến làng, ai cũng nhớ đến hình ảnh cổng làng với một ý nghĩa thiêng liêng. Lặng lẽ đứng ở đầu con ngõ, bên những mảng tường loang, cổng làng chứng kiến bao thăng trầm và dường như nó biểu trưng cho sự uy nghi, nền nếp riêng của làng mình. Bởi vậy mà ai cũng muốn bước chân qua cổng làng để thấy cuộc sống người dân Hà thành, muốn được đặt bàn tay lên từng vết đắp nổi, từng vết sẹo thời gian, từng họa tiết đơn sơ mà nhiều chiều kích, ước lệ. Tự nhiên bàn tay muốn chạm vào tường cổng để cảm nhận chút xưa còn lưu lại trên viên gạch bàng bạc màu rêu. Chạm tay vào cổng là chạm vào quá khứ, nghe lách cánh tiếng thoi đưa dệt lụa, tiếng chày giã giấy dó và ngân nga tiếng chuông chùa buông thả trên mặt hồ giăng giăng sương. Bước vào cổng là đi vào một phong cách của những người sống cùng nhau phía sau cổng ấy, trong người tự nhiên xúc cảm, phải sao đây cho xứng, cho hợp với cốt cách, phong thủy của làng như là một lối sống: “nhập gia tùy tục”. Còn bước qua cổng là mang theo tâm trạng của người đi; khát khao vươn lên nhưng vẫn giữ cho được lòng tự hào về nguồn cội, nơi xuất thân mà nhân nên nét thanh lịch, hào hoa của người Tràng An.

Kiến trúc cổng làng ở Hà Nội không cầu kỳ trưng diện sự phồn hoa đô thị mà chỉ khiêm nhường nhặt những nét gần gũi, thân thương từ cuộc sống. Phải vì thế mà chưa cần bước sâu vào trong ngõ phố, chưa kịp đặt chân tới sân đình, mới chỉ đứng trước cổng thôi cũng cảm nhận được cốt cách của làng trong phố. Và có phải chăng do cổng được đặt ở vị trí trang trọng nhất để người của làng khi trở về, chỉ khẽ chạm tay vào cổng cũng thấy mình đã về tới mái nhà thân yêu.

Thăng Long khi xưa là chốn kinh kỳ cờ hoa rực rỡ, được gọi là Kẻ Chợ với những phố hàng đặc trưng, mang dáng dấp tổ chức hạ tầng làng xã đã tồn tại qua nhiều thời kỳ. Ngày nay vẫn còn đấy những làng trong phố như Yên Phụ, Trích Sài, Ngọc Hà, Làng Cót… Hà Nội còn đó phố được mệnh danh là “Phố cổng làng”. Phố Thụy Khuê, mỗi chiếc cổng làng chỉ cách nhau vài trăm mét nằm đan xen giữa những ngôi nhà có đường nét kiến trúc hình học tân tiến, tạo nên nét đẹp riêng mà không ở thủ đô nước nào có được. Cổng làng Yên Thái kết cấu như một gian nhà tôn vinh nghề làm giấy dó nổi tiếng, giấy để tiến cử triều đình. Có chiếc cổng treo tấm hoành phi khắc bốn chữ “Mỹ tục khả phong” do triều Nguyễn ban tặng cho làng. Cổng Trích Sài tương đồng với cong cong mái đình mái chùa sầm uất sau tán lá.

Nhìn ngắm những cổng làng ở Hà Nội, ta lại thao thiết nhớ những chiếc cổng làng thân quen ở những miền quê êm ả. Những trưa hè nóng bức, chân cổng làng là nơi lũ trẻ thường tụ tập chơi ô ăn quan, bắn bi, đánh đáo; là nơi ngóng mẹ đi chợ về có tấm bánh đa, miếng bánh đúc. Đêm trăng thanh gió mát, cổng làng, nơi nam nữ hẹn hò hát đối. Ngày mùa, cổng làng là nơi nghỉ chân của những bà, những thôn nữ gánh lúa nặng trĩu vai. “Nâng chân con trẻ đầu đời/Tiễn người ra trận/Đón người đi xa…”. Thời chiến tranh, cổng làng diễn ra nhiều cuộc chia ly, những cuộc tiễn đưa không hẹn ngày về của mẹ già tiễn con, vợ hiền tiễn chồng, những đứa con thơ tiễn cha yêu ra trận. Rồi cũng chính tại cổng làng này, họ lại mong ngóng mỏi mòn người thân từ phương xa trở về. “Dù ai xuôi ngược ra vào/Cổng làng ta đó lời chào từ xa…”.

Cuộc sống ở Hà Nội nhộn nhịp và hối hả, nhưng mỗi khi bước chân qua những cổng làng, nhịp sống bỗng trở nên chậm rãi, bình yên. Cổng làng ở Hà Nội là công trình mang bản sắc văn hóa, mang thông điệp gửi tới mai sau; là công trình khắc ghi nét tài hoa, thịnh vượng và sang trọng. Trải qua hàng trăm năm thăng trầm của lịch sử, những cổng làng vẫn trầm mặc giữa lòng Thủ đô Hà Nội như một miền ký ức đẹp của nhiều nhiều thế hệ người Hà Nội.

Tác phẩm tham dự cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" của tác giả Chung Tiến Lực. Thông tin về cuộc thi xem tại đây.

Bài liên quan
  • Nét đẹp văn hoá công sở Hà Nội những năm thuộc thập niên 70-80 ở thế kỷ trước
    Ngày ấy, tôi công tác ở Ủy Ban Khoa học Xã hội Việt Nam (UBKHXHVN), nay là Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội và Nhân văn. Các thủ trưởng của tôi như: Chủ nhiệm Nguyễn Khánh Toàn, các Phó Chủ nhiệm Đào Văn Tập, Phạm Huy Thông, Phạm Như Cương, Vũ Khiêu, đều đã đi gặp tiền bối hết cả rồi. Nhưng, những kỷ niệm đẹp của năm tháng được sống và làm việc dưới mái nhà chung thân yêu ấy, thì vẫn còn đọng lại mãi trong tôi.
(0) Bình luận
  • Hà Nội trong mắt thế hệ mới
    Có một Hà Nội đang hiện ra trước mắt thế hệ trẻ với một diện mạo khác. Những cây cầu mới nối đôi bờ sông Hồng, những tuyến vành đai mở rộng không gian đô thị, những đại lộ kéo dài về phía ngoại thành, những khu đô thị và công trình mới đang từng ngày làm thay đổi cách người Hà Nội đi lại, làm việc, vui chơi và hình dung về tương lai. Hà Nội không còn chỉ nhìn về phía những gì đã làm nên mình mà đang bắt đầu nhìn xa hơn về phía chân trời.
  • Một buổi chiều đi qua nghìn năm
    Buổi chiều ấy, tôi đang học thì nhận được tin nhắn. Bạn đã ở chùa Trấn Quốc. Đợi tôi. Tôi nhìn đồng hồ. Buổi học vẫn chưa hết. Ngoài kia là một chiều Hà Nội tháng Tám còn lòng tôi đã chạy trước đến Hồ Tây. May sao gần bốn giờ, cô cho nghỉ sớm. Tôi thu vội sách vở. Ở tuổi ngoài bốn mươi, vẫn có những phút được tan học sớm khiến người ta vui như một cô học trò nhỏ.
  • Những người “giữ lại” Hà Nội
    Có những buổi sáng, Hà Nội thức dậy bằng những âm thanh rất khẽ. Tiếng chổi tre trên vỉa hè, tiếng rao của người bán hàng rong, tiếng xe đạp lướt qua con phố còn bảng lảng sương. Và đâu đó, giữa 36 phố phường, vẫn có những âm thanh mà tưởng như đã thuộc về một Hà Nội xa xưa: Tiếng búa gõ vào đe, tiếng giấy sột soạt dưới bàn tay người viết chữ, tiếng gọi nhau mua gói cốm, tiếng người bán hoa báo mùa đang tới.
  • Dịu dàng thu qua phố
    Hà Nội vào thu với những con đường đẹp như mơ, sắc vàng rực rỡ nhuộm cả khung trời. Những chiếc lá nhẹ rơi, bay bay trong gió, xào xạc theo bước chân như níu giữ người đi. Con đường Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu với những hàng cây cổ thụ rợp bóng, là nơi mà giới trẻ hay thích chụp ảnh, check in. Nơi đây cũng là nơi mà có rất nhiều những chiếc xe đạp của các mẹ, các chị chở đầy các loài hoa đến bán. Với bó hoa cúc Hoạ Mi trên tay, các cô gái trẻ hay cả những phụ nữ trong tà áo dài duyên dáng đang thả sức tạo kiểu để có bộ ảnh kỷ niệm. Một khung cảnh nên thơ, để ai đó đi ngang qua cũng không khỏi thốt lên: "Ôi sao thu dịu dàng, yên bình đến thế!".
  • Đi qua Hà Nội
    Trưa ấy, một người bạn xứ Bắc hẹn tôi ra Hàm Cá Mập. Bạn chỉ bảo muốn tôi có thêm một trải nghiệm riêng có của Hà Nội khi thành phố vừa chớm thu. Khi tôi đến, bạn đã nhẫn nại đợi ở đó, bên mình là chiếc máy ảnh cơ to và nặng. Bạn đã đi nhiều nơi, biết nhiều miền đất nước, lại khá tường tận Hà Nội. Nhưng hôm ấy, bạn không đưa tôi vào một di tích nào. Chỉ cùng tôi bước lên tầng hai của một chiếc xe buýt.
  • Có người gọi tên tôi giữa Hà Nội
    Không phải tiếng rao khuya, tiếng chuông tàu hay một câu hát cũ. Chỉ là giữa một buổi sáng ở Cát Linh, khi tôi đang lủi thủi theo dòng người, phía sau bỗng vang lên: - Chị Tâm ơi, lên xe nào!
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
Bóng làng giữa phố
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO