Cuộc thi viết Hà Nội & Tôi

Bóng làng giữa phố

Chung Tiến Lực • 11/04/2023 08:25

Hà Nội đặc sắc với những chiếc cổng làng cổ kính rêu phong. Lặng lẽ đứng bên những căn nhà, mái phố mới, hiện đại; cổng làng là lời nhắn gửi của các thế hệ ông cha qua mỗi kiểu dáng kiến trúc. Nét chữ tài hoa, ý tứ sâu sắc ở mỗi câu đối gợi lên những ước vọng cộng đồng, truyền đời. Cổng làng là miền ký ức giữa dòng chảy thời đại trong ngõ nhỏ, phố nhỏ.

village-duong-lam-portique-entree-visiter-hanoi.jpg
Cánh cổng xưa cũ của ngôi làng qua thời loạn lạc có thể không còn nguyên vẹn, nhưng cây đa, giếng nước, sân đình và bóng dáng cổng làng vẫn còn in sâu mãi... (ảnh minh hoạ)

Đi trong phố thị luôn tấp nập người xe, chiếc cổng làng cổ xưa như một dấu chấm, giữ chậm lại nhịp không gian và thời gian đang đà đua chen tốc độ. “Cổng làng là lá bùa mê” (Đỗ Nam Cao), Cổng làng, nơi bất chợt thấy lòng người như lắng lại, chiêm nghiệm, bâng khuâng.

Trải dài ngàn năm, có biết bao thế hệ, bao nhiêu tinh hoa từ mọi miền đất nước về đây tụ hội thành phường, thành hội quán. Để rồi từ đó mà ra những cái tên phố, tên hàng nghe xao xuyến, thân thương.

Qua bao cuộc binh đao khói lửa, bao lần người Hà Nội phải bỏ lại mảnh vườn, góc sân lánh nạn giặc ngoại xâm. Cánh cổng xưa cũ của ngôi làng qua thời loạn lạc có thể không còn nguyên vẹn, nhưng cây đa, giếng nước, sân đình và bóng dáng cổng làng vẫn còn in sâu mãi trong thâm tâm mỗi người Hà Nội. Mỗi chiếc cổng làng có một nét văn hoa, văn hóa riêng tuỳ theo đặc điểm của làng. Cổng làng ra đời từ rất sớm, gắn liền với sự hình thành và phát triển của làng. Kiến trúc cổng làng xưa không cầu kỳ, phô trương mà chỉ khẳng định chỗ đứng của làng trong một khoảng không gian, tồn tại với thời gian. Bóng dáng của cổng làng ở Hà Nội gắn với nền văn minh Nho giáo, mang tính phác họa và toát lên những ước vọng của cộng đồng từ đời này qua đời khác. Phía sau mỗi cánh cổng làng Việt ấy, xưa nay vẫn là sự gắn kết của cộng đồng, của gia tộc, là nét chung tiêu biểu về phong tục, tập quán, là nét riêng văn hoá một cộng đồng. Vì thế cổng làng luôn là nỗi nhớ, là hình ảnh quê hương của những người con xa xứ. Cổng làng ở phố Hà Nội không chỉ tạo nên hồn làng đất Việt mà qua dáng vẻ kiến trúc còn thể hiện chiều sâu văn hóa mỗi ngôi làng từ trong quá khứ vọng về. Trong tâm thức người dân phố cũ, mỗi khi nhắc đến làng, ai cũng nhớ đến hình ảnh cổng làng với một ý nghĩa thiêng liêng. Lặng lẽ đứng ở đầu con ngõ, bên những mảng tường loang, cổng làng chứng kiến bao thăng trầm và dường như nó biểu trưng cho sự uy nghi, nền nếp riêng của làng mình. Bởi vậy mà ai cũng muốn bước chân qua cổng làng để thấy cuộc sống người dân Hà thành, muốn được đặt bàn tay lên từng vết đắp nổi, từng vết sẹo thời gian, từng họa tiết đơn sơ mà nhiều chiều kích, ước lệ. Tự nhiên bàn tay muốn chạm vào tường cổng để cảm nhận chút xưa còn lưu lại trên viên gạch bàng bạc màu rêu. Chạm tay vào cổng là chạm vào quá khứ, nghe lách cánh tiếng thoi đưa dệt lụa, tiếng chày giã giấy dó và ngân nga tiếng chuông chùa buông thả trên mặt hồ giăng giăng sương. Bước vào cổng là đi vào một phong cách của những người sống cùng nhau phía sau cổng ấy, trong người tự nhiên xúc cảm, phải sao đây cho xứng, cho hợp với cốt cách, phong thủy của làng như là một lối sống: “nhập gia tùy tục”. Còn bước qua cổng là mang theo tâm trạng của người đi; khát khao vươn lên nhưng vẫn giữ cho được lòng tự hào về nguồn cội, nơi xuất thân mà nhân nên nét thanh lịch, hào hoa của người Tràng An.

Kiến trúc cổng làng ở Hà Nội không cầu kỳ trưng diện sự phồn hoa đô thị mà chỉ khiêm nhường nhặt những nét gần gũi, thân thương từ cuộc sống. Phải vì thế mà chưa cần bước sâu vào trong ngõ phố, chưa kịp đặt chân tới sân đình, mới chỉ đứng trước cổng thôi cũng cảm nhận được cốt cách của làng trong phố. Và có phải chăng do cổng được đặt ở vị trí trang trọng nhất để người của làng khi trở về, chỉ khẽ chạm tay vào cổng cũng thấy mình đã về tới mái nhà thân yêu.

Thăng Long khi xưa là chốn kinh kỳ cờ hoa rực rỡ, được gọi là Kẻ Chợ với những phố hàng đặc trưng, mang dáng dấp tổ chức hạ tầng làng xã đã tồn tại qua nhiều thời kỳ. Ngày nay vẫn còn đấy những làng trong phố như Yên Phụ, Trích Sài, Ngọc Hà, Làng Cót… Hà Nội còn đó phố được mệnh danh là “Phố cổng làng”. Phố Thụy Khuê, mỗi chiếc cổng làng chỉ cách nhau vài trăm mét nằm đan xen giữa những ngôi nhà có đường nét kiến trúc hình học tân tiến, tạo nên nét đẹp riêng mà không ở thủ đô nước nào có được. Cổng làng Yên Thái kết cấu như một gian nhà tôn vinh nghề làm giấy dó nổi tiếng, giấy để tiến cử triều đình. Có chiếc cổng treo tấm hoành phi khắc bốn chữ “Mỹ tục khả phong” do triều Nguyễn ban tặng cho làng. Cổng Trích Sài tương đồng với cong cong mái đình mái chùa sầm uất sau tán lá.

Nhìn ngắm những cổng làng ở Hà Nội, ta lại thao thiết nhớ những chiếc cổng làng thân quen ở những miền quê êm ả. Những trưa hè nóng bức, chân cổng làng là nơi lũ trẻ thường tụ tập chơi ô ăn quan, bắn bi, đánh đáo; là nơi ngóng mẹ đi chợ về có tấm bánh đa, miếng bánh đúc. Đêm trăng thanh gió mát, cổng làng, nơi nam nữ hẹn hò hát đối. Ngày mùa, cổng làng là nơi nghỉ chân của những bà, những thôn nữ gánh lúa nặng trĩu vai. “Nâng chân con trẻ đầu đời/Tiễn người ra trận/Đón người đi xa…”. Thời chiến tranh, cổng làng diễn ra nhiều cuộc chia ly, những cuộc tiễn đưa không hẹn ngày về của mẹ già tiễn con, vợ hiền tiễn chồng, những đứa con thơ tiễn cha yêu ra trận. Rồi cũng chính tại cổng làng này, họ lại mong ngóng mỏi mòn người thân từ phương xa trở về. “Dù ai xuôi ngược ra vào/Cổng làng ta đó lời chào từ xa…”.

Cuộc sống ở Hà Nội nhộn nhịp và hối hả, nhưng mỗi khi bước chân qua những cổng làng, nhịp sống bỗng trở nên chậm rãi, bình yên. Cổng làng ở Hà Nội là công trình mang bản sắc văn hóa, mang thông điệp gửi tới mai sau; là công trình khắc ghi nét tài hoa, thịnh vượng và sang trọng. Trải qua hàng trăm năm thăng trầm của lịch sử, những cổng làng vẫn trầm mặc giữa lòng Thủ đô Hà Nội như một miền ký ức đẹp của nhiều nhiều thế hệ người Hà Nội.

Tác phẩm tham dự cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" của tác giả Chung Tiến Lực. Thông tin về cuộc thi xem tại đây.

Bài liên quan
  • Nét đẹp văn hoá công sở Hà Nội những năm thuộc thập niên 70-80 ở thế kỷ trước
    Ngày ấy, tôi công tác ở Ủy Ban Khoa học Xã hội Việt Nam (UBKHXHVN), nay là Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội và Nhân văn. Các thủ trưởng của tôi như: Chủ nhiệm Nguyễn Khánh Toàn, các Phó Chủ nhiệm Đào Văn Tập, Phạm Huy Thông, Phạm Như Cương, Vũ Khiêu, đều đã đi gặp tiền bối hết cả rồi. Nhưng, những kỷ niệm đẹp của năm tháng được sống và làm việc dưới mái nhà chung thân yêu ấy, thì vẫn còn đọng lại mãi trong tôi.
(0) Bình luận
  • Hà Nội trong mắt thế hệ mới
    Có một Hà Nội đang hiện ra trước mắt thế hệ trẻ với một diện mạo khác. Những cây cầu mới nối đôi bờ sông Hồng, những tuyến vành đai mở rộng không gian đô thị, những đại lộ kéo dài về phía ngoại thành, những khu đô thị và công trình mới đang từng ngày làm thay đổi cách người Hà Nội đi lại, làm việc, vui chơi và hình dung về tương lai. Hà Nội không còn chỉ nhìn về phía những gì đã làm nên mình mà đang bắt đầu nhìn xa hơn về phía chân trời.
  • Một buổi chiều đi qua nghìn năm
    Buổi chiều ấy, tôi đang học thì nhận được tin nhắn. Bạn đã ở chùa Trấn Quốc. Đợi tôi. Tôi nhìn đồng hồ. Buổi học vẫn chưa hết. Ngoài kia là một chiều Hà Nội tháng Tám còn lòng tôi đã chạy trước đến Hồ Tây. May sao gần bốn giờ, cô cho nghỉ sớm. Tôi thu vội sách vở. Ở tuổi ngoài bốn mươi, vẫn có những phút được tan học sớm khiến người ta vui như một cô học trò nhỏ.
  • Những người “giữ lại” Hà Nội
    Có những buổi sáng, Hà Nội thức dậy bằng những âm thanh rất khẽ. Tiếng chổi tre trên vỉa hè, tiếng rao của người bán hàng rong, tiếng xe đạp lướt qua con phố còn bảng lảng sương. Và đâu đó, giữa 36 phố phường, vẫn có những âm thanh mà tưởng như đã thuộc về một Hà Nội xa xưa: Tiếng búa gõ vào đe, tiếng giấy sột soạt dưới bàn tay người viết chữ, tiếng gọi nhau mua gói cốm, tiếng người bán hoa báo mùa đang tới.
  • Dịu dàng thu qua phố
    Hà Nội vào thu với những con đường đẹp như mơ, sắc vàng rực rỡ nhuộm cả khung trời. Những chiếc lá nhẹ rơi, bay bay trong gió, xào xạc theo bước chân như níu giữ người đi. Con đường Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu với những hàng cây cổ thụ rợp bóng, là nơi mà giới trẻ hay thích chụp ảnh, check in. Nơi đây cũng là nơi mà có rất nhiều những chiếc xe đạp của các mẹ, các chị chở đầy các loài hoa đến bán. Với bó hoa cúc Hoạ Mi trên tay, các cô gái trẻ hay cả những phụ nữ trong tà áo dài duyên dáng đang thả sức tạo kiểu để có bộ ảnh kỷ niệm. Một khung cảnh nên thơ, để ai đó đi ngang qua cũng không khỏi thốt lên: "Ôi sao thu dịu dàng, yên bình đến thế!".
  • Đi qua Hà Nội
    Trưa ấy, một người bạn xứ Bắc hẹn tôi ra Hàm Cá Mập. Bạn chỉ bảo muốn tôi có thêm một trải nghiệm riêng có của Hà Nội khi thành phố vừa chớm thu. Khi tôi đến, bạn đã nhẫn nại đợi ở đó, bên mình là chiếc máy ảnh cơ to và nặng. Bạn đã đi nhiều nơi, biết nhiều miền đất nước, lại khá tường tận Hà Nội. Nhưng hôm ấy, bạn không đưa tôi vào một di tích nào. Chỉ cùng tôi bước lên tầng hai của một chiếc xe buýt.
  • Có người gọi tên tôi giữa Hà Nội
    Không phải tiếng rao khuya, tiếng chuông tàu hay một câu hát cũ. Chỉ là giữa một buổi sáng ở Cát Linh, khi tôi đang lủi thủi theo dòng người, phía sau bỗng vang lên: - Chị Tâm ơi, lên xe nào!
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Bóng làng giữa phố
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO