Cuộc thi viết Hà Nội & Tôi

Nhớ Bưởi

Nguyễn Xuân Trường • 10:31 26/08/2024

1. Chúng tôi về Bưởi, khi Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylô thành lập vào năm cuối thập niên 60, thế kỷ XX. Các phòng nghiên cứu công nghệ của Viện làm việc trong các dãy nhà cấp bốn của Xí nghiệp giấy Dân Việt, Hợp tác xã giấy Đông Thành, còn phòng thiết kế làm việc tại chùa Hồ Khẩu, xưởng cơ khí đặt ở căn nhà tranh tre gần cổng làng.

do4.jpeg
Không gian trưng bày, tìm hiểu lịch sử nghề truyền thống giấy dó tại điểm đến văn hoá phường Bưởi. (ảnh minh hoạ)

Ngoài những công việc nghiên cứu thuộc các đề tài, dự án cấp Bộ và Nhà nước, nhóm cán bộ kỹ thuật chúng tôi được giao nhiệm vụ cơ giới hóa việc rửa đãi bột giấy và xeo giấy dó của Hợp tác xã giấy Đông Thành. Đó là nhiệm vụ không dễ dàng, song thiết thực và hấp dẫn. Điều đó khiến chúng tôi thêm quyết tâm thực hiện với một kế hoạch tỉ mỉ và thận trọng.

Với sự giúp đỡ của lãnh đạo và những người thợ của HTX, chúng tôi đã hiểu và biết được quá trình sản xuất giấy từ cây dó. Tiếp theo chúng tôi tìm hiểu và ghi chép tại chỗ các thao tác cụ thể của những người thợ rửa đãi bột giấy và xeo giấy với các dụng cụ, trang bị sử dụng, các yếu tố ảnh hưởng đến lao động, các vật tư, nguyên liệu, phụ liệu tham gia vào quá trình sản xuất… Qua đó chúng tôi thấy rõ, rằng rửa đãi bột giấy khá vất vả, nặng nhọc và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe công nhân, còn xeo giấy đòi hỏi sự lành nghề, khéo léo và sự tập trung cao trong thao tác, để một trăm, một nghìn tờ giấy dó có độ mỏng đều và khối lượng một mét vuông tờ giấy như nhau.

2. Ở Bưởi lâu nay giấy dó được làm theo phương pháp thủ công tại các làng nằm ven Hồ Tây, bên sông Tô Lịch, từ Hồ Khẩu, Yên Thái, Võng Thị… đến làng Cót, Nghĩa Đô. Nghề làm giấy bắt đầu từ việc thu mua cây dó về bóc lấy vỏ. Vỏ dó được rửa sạch, ngâm nước và ngâm vôi cho mềm, rồi cho vào nấu trong các vạc để vỏ chín đều.

Sau đó, vỏ được vớt ra rá và đưa đi giã trong các cối đá. Không kể nắng, mưa, sớm, trưa, chiều, tối người thợ giã dó nhịp nhàng, cần mẫn. Bột giấy dó nhuyễn sau khi giã, đưa đi rửa đãi để làm sạch và phân loại. Thao tác rửa đãi bột giấy tương tự như vo đãi gạo, trong các rá to đường kính cạp lên tới một mét và to hơn. Người thợ đứng trong dòng sông Tô Lịch, để cái rá bột giấy lên hai bắp đùi, khom lưng, một tay giữ cặp rá, một tay đảo bột cho tan đều. Dưới tác động cộng hưởng cử động của cặp đùi và tay nâng cạp lên xuống, cái rá bột dập dềnh, lắc lư trong dòng nước. Tức thì các tạp chất và một phần bột nhỏ, mịn thoát ra qua các khe nan rá, bột xơ sợi dài ở lại trong rá. Mỗi mẻ rửa đãi diễn ra khoảng mươi phút đồng hồ.

Bột sau đó đưa sang kéo tàu. Đó là động tác khuấy trộn bột cho đều trong bể chứa với nước và chất nhớt của gỗ mò. Nghe tiếng soàn soạt kéo tàu và tiếng nước bột khoắng trong bể, người thợ biết bột dó nở, tan thế nào thì dừng khuấy đảo bột, và cấp bột để xeo giấy. Người thợ xeo giấy bằng liềm đồng hay liềm trúc (là các tấm lưới với các sợi dây đồng hay nan trúc đan vào nhau xung quanh là khung gỗ). Sau một ngày xeo xong một bể bột thể tích một phẩy hai mét khối. Các tờ giấy sau khi xeo xếp lên nhau thành từng chồng, rồi tiến hành nén ép thành từng chồng cho nước thoát ra đến độ khô nhất định. Từng tờ giấy, hay một xếp giấy được can phơi là thao tác tì miết giấy lên bề mặt phẳng tường nhà để hong khô. Khi trời nắng, giấy khô nhanh. Từng tờ hay xếp giấy tự bong ra khỏi bề mặt phẳng hoặc được người thợ bóc, tách tờ nhẹ nhàng. Sau chọn lựa, giấy dó thành phẩm được đếm, bọc thành từng gói, có gói trăm tờ, có gói nghìn tờ với kích thước định trước tùy theo yêu cầu tiêu thụ.

3. Sau thời gian tìm hiểu thực tế sản suất giấy dó và tham khảo tài liệu kỹ thuật, chúng tôi đã thiết kế, thử nghiệm các cơ cấu khác nhau để rửa đãi bột giấy dó. Cuối cùng máy rửa đãi đã ra đời và đưa vào sản xuất thành công ở HTX giấy Đông Thành đầu năm 1971. Các thao tác khuấy đảo, làm sạch, phân loại bột được cơ giới hóa hoàn toàn. Bột giấy đã rửa đãi bằng máy đáp ứng các yêu cầu xử lý tiếp theo: kéo tàu, xeo giấy, ép uốn, can phơi…

Điểm nổi bật của máy rửa đãi là việc sử dụng, bảo quản, tu sửa…thuận tiện và dễ dàng, phù hợp với trình độ và trang thiết bị ở các cơ sở làm giấy vừa và nhỏ. Máy được thiết kế, chế tạo tại HTX giấy Đông Thành từ các vật tư thông dụng. Máy rửa đãi hoạt động ổn định, phục vụ tốt sản xuất là minh chứng của sự hợp tác hiệu quả nghiên cứu khoa học và sản xuất. Kết quả này được ghi nhận và
đánh giá cao của lãnh đạo và các xã viên HTX, được các cấp quản lý thành phố quan tâm, chỉ đạo. Một đoàn cán bộ thành phố do đồng chí Bí thư Thành ủy dẫn đầu đã về thăm chúc mừng và động viên HTX Đông Thành.

Trong các việc được giao, còn việc cơ giới hóa xeo giấy dó chưa kịp làm vì chúng tôi phải đi sơ tán xa Hà Nội. Nhớ Bưởi, chúng tôi lại nhớ những người thợ và các vị lãnh đạo HTX giấy Đông Thành với không khí làm việc hăng say thời chống Mỹ, cứu nước.
Họ đã duy trì và phát triển sản xuất giấy dó, một sản phẩm lưu giữ sự thông minh và tâm hồn người Hà Nội qua nhiều tháng năm của lịch sử. Những con người ấy và lao động của họ là nguồn cảm hứng cho sự sáng tạo trong nghiên cứu và triển khai của các cán bộ kỹ thuật ngành giấy nước ta. Nhớ Bưởi, chúng tôi lại nhớ câu ca dao mà ở Kinh đô Thăng Long xưa, Hà Nội ngày nay hầu như ai cũng thuộc:

“Gió đưa cành trúc la đà
Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương
Mịt mù khói tỏa ngàn sương
Nhịp chày Yên Thái mặt gương Tây Hồ”./.

Tác phẩm tham dự cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" của tác giả Nguyễn Xuân Trường. Thông tin về cuộc thi xem tại đây.
Bài liên quan
  • Ngọn nguồn của một bài thơ
    Ngọn nguồn ấy bắt đầu từ một buổi sáng đi khám bệnh. Sau khi xong việc trở ra, tôi ngồi uống cốc nước chè trước cổng bệnh viện Hòe Nhai.
(0) Bình luận
  • Hà Nội trong mắt thế hệ mới
    Có một Hà Nội đang hiện ra trước mắt thế hệ trẻ với một diện mạo khác. Những cây cầu mới nối đôi bờ sông Hồng, những tuyến vành đai mở rộng không gian đô thị, những đại lộ kéo dài về phía ngoại thành, những khu đô thị và công trình mới đang từng ngày làm thay đổi cách người Hà Nội đi lại, làm việc, vui chơi và hình dung về tương lai. Hà Nội không còn chỉ nhìn về phía những gì đã làm nên mình mà đang bắt đầu nhìn xa hơn về phía chân trời.
  • Một buổi chiều đi qua nghìn năm
    Buổi chiều ấy, tôi đang học thì nhận được tin nhắn. Bạn đã ở chùa Trấn Quốc. Đợi tôi. Tôi nhìn đồng hồ. Buổi học vẫn chưa hết. Ngoài kia là một chiều Hà Nội tháng Tám còn lòng tôi đã chạy trước đến Hồ Tây. May sao gần bốn giờ, cô cho nghỉ sớm. Tôi thu vội sách vở. Ở tuổi ngoài bốn mươi, vẫn có những phút được tan học sớm khiến người ta vui như một cô học trò nhỏ.
  • Những người “giữ lại” Hà Nội
    Có những buổi sáng, Hà Nội thức dậy bằng những âm thanh rất khẽ. Tiếng chổi tre trên vỉa hè, tiếng rao của người bán hàng rong, tiếng xe đạp lướt qua con phố còn bảng lảng sương. Và đâu đó, giữa 36 phố phường, vẫn có những âm thanh mà tưởng như đã thuộc về một Hà Nội xa xưa: Tiếng búa gõ vào đe, tiếng giấy sột soạt dưới bàn tay người viết chữ, tiếng gọi nhau mua gói cốm, tiếng người bán hoa báo mùa đang tới.
  • Dịu dàng thu qua phố
    Hà Nội vào thu với những con đường đẹp như mơ, sắc vàng rực rỡ nhuộm cả khung trời. Những chiếc lá nhẹ rơi, bay bay trong gió, xào xạc theo bước chân như níu giữ người đi. Con đường Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu với những hàng cây cổ thụ rợp bóng, là nơi mà giới trẻ hay thích chụp ảnh, check in. Nơi đây cũng là nơi mà có rất nhiều những chiếc xe đạp của các mẹ, các chị chở đầy các loài hoa đến bán. Với bó hoa cúc Hoạ Mi trên tay, các cô gái trẻ hay cả những phụ nữ trong tà áo dài duyên dáng đang thả sức tạo kiểu để có bộ ảnh kỷ niệm. Một khung cảnh nên thơ, để ai đó đi ngang qua cũng không khỏi thốt lên: "Ôi sao thu dịu dàng, yên bình đến thế!".
  • Đi qua Hà Nội
    Trưa ấy, một người bạn xứ Bắc hẹn tôi ra Hàm Cá Mập. Bạn chỉ bảo muốn tôi có thêm một trải nghiệm riêng có của Hà Nội khi thành phố vừa chớm thu. Khi tôi đến, bạn đã nhẫn nại đợi ở đó, bên mình là chiếc máy ảnh cơ to và nặng. Bạn đã đi nhiều nơi, biết nhiều miền đất nước, lại khá tường tận Hà Nội. Nhưng hôm ấy, bạn không đưa tôi vào một di tích nào. Chỉ cùng tôi bước lên tầng hai của một chiếc xe buýt.
  • Có người gọi tên tôi giữa Hà Nội
    Không phải tiếng rao khuya, tiếng chuông tàu hay một câu hát cũ. Chỉ là giữa một buổi sáng ở Cát Linh, khi tôi đang lủi thủi theo dòng người, phía sau bỗng vang lên: - Chị Tâm ơi, lên xe nào!
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • "Giữ trọn lòng son": Những chuyện tình chạm tới trái tim nhiều thế hệ
    Chào mừng kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chỉ đạo Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức trưng bày chuyên đề "Giữ trọn lòng son". Trưng bày tái hiện những câu chuyện tình yêu đôi lứa son sắt trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước.
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Xã Bình Minh hòa dòng chảy mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026
    Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, Đảng ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Bình Minh (TP Hà Nội) đã, đang tổ chức chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật đặc sắc trên địa bàn. Trong đó, Hội thi “Tài - Sắc Bình Minh” do UBND xã Bình Minh tổ chức, diễn ra tối 22/11 tại Trường Tiểu học và THCS Xanh Tuệ Đức (khu đô thị Thanh Hà) được xem là hoạt động điểm nhấn.
  • Trường Tiểu học và THCS Tây Hồ: Tiếp nối truyền thống, vun đắp giá trị giáo dục
    Kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026), Trường Tiểu học và THCS Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức chương trình gặp mặt, tri ân các thế hệ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên đã và đang công tác tại nhà trường. Đây là dịp để thầy và trò cùng nhìn lại hành trình xây dựng, phát triển, trân trọng những đóng góp của các thế hệ nhà giáo, đồng thời khẳng định quyết tâm xây dựng mái trường liên cấp Tây Hồ ngày càng phát triển, giàu bản sắc.
Đừng bỏ lỡ
  • [Podcast] Truyện ngắn: Chiến tranh (Kỳ 1)
    Cựu binh A.R.M. rất nhớ cái ngày ở trong khu rừng vùng cao nguyên. Trời càng trưa càng nắng như đổ lửa. Căn hầm dã chiến nóng hầm hập, mồ hôi rịn ra ướt đầm, đã có những thằng không chịu được, cởi trần trùng trục mặc kệ đạn bom tứ phía. Không hiểu cảnh này còn diễn tiếp đến bao giờ? Hy vọng còn sống sót hết sức mong manh...
  • [Video] Khắc họa ý chí quật cường của các chiến sĩ cách mạng và khát vọng tự do của dân tộc
    Nhân kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò giới thiệu tới công chúng Thủ đô, du khách trong nước và quốc tế, trưng bày chuyên đề “Giữ trọn lòng son”, tái hiện 6 câu chuyện tình yêu đôi lứa gắn liền với lý tưởng cách mạng nơi ngục tối.
  • Văn hóa gia đình người Hà Nội là tiêu biểu cho những nét đẹp văn hoá Việt Nam
    GS.TS Lê Thị Quý (Quỹ Văn hiến Việt Nam) nhận định, văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội là biểu trưng cho những điều tốt đẹp của văn hóa gia đình nhiều vùng miền. Những nghiên cứu về Thăng Long - Hà Nội đã cho thấy bản thân văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội không phải là sự phản ánh lại những đặc điểm về cuộc sống, lao động sinh hoạt của một vùng Thăng Long mà chính là tinh hoa của văn minh chung của người Việt.
  • “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo”
    Ngày 20/11/2026, sự kiện “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo” diễn ra tại số 49 Trần Hưng Đạo (Cửa Nam, Hà Nội) với sự tham gia của họa sĩ người Pháp gốc Việt Melody Ung. Chương trình nằm trong khuôn khổ Lễ hội thiết kế sáng tạo 2026 giới thiệu đến công chúng và các nghệ sĩ về bản sắc Việt Nam thông qua thực hành nghệ thuật.
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
Nhớ Bưởi
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO