Lý luận - phê bình

Nhà văn Bùi Tiểu Quyên: “Viết cho thiếu nhi thật ra không dễ chút nào”

Khánh Quỳnh thực hiện • 16:27 26/06/2024

Nhà văn Bùi Tiểu Quyên “khởi nghiệp văn chương” từ năm 2008 và những năm gần đây đặc biệt gây tiếng vang với những tác phẩm viết cho thiếu nhi. Ngòi bút tinh tế, trong trẻo, dí dỏm thấm đượm tình yêu, lòng ham học hỏi đã chinh phục hàng ngàn trái tim độc giả, đặc biệt là độc giả thiếu nhi - thiếu niên. Không chỉ vậy, các tác phẩm của chị cũng được giới chuyên môn đánh giá cao và gặt hái nhiều giải thưởng. Cùng phóng viên Người Hà Nội lắng nghe chia sẻ của chị xung quanh những “đứa con tinh thần” mà chị đã dày công ấp ủ…

nha-van-bui-tieu-quyen.jpg

PV: Trong những năm đầu sự nghiệp văn chương của mình, chị đã có những tập truyện ngắn đầy ma mị, nội tâm, kiệm lời như trong “Con tàu đi tìm sân ga”, “Cỏ đồi phương Đông”. Điều gì khiến chị rẽ hướng sang một cảm hứng sáng tác khác, về đất nước, con người, thiên nhiên và đặc biệt là chủ đề biển đảo cho nhóm độc giả thiếu nhi?

Nhà văn Bùi Tiểu Quyên: Khi bắt đầu viết văn, cũng như nhiều cây bút trẻ khác, Quyên đã chọn viết về mình nhiều hơn, từ ký ức tuổi thơ hay những cảm xúc, suy niệm của tuổi trẻ về thế giới quan xung quanh. Nhìn lại những năm đôi mươi của mình, bằng văn chương, Quyên cũng đã thể hiện những tư tưởng, suy nghĩ của mình tại thời điểm đó qua những tác phẩm mình viết. Lúc đó Quyên nghĩ viết cho thiếu nhi thật ra không dễ chút nào. Tác phẩm cho thiếu nhi không chỉ cần những câu chuyện đơn giản, hài hước mà còn cần có một chút phiêu lưu khám phá, gợi mở trí tưởng tượng, ly kỳ, hồi hộp… Tác phẩm có thể truyền tải những thông điệp nhân văn nhưng đều phải rất khéo léo, nhẹ nhàng, tinh tế. Ngôn ngữ cần trong sáng dễ hiểu nhưng cũng cần giàu cảm xúc, giàu hình ảnh... Bởi trẻ em không giống người lớn, nếu đọc một vài trang sách đầu mà các bé không thích là sẽ không đọc nữa. Hiểu rõ như thế nên thời điểm cảm thấy chưa đủ khả năng cũng như sự tự tin, mình chưa thể viết cho các em được. Với mình cho dù có viết bao nhiêu cuốn sách cho người lớn đi nữa thì bắt tay vào viết cho trẻ nhỏ vẫn là thử thách cực kỳ lớn, và mình phải vượt qua chính mình trước đã.

Cho đến năm 2019, khi cùng đoàn công tác đến Trường Sa, được quan sát, trải nghiệm, tiếp nhận rất nhiều kiến thức, và đặc biệt những cảm xúc dâng trào đã khiến Quyên quyết định viết truyện dài thiếu nhi “Cà Nóng chu du Trường Sa”. Đề tài biển đảo đã được các nhà văn đi trước khai thác nhiều, qua các tập truyện ngắn, tản văn, bút ký… Nhưng thời điểm đó lại có rất ít sách về Trường Sa dành cho trẻ nhỏ. Vậy nên khi trở về, Quyên đã chọn viết một cuốn sách dành cho thiếu nhi về đề tài này.

PV: Chị đã phải làm quen với phương pháp sáng tác mới cho độc giả thiếu nhi như thế nào và thử thách lớn nhất trong quá trình ấy với chị là gì?

Nhà văn Bùi Tiểu Quyên: Khi đặt bút viết, Quyên chưa nghĩ nhiều về việc mình sẽ thay đổi phong cách sáng tác như thế nào mà chỉ đơn thuần muốn kể một câu chuyện về Trường Sa. Thử thách lớn nhất với mình là làm thế nào để mềm hóa câu chuyện, xử lý tư liệu ra sao cũng như truyền tải những thông điệp lớn lao mà không bị khô cứng hay sa vào tuyên truyền.

Để hấp dẫn bạn đọc nhỏ tuổi, Quyên đã nhân cách hóa các nhân vật là những chiếc máy ảnh. Nhóm bạn Cà Nóng, Ni, So, Meica đã có một hải trình đặc biệt, khám phá, phát hiện những điều mới lạ. Chúng cũng có những giấc mơ, hoài bão, lý tưởng sống và cả tiếc nuối, những điều khao khát nhưng không thể thực hiện được... Quyên cố gắng gửi gắm vào tác phẩm một cách trọn vẹn những thông điệp, rung động mà trên tất cả là tình yêu dành cho Trường Sa, cho biển đảo và lớn lao hơn là tình yêu dành cho quê hương đất nước.

PV: Và chị đã quyết định chọn những điểm thú vị như những chiếc máy ảnh trong truyện “Cà Nóng chu du Trường Sa” hay chú chó nhỏ Phong Ba trong “Trường Sa! Biển ấy là của mình” và chú chó Hùm Xám trong “Hùm Xám qua sông” để bắt đầu hành trình chinh phục độc giả nhỏ nhỏ tuổi?

Nhà văn Bùi Tiểu Quyên: “Cà nóng chu du Trường Sa” là tập truyện dài đầu tay mà Quyên mất 6 tháng để nghĩ ý tưởng và 6 tháng nữa để viết. Trong suốt hải trình, mình dự định nhân vật chính là thiên nhiên, sinh vật biển hay thực vật trên quần đảo Trường Sa nhưng khi bắt tay vào triển khai thì thấy không ổn. Cảm xúc bế tắc đã theo mình rất nhiều tháng vì nếu không có nhân vật thì không thể làm được tác phẩm. Khi ấy mình đã mở máy ảnh ra xem lại những tấm hình chụp trong chuyến đi để có thêm cảm hứng thì bỗng ngỡ ngàng nhận ra: “À! Thì ra trên hải trình Trường Sa đó ngoài bản thân và những người xung quanh thì chiếc máy ảnh này luôn gắn bó với mình. Đi đâu cũng mang theo”. Từ đó “Cà Nóng chu du Trường Sa” ra đời với nhân vật chính là Cà Nóng, cùng nhiều nhân vật máy ảnh khác với góc ống kính, chức năng, tính năng khác nhau của các dòng máy ảnh khác nhau.

anh-bia-ca-nong-chu-du-truong-sa.jpg
bia-sach-hum-xam-qua-song.jpg

Ý tưởng về chú chó nhỏ Phong Ba xuất phát từ những chú chó ở Trường Sa. Điểm nhìn của Cà Nóng là nhân vật từ đất liền đi khám phá biển đảo, còn điểm nhìn của Phong Ba là một chú chó ở Trường Sa hướng về đất liền.

Còn chú chó Hùm xám trong “Hùm Xám qua sông” thì lại khác. Vào một buổi chiều cuối năm 2020 mình đi công tác qua sông Lòng Tàu (Cần Giờ, TP. Hồ Chí Minh) và thấy chú chó miền sông nước đang đứng trên đầu chiếc tắc ráng (tên một loại xuồng làm bằng gỗ) băng băng trên sóng như một chiến binh. Hình ảnh ấy đẹp đến mức ngay khoảnh khắc ấy, mình đã nghĩ rằng sẽ viết một tác phẩm lấy chú chó làm nhân vật chính và qua đó, kể với các em nhỏ câu chuyện về lịch sử văn hóa miền Tây Nam bộ, của những dòng sông, những cuộc khẩn hoang, những lễ hội văn hóa biển… Cuộc gặp gỡ tình cờ này như một duyên may trong hành trình sáng tác của mình.

PV: Trong tác phẩm “Cà Nóng chu du Trường Sa”, chị sử dụng ngôn từ hết sức giản dị, súc tích mà đầy sức gợi, đồng thời tác phẩm cũng giàu những thông tin về địa lí, lịch sử, văn hóa...Phải chăng công việc của một nhà báo đã tác động đến bút lực cũng như ngôn ngữ văn chương và tư duy sáng tác của chị?

Nhà văn Bùi Tiểu Quyên: Công việc nhà báo tạo ra cơ hội cho người cầm bút được đi rất nhiều nơi, gặp gỡ rất nhiều người. Còn ngôn ngữ báo chí và ngôn ngữ văn chương khác nhau hoàn toàn, báo chí cần tính chính xác, khách quan, đôi khi không cần dùng đến nhiều tính từ. Còn văn chương là cảm xúc, sự sáng tạo và trí tưởng tượng. Nếu có một sự bổ trợ thì đó chính là nghề báo rèn luyện sự quan sát, óc phân tích tổng hợp cũng như được tiếp cận nhiều nguồn thông tin tư liệu quý. Quyên đã chọn văn chương để song hành với mình như một sự nghiệp nên nếu không làm báo mình cũng viết văn. Và thật ra, mình luôn tách biệt hai công việc này, một bên gắn với vai trò xã hội và những mối quan hệ còn một bên là thế giới tĩnh tại, lặng lẽ của riêng mình. Vì viết văn luôn là một hành trình rất đơn độc của mỗi người cầm bút.

PV: Thời gian gần đây, dòng sách văn học thiếu nhi đang nhận được nhiều sự quan tâm và được nhiều tác giả định hướng theo đuổi. Là một tác giả đã gặt hái được ít nhiều thành công từ thể loại truyện đồng thoại cho thiếu nhi, vậy trong tương lai chị có tiếp tục theo đuổi thể loại này?

Nhà văn Bùi Tiểu Quyên: Quyên cảm thấy rất may mắn vì các tác phẩm của mình được bạn đọc đón nhận và yêu mến đến như vậy. Đó vừa là niềm vui vừa là trách nhiệm và động lực. Mình chưa thể nói trước về những cuốn sách chưa ra mắt nhưng có thể nói rằng Quyên vẫn đang viết tiếp và còn nhiều ý tưởng dành cho văn học thiếu nhi. Quyên luôn nghĩ rằng, đối với văn chương thì không có gì gấp hết, khi nào trong lòng mình đầy cảm xúc và những câu chuyện mình kể thật sự chinh phục được bản thân mình trước tiên thì mình sẽ gửi tới độc giả. Tương lai mình sẽ tiếp tục viết cả cho cả thiếu nhi lẫn người trưởng thành nhưng tác phẩm nào ra trước có lẽ còn chờ duyên may của tác phẩm đó nữa (cười).

Xin chân thành cảm ơn chị!

untitled-2.jpg
Nhà văn Bùi Tiểu Quyên sinh năm 1985 tại Long An, là hội viên Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh. Chị đã được trao một số giải thưởng văn chương: Giải Sách quốc gia lần 5 ở hạng mục sách dành cho thiếu nhi (2022), Giải Mai Vàng của báo Người Lao Động năm 2021, Giải thưởng Văn học thiếu nhi của Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh (2021), Giải thưởng Nhà văn Trẻ Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh (2014).
Bài liên quan
  • Thêm một nỗi niềm cho Tây Bắc
    Trước khi đọc “Ta còn em Tây Bắc” của Nguyễn Việt Chiến, tôi tự hỏi: đây là bài thơ viết về điều còn lại của “ta” hay là bài thơ ngợi ca Tây Bắc? Nhưng có lẽ, bài thơ không đơn thuần gợi mở chừng ấy cách nghĩ.
(0) Bình luận
  • Bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt
    Trường ca “Thần Nông chân đất” của nhà thơ Phùng Trung Tập (NXB Hội Nhà văn, 2024) gồm 12 chương, với 184 trang. Tác phẩm tái hiện và ngợi ca lao động nông nghiệp như nền tảng sinh tồn của cộng đồng Việt, đồng thời đưa người nông dân lên tầm biểu tượng văn hóa - lịch sử - những “Thần Nông chân đất” đã mở cõi, dựng làng, giữ nước và truyền sinh khí cho non sông qua hàng nghìn năm. Đây là bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt Nam trong chiều dài lịch sử dân tộc.
  • "Thép dưới cỏ": Bản anh hùng ca về người lính và lịch sử
    Sau hơn 50 năm cầm bút, nhà thơ Hữu Thỉnh vừa ra mắt bạn đọc cuốn tiểu thuyết đầu tiên mang tên “Thép dưới cỏ”. Không chỉ tái hiện chiến dịch Tà Mây - Làng Vây và trận ra quân đầu tiên của Binh chủng Tăng - Thiết giáp, tác phẩm còn cho thấy một cách nhìn rất Hữu Thỉnh: giàu trải nghiệm trận mạc, nặng nghĩa tình đồng đội, tinh tế trong quan sát con người và luôn hướng tới những giá trị nhân bản phía sau các sự kiện lớn của lịch sử.
  • Thơ về người lính: Khi quá khứ và hiện tại cùng soi bóng
    Lịch sử là một chuỗi ký ức. Nói như nhà văn Pháp Marcel Proust, ký ức chính là con đường dẫn đến quá khứ, giúp con người nhận diện cội nguồn, “Đi tìm thời gian đã mất”. Trong tâm thức mỗi người Việt Nam, ký ức về những năm tháng đấu tranh giành độc lập, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là ký ức không thể phai nhòa. Đó không chỉ là ký ức của những cá nhân mà là ký ức chung của cả cộng đồng, dân tộc.
  • Nhà báo, nhà thơ Vương Tâm với “Nhịp phố bốn mùa hoa”
    Tiếp nối mạch sách viết về Hà Nội như “Những nhịp cầu mùa thu” - trường ca viết về cầu Long Biên (NXB Quân đội nhân dân, 2009); “Cây đa Bác Hồ với muôn nẻo đường xuân” (NXB Văn học, 2017); “Vui nhất có chợ Đồng Xuân” (NXB Văn học, 2022); “Phố thời gian và ô cửa gió” (NXB Văn học, 2025)… mới đây, nhà thơ, nhà báo Vương Tâm tiếp tục ra mắt bạn đọc tập bút ký “Nhịp phố bốn mùa hoa” (NXB Hà Nội, 2026). Trong cuốn sách này, tác giả tập trung khắc họa những đường phố Hà Nội xưa và nay, đặc biệt là những phố cổ mang tên “Hàng” gắn với lịch sử, văn hóa và hồn cốt của Thăng Long - Kẻ Chợ.
  • Bản sắc thiên nhiên và ký ức quê hương trong thơ Đinh Xuân Trường
    Trong đời sống thơ Việt hôm nay, nơi nhiều tìm tòi hình thức, đổi mới diễn ngôn, những tiếng thơ đi từ mạch đất, từ đời sống bình dị lại có sức lay động lạ lùng, và tập thơ “Một phần mười giây” (NXB Hội Nhà văn, 2025) của tác giả Đinh Xuân Trường là một tập thơ như thế.
  • Đời sông, đời người đều chảy ra biển lớn thế gian!
    Bắt đầu từ thời hiện tại ngược về quá khứ kể về những biến thiên lịch sử một ngôi làng trong khoảng nửa thế kỷ gắn liền với quãng đời của nhân vật chính (Măng). Khép lại câu chuyện là sự quay về thời hiện tại để ngỏ số phận nhân vật dành cho bạn đọc phân tích, dự đoán, kết luận.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
  • Ý nghĩa chiến lược của việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam
    Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa và dấu ấn đặc biệt, tạo động lực để văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
  • Món quà âm nhạc đặc biệt dành tặng thầy cô của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung
    Nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2026, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung vừa cho ra mắt hai sáng tác mới mang tên “Lời tri ân” và “Ơn thầy cô mến thương”. Hai tác phẩm khắc họa trọn vẹn hình ảnh người thầy qua lăng kính của sự trải nghiệm trưởng thành và cả thế giới trong sáng của tuổi học trò.
Nhà văn Bùi Tiểu Quyên: “Viết cho thiếu nhi thật ra không dễ chút nào”
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO