Hà Nội xưa - nay

Từ Hội quán Quảng Đông tới không gian sáng tạo

Nhật Anh 17:02 29/04/2024

Người ta xem nơi ấy là ngã ba tiếp xúc giữa 3 nền văn hóa và kiến trúc Việt - Hoa - Pháp, người ta cũng gọi nơi ấy là điểm hẹn văn hóa cất giữ ký ức xôn xao một thời của Phố cổ Hà thành. Trung tâm văn hóa nghệ thuật số 22 Hàng Buồm, nơi mà những người thuộc thế hệ trước ở Hà Nội vẫn quen gọi là Hội quán Quảng Đông, giờ đã trở thành một điểm hẹn văn hóa chuyên chở những ký ức đậm sắc hương Hà Nội, những ký ức ghi dấu ấn giao thoa văn hóa từ khoảng 400 năm trước cho đến ngày hôm nay.

anh-5-net-hoai-co-cua-hoi-quan-xua-phu-hop-de-cac-nghe-si-thoa-suc-sap-dat-cac-tac-pham-nghe-thuat.jpg

Từ Hội quán Quảng Đông năm 1803…

Thăng trầm thời gian chở theo bao biến động lịch sử đã in dấu lên ngôi nhà số 22 Hàng Buồm ấy để những người hay hoài niệm nhớ thương và cảm nhận: “…Số nhà 22 phố Hàng Buồm như một khúc xoáy, cuốn vào trong đó tất cả những thăng trầm của lịch sử con phố này. Ở đó có tất cả chuyện đời, chuyện phố, có chuyện của hôm nay, của mưa Âu gió Á, của dân Kẻ Chợ, của những Hoa Kiều và của người Hà Nội hôm nay”.

anh-1-hoi-quan-quang-dong-o-thang-long-xua-anh-tu-lieu-..jpg
Hội quán Quảng Đông ở Thăng Long xưa (ảnh tư liệu).
anh-3-kien-truc-cua-hoi-quan-noi-bat-nho-cac-phu-dieu-khac-noi..jpg
Kiến trúc của Hội quán nổi bật nhờ các phù điêu khắc nổi.
anh-2b.jpg
Trung tâm văn hóa nghệ thuật 22 Hàng Buồm

Khởi đầu của chốn này là Hội quán Quảng Đông, được hình thành bởi cộng đồng người Quảng Đông (Trung Quốc) trong quá trình định cư, giao thương buôn bán tại các con phố Hàng Ngang, Hàng Buồm, Hàng Bồ, Lãn Ông (phường Hà Khẩu ngày xưa)... Đây từng là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng người gốc Hoa và cũng là điểm giao dịch, thỏa thuận buôn bán… Văn bia “Việt Đông hội quán bi ký” cho biết, Hội quán được các gia đình người Hoa góp tiền xây dựng vào năm Gia Long thứ 2 (1803), nhưng việc xây dựng đã được cộng đồng bàn bạc và nhất trí từ năm 1779. Người ta đã gom góp không dưới 7.000 quan tiền xanh để dựng nên hình hài của chốn sinh hoạt văn hóa tâm linh này.

anh-4-trung-tam-van-hoa-nghe-thuat-22-hang-buom-da-thuc-su-tro-thanh-mot-khong-gian-sang-tao-duong-dai-mang-dam-gia-tri-nghe-thuat..jpg
Trung tâm văn hóa nghệ thuật 22 Hàng Buồm đã thực sự trở thành một không gian sáng tạo đương đại mang đậm giá trị nghệ thuật.

Hồi đầu thế kỷ XIX, Hội quán có diện tích 408m2; năm Minh Mệnh thứ nhất (1820) và Thiệu Trị thứ 4 (1844), Hội quán được trùng tu và diện mạo hiện nay cơ bản mang dấu ấn của lần trùng tu niên hiệu Thành Thái. Trong “Hồ sơ di tích” mà Ban Quản lý Di tích Phố cổ và hồ Hoàn Kiếm thực hiện năm 2006, tổng diện tích khuôn viên hội quán là 1.670m2. Hội quán còn giữ được cơ bản kiến trúc đặc trưng với mặt bằng hình chữ “Quốc” gồm: Nhà tiền đường, phương đình, trung đường, sân thiên tỉnh, hậu cung cùng lối dạo hai bên hành lang tả - hữu và các bức phù điêu gốm Hoa Mai đắp nổi... Ngoài không gian xây dựng phục vụ cho những sinh hoạt cộng đồng, Hội quán còn có hai gian thờ Quan Công và Thiên Hậu Thánh Mẫu.

Sau năm 1979, trong khoảng gần 40 năm, Hội quán trở thành Trường Mẫu giáo Tuổi thơ, lúc cao điểm nhất có 18 lớp học với 500 trẻ mầm non. Để phù hợp với không gian trường học, các cô giáo đã sử dụng tranh ảnh, đồ dùng trang trí tại các lớp, sử dụng rèm che lại ban thờ, tận dụng không gian nhưng không làm biến đổi về mặt kiến trúc của Hội quán. Nhiều người lớn tuổi từng sống trên phố Hàng Buồm và phố Hàng Giầy bây giờ vẫn còn in đậm trong ký ức về ngôi nhà số 22 bởi họ đã một thời trong vai phụ huynh đưa đón con ở nơi này...

Trải qua thăng trầm thời gian, kiến trúc cổ được tôn tạo từ cuối năm 2018 và hoàn thiện vào cuối năm 2021 để trở thành một trung tâm triển lãm nghệ thuật với tên chính thức: Trung tâm văn hóa nghệ thuật 22 Hàng Buồm. Trầm tư giữa không gian rộng lớn với cách bài trí ấn tượng ở đây, ai nấy đều cảm nhận rõ nét vẻ phiêu du cùng tháng năm của chốn ký ức này khi nó vừa mang nét cổ điển, vừa phảng phất hơi thở hiện đại. Bởi không gian cổ kính ấy hiện giờ đã là một điểm văn hóa du lịch mới của Thủ đô, là địa chỉ của các triển lãm nghệ thuật ấn tượng, các hoạt động cộng đồng, thu hút người đến tham quan, nghe những câu chuyện phố, chuyện đời, chuyện của dân Kẻ Chợ xưa, những người Hoa Kiều dạo nào và những người Hà Nội ngày nay…

… Đến không gian sáng tạo hôm nay

Chẳng phải vì lời giới thiệu hoa mỹ, mà những gì hiện diện trong các không gian trưng bày nơi này đã như lời mời gọi người Hà Nội tìm về ký ức Hà thành một thời. Ở giữa con phố thương mại sầm uất bán buôn, rôm rả khách du lịch, Trung tâm văn hóa nghệ thuật số 22 Hàng Buồm vẫn giữ được nhiều nét kiến trúc cổ kính, kết hợp hài hòa giữa các nền văn hóa Pháp - Việt - Hoa. Bốn dãy nhà có kết cấu hợp thành chữ “Khẩu”, kết hợp với sân thiên tỉnh (giếng trời) ở giữa các khoảng không gian để lưu thông không khí và ánh sáng. Không gian được bố trí thành nhiều tầng, lớp với các gian khác nhau. Lại thêm những bức phù điêu khắc nổi, tỉ mỉ cầu kỳ ở từng chi tiết, chứng tỏ thăng trầm thời gian đã băng qua đây, nhưng không làm phai phôi những dấu ấn gắn với đất và người nơi này.
Giới làm nghệ thuật thực lòng ưu ái không gian hoài cổ trên phố Hàng Buồm này, nên đã mang “Phiêu diêu”, “Ký họa Phố cổ 2021”, “Hà Nội là…”, “Ký ức 22 Hàng Buồm”… đến đây, để thỏa sức vẫy vùng trong các ý tưởng trưng bày mang hơi thở Hà Nội phố. Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội - một sự kiện lớn ở Thủ đô, cũng đã chọn nơi này làm điểm dừng chân của chuỗi trưng bày nghệ thuật đương đại độc đáo khai thác chất liệu từ di sản và lịch sử. Chỉ cần bước qua cánh cổng nhuốm màu thời gian sẽ được đến với một không gian hoàn toàn khác với vẻ cổ kính vốn có của Hội quán. Bởi toàn bộ khu vực trong nhà đều được sử dụng làm không gian trưng bày, triển lãm và tổ chức sự kiện. Không gian trưng bày chính “chiếm lĩnh” khu vực phương đình, trung đình. Những cuộc sắp đặt, hình ảnh, tạo hình được bố trí men theo các bức tường và hai hàng cột của khu vực trung đình. Phía cuối tòa trung đình là một sân khấu dành cho hoạt động biểu diễn/ diễn xướng nghệ thuật và tọa đàm. Còn khu vực thiên tĩnh được dành cho các trưng bày ngoài trời.
Lạ lắm, khi thưởng thức nghệ thuật đương đại theo cách mới mẻ. Lạ lắm, khi các trưng bày được sáng tạo trên các chất liệu dân gian như lụa, hương, chiếu cói, giấy… khiến người ta được sống lại không gian của Hà Nội một thời. Ai đó nói thật đúng: “Nơi đây quả là chốn lý tưởng cho những người nghệ sĩ thỏa sức sáng tạo, thỏa mãn đam mê, nơi những nguồn cảm hứng từ tâm trí có cơ hội được “sống thật” trên giá trưng bày. Các nghệ sĩ đã nhặt nhạnh, đã chắp nối những mảnh vụn của lịch sử để nó lấp lánh một vẻ đẹp tưởng như tình cờ mà đầy ngụ ý, dung dị mà sâu lắng”. Đúng thôi, bởi bản thân câu chuyện về Hà Nội đã đẹp vì rêu phong thời gian và hào hoa con người, lại thêm những tấm lòng người đương thời luôn đặt Hà Nội nơi trái tim mình, nên đồng điệu luôn tìm thấy nhau để rung động và tỏa sáng.

Có thể nói, trải qua một hành trình nhiều thăng trầm, Hội quán Quảng Đông đã thực sự trở thành một không gian sáng tạo đương đại mang đậm giá trị nghệ thuật. Cộng đồng những người làm nghệ thuật đã trở thành cầu nối để nhiều người hiểu hơn về giá trị văn hóa - lịch sử của di sản, còn di sản cũng là “điểm tựa” để các nhóm nghệ thuật thể nghiệm, nghệ thuật đương đại có cơ hội tiếp cận công chúng.

Mỗi con người, cộng đồng đi qua nơi đây đã làm dày thêm ký ức cho ngôi nhà 22 Hàng Buồm, cũng là ký ức một thời của Phố cổ Hà Nội. Dù không phải là tất cả, song nó cũng là một góc biểu trưng và rất điển hình cho sự đổi thay, thích ứng với thời đại của di sản Hà thành./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Ghi chép của Lê Quý Đôn về một số di tích ở kinh thành Thăng Long - Hà Nội
    Nhà bác học Lê Quý Đôn sinh thành đến nay đã gần tròn 300 năm. Kể từ khi ông còn thơ ấu cho đến hiện tại, người đời vẫn thường dùng nhiều mỹ từ để ca tụng ông như: thần đồng đất Việt, nhà bác học kiệt xuất, “tập đại thành” lớn của dân tộc Việt Nam… Các nghiên cứu về Lê Quý Đôn cũng luôn ghi nhận công lao đóng góp của ông trên nhiều lĩnh vực. Đặc biệt là Lê Quý Đôn đã để lại cho đời cả một lâu đài văn hóa và khoa học vô cùng quý báu.
  • Một con phố vẫn thơm mùi thuốc Bắc
    Phố nghề Lãn Ông kéo dài khoảng 180m, nằm trên khu vực từng là đất thôn Hậu Đông, tổng Hậu Túc của huyện Thọ Xương cũ, nay thuộc phường Hàng Bồ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp chiếm đóng Hà Nội và đặt tên cho con phố này là “rue de Fou-Kien” (nghĩa là phố Phúc Kiến) do có nhiều người Hoa Kiều từ tỉnh Phúc Kiến di cư về đây sinh sống. Vào năm 1949, con phố này được đổi tên thành Lãn Ông - lấy theo biệt hiệu của vị danh y Việt Nam là Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.
  • Dấu ấn Lý Nam Đế trên quê hương Hoài Đức
    Hoài Đức là một huyện nằm ở phía Tây và Tây Nam của Thành phố Hà Nội, có lịch sử hình thành và phát triển trải qua hàng nghìn năm. Trong tiến trình lịch sử ấy, miền đất Hoài Đức đã sản sinh, tụ hội nhiều bậc hiền tài, nhà khoa bảng có nhiều đóng góp cho đất nước, quê hương trong đó có Lý Nam Đế - người anh hùng có công đánh đuổi giặc Lương, vị Hoàng đế khai sinh ra triều đại Tiền Lý và lập nên nhà nước Vạn Xuân vào thế kỷ thứ VI.
  • Phố Châu Long - ký ức đẹp Hà Nội một thuở
    Trải qua bao thăng trầm cùng lịch sử, phố Châu Long (quận Ba Đình, Hà Nội) vẫn còn giữ lại vẻ đẹp của một Hà Nội xưa sâu lắng, sang trọng mà gần gũi, kiêu sa mà mộc mạc… trong ký ức của những người yêu biết bao nhiêu mảnh đất ngàn năm văn hiến này.
  • Chợ Bắc Qua và ký ức gánh hàng của mẹ
    Mỗi lần có dịp đi qua chợ Bắc Qua, tôi lại nhớ hình dáng mẹ với đôi quang gánh trên vai chở những lo toan cho gia đình những năm 80, 90 của thế kỷ trước.
  • Ra mắt Trung tâm Thiết kế sáng tạo làng nghề đầu tiên tại Bát Tràng
    Trong khuôn khổ Lễ khai hội làng gốm cổ Bát Tràng, UBND xã Bát Tràng đã ra mắt Trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP, làng nghề gắn với du lịch (gọi tắt là Trung tâm Thiết kế sáng tạo).
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Quy hoạch bảo quản, phục hồi Di tích lịch sử và kiến trúc - nghệ thuật quốc gia đặc biệt đình Thổ Tang
    Phó Thủ tướng Lê Thành Long ký Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 24/6/2024 phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử và kiến trúc - nghệ thuật quốc gia đặc biệt đình Thổ Tang (thị trấn Thổ Tang, huyện Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc).
  • Tiếp thêm làn gió mới cho điện ảnh Thủ đô
    Trong bối cảnh hoạt động văn hóa, văn học nghệ thuật sôi động và đều khắp của Thủ đô thì “bức tranh gam trầm” của điện ảnh Hà Nội thời gian qua khiến cho những người trong cuộc không khỏi băn khoăn, trăn trở. Cũng bởi thế Đề án Liên hoan phim ngắn Hà Nội được Sở Văn hóa Thể thao Hà Nội phê duyệt mới đây như một làn gió mới tiếp thêm sinh lực mới, khơi dậy sáng tạo cho các thế hệ nghệ sĩ điện ảnh Thủ đô.
  • Ghi chép của Lê Quý Đôn về một số di tích ở kinh thành Thăng Long - Hà Nội
    Nhà bác học Lê Quý Đôn sinh thành đến nay đã gần tròn 300 năm. Kể từ khi ông còn thơ ấu cho đến hiện tại, người đời vẫn thường dùng nhiều mỹ từ để ca tụng ông như: thần đồng đất Việt, nhà bác học kiệt xuất, “tập đại thành” lớn của dân tộc Việt Nam… Các nghiên cứu về Lê Quý Đôn cũng luôn ghi nhận công lao đóng góp của ông trên nhiều lĩnh vực. Đặc biệt là Lê Quý Đôn đã để lại cho đời cả một lâu đài văn hóa và khoa học vô cùng quý báu.
  • Hà Nội lên kế hoạch nâng cao Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch 190-KH/UBND về việc nâng cao Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) và Chỉ số xanh cấp tỉnh (PGI) năm 2024.
  • Miền Bắc mưa lớn, đề phòng mưa đá, gió giật mạnh
    Dự báo, từ sáng sớm nay đến sáng ngày mai, ở khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ tiếp tục có mưa vừa, mưa to và giông, có nơi mưa rất to.
Đừng bỏ lỡ
  • Hiệu quả từ mô hình “30 phút vì dân”
    Đều đặn, cứ 7h mỗi thứ 2 và thứ 6 hằng tuần, tại Bộ phận Một cửa phường Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội đã có cán bộ công chức đến làm việc. “30 phút vì dân” là một trong rất nhiều hoạt động của Quận ủy Tây Hồ trong việc triển khai thực hiện Chỉ thị số 30 “Tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng về xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh”.
  • Thủ đô Hà Nội sẽ có Cơ quan phục vụ hành chính công
    Văn phòng UBND thành phố Hà Nội vừa có thông báo về ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch UBND Thành phố về việc xây dựng Đề án thành lập Cơ quan phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội là tổ chức hành chính chuyên trách một cấp về cung cấp dịch vụ công.
  • Làm sống lại di sản điện ảnh, văn hoá qua "Phim của một thời"
    Nhằm giúp thế hệ khán giả của thời kỳ những năm 80 - 90 trở về trước hoài niệm về một miền ký ức đẹp cũng như giúp cho thế hệ trẻ hiện nay hiểu được những giá trị của một thời khó khăn thiếu thốn trong chiến tranh và những năm bao cấp, cuối tháng 6 này, Đài Phát thanh – Truyền hình Hà Nội sẽ phát sóng lại các bộ phim kinh điển trong nước và thế giới.
  • Chùm 2 bài thơ: Những chiếc lá và Trôi trong trưa của tác giả Bình Nguyên Trang
    Tạp chí Người Hà Nội xin trân trọng giới thiệu chùm thơ hai bài của tác giả Bình Nguyên Trang.
  • Tuyến buýt “Du lịch Bát Tràng”: Góp sức đưa du lịch Hà Nội thành ngành kinh tế mũi nhọn
    UBND Thành phố Hà Nội cho biết, Thành phố sẽ triển khai tuyến xe buýt City tour 04 với tên gọi “Du lịch Bát Tràng” (CITR 04) trong năm 2024. Điểm xuất phát tuyến buýt này từ trung tâm Hà Nội đến điểm cuối Bảo tàng Gốm sứ Bát Tràng – vùng đất ngoại thành Thủ đô.
  • Cấp Phiếu Lý lịch tư pháp trên VneID tại Hà Nội - mũi tên trúng nhiều đích
    Thành phố Hà Nội là một trong hai địa phương đầu tiên trên cả nước thí điểm cấp phiếu lý lịch tư pháp trên ứng dụng định danh và xác thực điện tử (VNeID). Từ lúc triển khai thí điểm (22/4) đến nay, việc cấp phiếu lý lịch tư pháp qua VNeID tại Thủ đô đã có những chuyển biến, đem lại nhiều lợi ích rõ rệt.
  • Chiêm ngưỡng 147 cổ vật quý hiếm từng được sử dụng trong cung đình lẫn dân gian
    Hai khẩu súng thần công “Vũ công Tướng Quân” dưới thời Nguyễn được các ngư dân trục vớt ở vùng biển Thuận An (TP Huế) đang trưng bày tại triển lãm “Cổ vật hội tụ” ở Điện Kiến Trung (Đại nội Huế).
  • Lan tỏa “Những người thầy trong sử Việt” tại Thư viện Hà Nội
    Tại Phòng đọc Thiếu nhi, Thư viện Hà Nội đang phục vụ bạn đọc bộ sách “Những người thầy trong sử Việt” (NXB Kim Đồng) do nhóm tác giả Nguyễn Quốc Tín, Nguyễn Như Mai, Nguyễn Huy Thắng biên soạn.
  • Đặc sắc chương trình nghệ thuật "Huyền Diệu Hồ Tây"
    Tối ngày 23/6, tại Không gian văn hoá sáng tạo Tây Hồ, chương trình " Huyền Diệu Hồ Tây" do UBND quận Tây Hồ chỉ đạo, UBND phường Quảng An - Trung tâm VH-TT & thể thao quận phối hợp với Trung tâm bảo tồn và phát triển văn học nghệ thuật Việt Nam đồng hành thực hiện để hướng tới kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2024).
  • Ứng dụng iHanoi: Người dân và du khách khám phá Hà Nội chỉ trong một nút chạm
    Hà Nội sắp ra mắt các ứng dụng (app) để phục vụ công tác điều hành, xây dựng Thành phố thông minh theo Đề án 06 của Chính phủ, Nghị quyết số 18-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội. Trong đó phải kể đến “Ứng dụng Công dân Thủ đô số” (iHanoi – chạm để kết nối) giúp người dân khám phá, du lịch Hà Nội chỉ trong một nút chạm.
Từ Hội quán Quảng Đông tới không gian sáng tạo
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO