Hà Nội xưa - nay

Thương nhớ hương vị Tết Hà Nội

Nhà văn Hoài Hương 10/02/2024 14:40

Hương vị Tết Hà Nội xưa luôn là nỗi nhớ thương đến thao thiết, đằm sâu trong tôi khi những ngày sau cùng của mùa đông đang dần trôi, dù tôi đã qua 49 cái Tết ở quê nhà TP. Hồ Chí Minh. Đó là nét vương vấn của những năm tháng ba má tôi tập kết ra Bắc và công tác ở Hà Nội trong 20 năm, rồi sinh ra tôi ở Thủ đô.

mam-co-tet-1.jpg

Tôi còn nhớ, năm 1973 khi Hiệp định Paris được ký kết, bọn trẻ chúng tôi được trở về Hà Nội đón cái Tết “hòa bình” đầu tiên.
Mấy năm trước đó, tôi đón Tết ở miền quê nơi sơ tán, giữa cảnh bom rơi đạn nổ của chiến tranh, hoa ngày Tết thật hiếm. Vậy nên, khi được chiêm ngưỡng, hít hà muôn sắc hoa ở chợ Đồng Xuân những ngày áp Tết, tôi đã tưởng mình như cô tiên nhỏ trong vườn xuân, cảm giác lâng lâng và kỳ diệu. Cả một khoảng rộng trước cửa chợ đã biến thành vườn xuân lộng lẫy, rực rỡ muôn hồng ngàn tía, từ đào, cúc, thược dược, đồng tiền, hồng, lay ơn, cẩm chướng, violet, mào gà đến quất…

Mà cũng thật lạ, dù chợ rất đông, nhưng không hề có sự chen lấn, xô đẩy. Ai cũng thong thả, nhẩn nha ngắm hoa, cũng không ai mặc cả. Và sau cùng, trên tay ai cũng ôm bó hoa với gương mặt tươi vui như đang mang cả mùa xuân về nhà. Đó là lần đầu tiên tôi thấy má mua hoa thược dược, cúc đại đóa, lay ơn, đồng tiền, lại còn cả một cành đào bích xinh xinh chúm chím nụ. Thường mọi năm, kể cả những năm ở sơ tán, tôi chỉ thấy má mua duy nhất một bó hoa violet.

Ba má tôi có một người anh kết nghĩa, nguyên là Vệ quốc đoàn Nam tiến năm 1946 vào chiến đấu ở Nam bộ, được bà nội tôi nhận làm con nuôi, và cùng tập kết ra Hà Nội năm 1954. Bác và vợ bác là người Hà Nội, gia đình ở căn nhà số 76 Hàng Đào. Khi ba tôi vào Nam chiến đấu, thì gia đình bác xem mấy má con tôi như ruột thịt, ân cần quan tâm chăm sóc. Căn nhà của bác trở thành một nơi ấm áp ngọt ngào, cho má vơi nỗi nhớ xa quê, bớt lo lắng sự sinh tử khi ba đang chiến đấu, và hai chị em tôi không thấy đơn côi thiếu vắng người thân.

Bác gái đã mang đến cho tôi nhiều ấn tượng về người phụ nữ Hà thành thanh lịch, xinh đẹp, tinh tế, đầy đủ đức tính “công - dung - ngôn - hạnh”. Và gian bếp của bác cùng các món ăn Hà Nội thường ngày hay trong các dịp đặc biệt đã để lại cho tôi bao thương nhớ. Dù lúc đó tôi còn bé, chỉ biết nấu vài món đơn giản như luộc rau, chiên trứng, kho đậu… nhưng những gì bác kể về các món ăn Hà Nội, nhất là trong cỗ bàn truyền thống ngày Tết, đã như một trang ký ức - hoài niệm in đậm nét.

Từ chiều 30 Tết Quý Sửu năm 1973, mấy má con tôi được làm khách đón năm mới trong ngôi nhà của bác ở phố Hàng Đào. Và có lẽ đây là cái Tết “hòa bình”, nên bác đặc biệt nấu bao nhiêu món ngon, cũng là lần đầu tiên và gần như là lần duy nhất mà tôi được ăn đủ món Tết đến thế. Mãi hàng chục năm sau này, tôi mới được biết đó toàn là những món có nguy cơ “thất truyền” trong văn hóa ẩm thực Hà Nội, vì độ tinh xảo, tinh tế không phải ai cũng có thể nấu được.

Thực đơn và mâm cỗ đón Tết ở gia đình bác đối với tôi năm đó giống như bàn tiệc trong cung vua, phủ chúa có đủ sơn hào, hải vị. Các món đều được bác trình bày rất đẹp mắt và lạ lẫm khiến tôi không giữ được xúc động, đã thốt lên: “Ôi món ăn thần tiên!”. Bác gái nhìn tôi cười hiền như ra chiều “đúng thế”.

Tôi còn nhớ món mọc vân ám (mây phủ ngọc) mà sau này tôi mới biết 5 viên mọc trong đó tượng trưng cho ngũ hành: Kim - trắng ngà của giò sống, Mộc - xanh lá của lá mảnh cộng (còn gọi là bìm bịp hay xương khỉ), Thủy - đen của nấm hương và mộc nhĩ băm nhỏ, Hỏa - đỏ của thịt gấc chín già, Thổ - vàng của hạt dành dành. Mọc vân ám mang cả càn khôn, nhân gian vạn vật ẩn ý trong đó, tượng trưng cho sự vận hành các thời khắc tiết khí qua bốn mùa xuân, hạ, thu, đông. Cái bát đựng hình tròn - tượng trưng cho trời (Thiên), đặt trên chiếc đĩa hình oval lại giống hình thỏi vàng tài lộc, tượng trưng cho may mắn. Đây không đơn giản chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng cho mong muốn và ước vọng cuộc sống tròn đầy, viên mãn, vạn sự như ý, đắc tài đắc lộc.

Dù được nghe bác giới thiệu chi tiết về cách làm món ăn này nhưng đến nay, tôi chỉ còn nhớ được vài phần chính. Nào là chọn nguyên liệu phải thật tươi ngon, sơ chế phải thật khéo léo, tỉ mỉ, rồi lúc nấu thì phải để lửa nhỏ làm sao để phần nước thịt ninh trong suốt như thủy tinh, có thể nhìn rõ từng vân màu trên viên mọc. Cũng phải dùng bát - đĩa đựng cho tương xứng để ra một món ăn thanh nhã. Một món ăn mà nghe hương vị tan chảy, rồi thấm ngọt đến từng tế bào vị giác.

Trên mâm cỗ năm đó còn có một đĩa thức ăn rất bắt mắt là món hạnh nhân xào cho các chú bác uống rượu khai vị. Món này vốn được “thu nhặt” từ các phần nguyên liệu dư ra như: su hào, cà rốt, củ đậu, nấm hương, đậu Hà Lan, măng, giò lụa, thịt thăn, tôm, mề, gan gà... Sau đó, tất cả được “trộn” vào nhau một cách khéo léo, tạo nên hương vị tổng hợp như một mỹ vị. Lần đầu tiên thưởng thức món ăn này, tôi đã rất ngỡ ngàng vì sự hòa quyện tuyệt vời của các vị ngọt, bùi nhưng vẫn rất thanh. Món này cũng là “thước đo” tài vén khéo, tiết kiệm, đặc biệt là sự sáng tạo trong nghệ thuật ẩm thực của người phụ nữ Hà Nội.

cho-hoa-dong-xuan.jpg
Chợ hoa Đồng Xuân

Biết mấy ngày liền ăn toàn các món “nóng”, chắc sẽ háo, bác gái còn nấu món ốc thả thanh mát rất bắt vị. Đó là sự kết hợp của thịt ốc, giò sống, nấm hương nhồi lại rồi mang hấp cách thủy, nước dùng ninh bằng xương gà. Bác nói, món ăn này là để nhớ đến Mẫu Thượng Ngàn, cũng như là một lời nhắc, dù có giàu sang phú quý, thì cũng đừng quên những ngày “cua ốc”.

Và tôi cũng chẳng thể quên món bò nướng kim tiền, món xôi rưới mỡ gà trong thực đơn của bác gái hôm ấy. Món bò nướng kim tiền đẹp mắt bởi màu sắc và tạo hình giống đồng tiền kim loại xưa. Bác bảo, món này ngầm ý nguyện cầu mong ước sự sung túc, giàu có.
Sau này, khi gia đình tôi xa Hà Nội trở về quê hương ở TP. Hồ Chí Minh, mỗi mùa Tết đến, trong các vật phẩm bày mâm cỗ ở gia đình tôi luôn có vài món ăn Hà Nội truyền thống như bánh chưng, thịt nấu đông, chân giò hầm măng, lưỡi lợn, bóng thả… Ấy cũng là cách để mọi người trong gia đình tôi thỏa nỗi niềm thương nhớ hương vị Tết Hà Nội./.

Bài liên quan
  • Nguyễn Đăng Huân - vị quan thanh liêm kiệm ước
    Nguyễn Đăng Huân, tên tự là Hy Khiêm, sinh năm Ất Sửu (1805), người xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, tỉnh Sơn Tây; nay là thôn Hương Ngải, xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, Hà Nội. Ông đỗ cử nhân khoa Mậu Tý (1828) tại trường thi Bắc Thành. Kỳ thi này, lấy đỗ 20 người, thì Nguyễn Đăng Huân đỗ thứ hai.
(0) Bình luận
  • Nghề làm xôi Phú Thượng được ghi danh vào danh mục Di sản văn hoá phi vật thể Quốc gia
    Ngày 17/2, tại di tích lịch sử - văn hoá Quốc gia Đình Phú Gia, UBND quận Tây Hồ long trọng tổ chức Lễ hội truyền thống Xôi Phú Thượng lần thứ VII và công bố Quyết định ghi danh Nghề Xôi Phú Thượng vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.
  • Câu đối Tết ở Thăng Long - Hà Nội
    Xưa, trong ngày Tết Nguyên Đán, người Việt thường treo câu đối đỏ ở cửa ra vào. Ở Thăng Long - Hà Nội, treo câu đối không chỉ là một nét văn hóa truyền thống mà còn được xem như một hình thức nghệ thuật tao nhã, thể hiện sự sâu sắc trong tư duy của người dân Kinh kỳ.
  • Chợ Tết cổ truyền làng Mọc xưa và nay
    Làng Mọc (phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, TP. Hà Nội) là một trong những vùng còn giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống cho đến nay. Một trong số đó là phiên chợ Tết ngày 27 tháng Chạp vẫn diễn ra đều đặn hằng năm và rất sầm uất suốt hơn 6 thế kỷ qua.
  • Nguyễn Đăng Huân - vị quan thanh liêm kiệm ước
    Nguyễn Đăng Huân, tên tự là Hy Khiêm, sinh năm Ất Sửu (1805), người xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, tỉnh Sơn Tây; nay là thôn Hương Ngải, xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, Hà Nội. Ông đỗ cử nhân khoa Mậu Tý (1828) tại trường thi Bắc Thành. Kỳ thi này, lấy đỗ 20 người, thì Nguyễn Đăng Huân đỗ thứ hai.
  • Làm giấy sắc phong: Nghề truyền thống cần được khôi phục và gìn giữ
    Làng Nghĩa Đô nằm bên hữu ngạn sông Tô Lịch là một làng gồm 4 thôn: Tiên Thượng (Tân), Vạn Long (Dâu), Yên Phú (An Phú) và Trung Nha (làng nghề) cùng với các làng Yên Thái, Đông Xã, Hồ Khẩu hợp thành cụm làng làm giấy. Nghĩa Đô trước thuộc huyện Từ Liêm, tỉnh Hà Đông về sau là phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy, Hà Nội. Xưa, dân làng sống chủ yếu bằng nghề dệt và nghề giấy, còn ruộng thường cho cấy rẽ.
  • Đêm Hà thành
    Dù mùa hè hay mùa đông, tôi vẫn giữ thói quen đi bộ vào mỗi tối muộn. Nhất là trong những đợt heo may đầu mùa hay đông về, tôi thường bận chiếc áo dạ màu nâu sẫm, theo lối ăn mặc của người Hà Nội muôn năm cũ, đi về phía hồ cuối ngõ.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Quận Tây Hồ chủ động vượt khó, hoàn thành xuất sắc các phong trào thi đua
    Sáng 29/2, Ủy ban nhân dân (UBND) quận Tây Hồ tổ chức hội nghị biểu dương kết quả phong trào thi đua năm 2023; phát động thi đua thực hiện kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm giải quyết công việc trong hệ thống chính trị quận Tây Hồ.
  • Công bố top 10 đề cử của Giải Âm nhạc Cống hiến
    Các hạng mục của Giải âm nhạc Cống hiến gồm: Bài hát của năm; Music video của năm; Chương trình của năm; Chuỗi chương trình của năm; Album của năm; Nhà sản xuất của năm; Nhạc sỹ của năm ; Nghệ sỹ mới của năm; Nữ ca sỹ của năm và Nam ca sỹ của năm.
  • Khánh thành tượng Trịnh Công Sơn bên bờ sông Hương
    Tượng nghệ thuật cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn là tác phẩm điêu khắc của cố điêu khắc gia Trương Đình Quế, do ông Lê Hùng Mạnh, Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Tổng Giám đốc Công ty Xây dựng - kinh doanh nhà Gia Hòa (TP.HCM), tài trợ thực hiện và tặng TP.Huế.
  • Hội diều làng Bá Dương Nội là Di sản văn hoá phi vật thể Quốc gia
    Bộ trưởng Bộ VHTT&DL vừa ban hành Quyết định số 372/QĐ-BVHTTDL công bố 26 danh mục đi sản văn hoá phi vật thể quốc gia. Theo đó, Lễ hội truyền thống, tập quán xã hội và tín ngưỡng Hội diều làng Bá Dương Nội, xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng, Thành phố Hà Nội đã được đưa vào danh mục di sản văn hoá phi vật thể quốc gia.
  • Mỗi ngày tôi lại một tôi
    Tạp chí Người Hà Nội trân trọng giới thiệu tới quý độc giả bài thơ Mỗi ngày tôi lại một tôi của tác giả Quang Hoài.
  • Đẩy mạnh thông tin tuyên truyền Kỷ niệm Ngày thành lập Đảng bộ Hà Nội
    Đây là một trong những nội dung quan trọng được đồng chí Phạm Thanh Học, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội nhấn mạnh trong Hội nghị giao ban đánh giá kết quả công tác báo chí Thành phố và triển khai nhiệm vụ trọng tâm, diễn ra tại Quận ủy Bắc Từ Liêm (TP. Hà Nội), chiều ngày 28/2.
  • Ngành Giáo dục Hà Nội phát động Tết trồng cây Xuân Giáp Thìn 2024
    Ngày 28/2, tại trường Trung học cơ sở Trưng Vương (huyện Mê Linh, TP. Hà Nội), Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội phối hợp với huyện Mê Linh tổ chức lễ phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ" Xuân Giáp Thìn năm 2024.
  • Phát động sáng tác biểu trưng 2 di sản tuồng, bài chòi
    Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Bình Định tổ chức cuộc thi sáng tác biểu trưng mang tính đặc trưng chung cho 2 di sản nghệ thuật sân khấu truyền thống của dân tộc là tuồng và ca kịch bài chòi.
  • Quận Bắc Từ Liêm hướng tới đô thị “xanh, sạch, văn minh, hiện đại” của Thủ đô Hà Nội
    “Trong thời gian tới, Bắc Từ Liêm hướng tới xây dựng quận là đô thị “xanh, sạch, văn minh, hiện đại” của Thủ đô Hà Nội, kinh tế - xã hội phát triển nhanh, toàn diện, bền vững; xây dựng nếp sống văn minh đô thị gắn với phát huy truyền thống Anh hùng của địa phương…”- Chủ tịch UBND quận Bắc Từ Liêm Nguyễn Hữu Tuyên, nhấn mạnh.
  • Lan tỏa vẻ đẹp của gốm trong triển lãm "Dáng xuân 2024"
    120 tác phẩm của 45 nghệ sĩ đến từ Câu lạc bộ Gốm Nghệ thuật – Hội Mỹ thuật Việt Nam vừa được giới thiệu với công chúng trong triển lãm gốm “Dáng xuân 2024” diễn ra từ 26/2 đến 6/3/2024 tại Nhà triển lãm Mỹ thuật (16 Ngô Quyền, Hà Nội).
Thương nhớ hương vị Tết Hà Nội
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO