Lý luận - phê bình

Tổ quốc trong sáng tác của các cây bút trẻ

ThS. Phạm Khánh Duy • 12/12/2024 09:32

Trong trái tim mỗi người con nước Việt, bóng hình đẹp đẽ và thiêng liêng, kiêu hùng và nhân hậu chính là Tổ quốc. Tổ quốc rạng ngời trên trang viết của bao thế hệ đi trước, rồi được kế thừa bởi thế hệ trẻ hôm nay. Mỗi tác giả có một cách thể hiện khác nhau về đề tài Tổ quốc, mỗi tác phẩm là một nét vẽ riêng về dáng hình Việt Nam, góp phần hình thành nên diện mạo chung của đất nước tráng lệ và linh thiêng trong văn chương nghệ thuật. Tiếp nối sự thành công và dấu ấn sâu đậm mà những cây bút thời kỳ trước mang lại, các cây bút trẻ thời nay - những người luôn ý thức được sứ mệnh, trách nhiệm của bản thân với đất nước - một lần nữa làm sống lại hình tượng đất nước trong văn chương.

Hướng về lịch sử bằng tấm lòng biết ơn sâu sắc

Để đất nước hòa bình, thống nhất và phát triển như hôm nay, biết bao thế hệ đi trước đã hy sinh xương máu, xếp những giấc mộng riêng tư nhất của đời mình để lên đường làm tròn bổn phận với non sông. Những tưởng hình ảnh đất nước trong những ngày chiến tranh gian khó đã ngủ yên trong những trang văn ra đời vào thế kỷ XX. Nhưng không, những trang viết về đất nước trong mưa bom bão đạn vẫn xuất hiện mà cội nguồn chính là cảm hứng hướng về lịch sử, nhận thức lại lịch sử và tấm lòng biết ơn sâu sắc của những cây bút trẻ.

1anh-1.jpg

Liệt sĩ Lê Đình Chinh - người đã hy sinh trong cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979 từng chia sẻ:“Không sợ kẻ thù, chỉ sợ bị lãng quên”. Với người trẻ may mắn khi không phải sống trong những ngày khói lửa, hình dung về chiến tranh đã khó, viết về chiến tranh lại càng khó hơn. Bởi họ chưa từng kinh qua chiến tranh, chưa có những trải nghiệm nhất định, trong khi văn học đòi hỏi những trải nghiệm quý báu. Ấy vậy, tiếng “Tổ quốc” vẫn cứ thổn thức trong sáng tác của họ. Bằng những cách khác nhau, các cây bút trẻ đã tiếp cận với lịch sử dân tộc, với những người đã sống trong thời kỳ chiến tranh lẫn hòa bình, những người mang trên mình những vết sẹo và một tâm hồn bị tổn thương nặng nề.

Tuy chưa để lại tiếng vang như “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh hay “Mưa đỏ” của Chu Lai; song những tác phẩm viết về đất nước thời chinh chiến bởi các cây bút trẻ ở thế kỷ XXI vẫn phần nào làm sống dậy tinh thần của một giai đoạn đầy thử thách đã qua, đánh thức trong mỗi độc giả tình yêu Tổ quốc và niềm tự hào mãnh liệt với bề dày lịch sử, cũng như truyền thống anh hùng của thế hệ cha anh. “Cửa sổ phía Đông” của Nguyễn Thị Kim Hòa, đạt giải thưởng Văn học tuổi 20 lần thứ VI, khắc họa tình cảnh con người sống thời hậu chiến vẫn không thôi day dứt, ám ảnh bởi chiến tranh. Chiến tranh với hình ảnh đất nước điêu tàn, những em bé nhiễm chất độc dioxin, những cánh đồng còn bom mìn chưa nổ hết... tất cả hiện ra sống động và nguyên vẹn đớn đau trên trang viết của Nguyễn Thị Kim Hòa. Trước đó, tác giả này đã từng thành công với “Đỉnh khói” - tập truyện ngắn viết về đề tài chiến tranh, góp phần đưa tên tuổi của chị đến gần hơn với độc giả.

img_0359.jpeg

Cùng trong âm vọng của đất nước những ngày chiến tranh khốc liệt, không thể không kể đến những sáng tác của Nguyễn Đình Tú mà tiêu biểu nhất là hai tiểu thuyết: “Hoang tâm” - viết về chiến tranh biên giới Tây Nam và “Xác phàm” - viết về chiến tranh biên giới phía Bắc. Cái hay của Nguyễn Đình Tú khi viết về thời khói lửa là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất kỳ ảo và hiện thực, khiến chiến tranh hiện ra vừa chân thực đến từng chi tiết, vừa có sức khái quát cao. Một số tác giả trẻ khác cũng thể nghiệm thành công với đề tài này có thể kể đến: Phong Điệp (truyện ngắn “Chuyến đêm”), Đoàn Dũng (truyện ngắn “Âm thanh của ký ức”), Đinh Phương (tập truyện ngắn “Đợi đến lượt”), Huỳnh Trọng Khang (tiểu thuyết “Những vọng âm nằm ngủ”, “Mộ phần tuổi trẻ”), Thương Hà (tiểu thuyết “Vùng biên không yên tĩnh”), Hồ Kiên Giang (tập truyện ngắn “Trên núi Tưk-cot”)... Điểm gặp gỡ ở những cây bút này là sự bình tĩnh, khách quan, đa chiều cùng khát vọng nhận thức lại chiến tranh và người lính; đồng thời, sự vận dụng thành công những kỹ thuật sáng tác mới, dấu ấn hiện đại và hậu hiện đại đã giúp các tác giả “khoác tấm áo mới” cho một đề tài không mấy xa lạ.

anh-4.jpg

Hướng về biển đảo với niềm tự hào vô tận

Biển đảo là phần máu thịt không thể tách rời của mẹ Việt Nam, và cũng là vùng chưa bao giờ được thật sự “yên tĩnh”, dù cho đất nước đã hòa bình, đã hội nhập và phát triển. Biết bao người trẻ đã rời gia đình, quê hương, vượt trùng khơi ra đảo xa đêm ngày canh giữ; biết bao cây bút trẻ thổn thức bởi tiếng biển dạt dào, viết về biển đảo như một cách để khẳng định chủ quyền dân tộc và gọi thức lòng yêu nước cùng trách nhiệm trong độc giả.

Tiếp nối sự thành công và mạch nguồn cảm hứng của các tác giả đi trước như Thanh Thảo, Nguyễn Khoa Điềm, Trần Đăng Khoa, Nguyễn Việt Chiến, Nguyễn Phan Quế Mai... các cây bút trẻ đã thể hiện tình yêu biển đảo trong sáng tác mới, ở nhiều thể loại khác nhau. Năm 2008, Nguyễn Xuân Thủy - nhà văn đầy triển vọng và nhiệt huyết với văn chương - cho ra mắt tiểu thuyết “Biển xanh màu lá”.

img_0360.jpeg


Hình tượng người lính biển hiện lên sống động và chân thực, từ cuộc sống vất vả, gian nan trên vùng lãnh hải của Tổ quốc đến đời sống tâm hồn, ý chí kiên trung, dũng cảm của họ. Chiến tranh đi qua, đất nước bước vào kỷ nguyên mới với bao thách thức lẫn kỳ vọng, nhiều tác giả lựa chọn trường ca như một “đại trữ tình” để thể hiện những chiêm nghiệm mới về lịch sử biển đảo, ngợi ca hình ảnh người chiến sĩ hải quân. Có thể kể đến “Sóng trầm biển dựng” của Đoàn Văn Mật hay “Ngang qua bình minh” của Lữ Mai… Đặc biệt, trường ca “Ngang qua bình minh” của nhà thơ trẻ Lữ Mai gắn liền với hình tượng người chiến sĩ nhà giàn, người chiến sĩ hải quân đang làm nhiệm vụ. Một lần nữa, cảm hứng sử thi của văn học thời chiến lại ngùn ngụt trong những áng trường ca thời bình, hòa lẫn cùng cảm hứng thế sự, huyền thoại, sinh thái...

anh-5.jpg

Đề tài biển đảo, Trường Sa, người lính biển... không chỉ dành cho đối tượng độc giả trưởng thành; mà còn có mặt trong mảng văn học viết cho thiếu nhi. Hình ảnh biển, đảo, người lính, bàng vuông... và những năm tháng hào hùng của ông cha được các tác giả tái hiện lại một cách trong trẻo, dễ hiểu, đầy hình ảnh, màu sắc... góp phần giáo dục lòng yêu nước, niềm tự hào về biển đảo Tổ quốc mình cho trẻ em. Một gương mặt tiêu biểu, không thể bỏ qua khi nhắc đến những sáng tác cho thiếu nhi về đề tài biển đảo là Bùi Tiểu Quyên. Sau chuyến đi công tác tại Trường Sa, chị viết các tác phẩm “Cà Nóng chu du Trường Sa”, “Phong ba nơi đầu sóng”, “Trường Sa - Biển ấy là của mình”, đều là tác phẩm thành công, góp phần đưa tên tuổi Bùi Tiểu Quyên đến gần với độc giả (nhất là độc giả thiếu nhi). Đây là một trải nghiệm hoàn toàn mới nhưng đem lại những tín hiệu khả quan đối với một tác giả trước giờ chỉ viết cho người trưởng thành.

Ở bất kỳ giai đoạn nào, âm vọng Tổ quốc, hồn thiêng đất nước... vẫn trầm hùng, rạng ngời trong văn chương Việt Nam. Viết về Tổ quốc không còn là sở thích, lựa chọn, ưu ái... mà là trách nhiệm, sứ mệnh của mỗi cây bút đối với đất nước mình. Bởi lẽ, nói như Trần Mai Ninh: “Có mối tình nào hơn thế nữa?/ Trộn hòa lao động với giang sơn/ Có mối tình nào hơn/ Tổ quốc?”.

Bài liên quan
  • “Bay qua Hồ Gươm” - trò chuyện cùng Hà Nội, về Hà Nội
    “Mơ là bồ câu trắng/ Bay qua Hồ Gươm xanh”, tác giả Huỳnh Mai Liên đã bật lên khao khát muốn được trở thành cánh chim nhẹ nhàng và tự do khám phá bầu trời Hà Nội ở cuối bài thơ Bay qua Hồ Gươm (cũng là tên tập thơ). Dường như cũng từ giấc mơ này, nhà thơ đã viết ra những vần thơ kể chuyện dẫn lối người đọc ngắm nhìn Hà Nội từ cao đến thấp, từ xa đến gần.
(0) Bình luận
  • Bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt
    Trường ca “Thần Nông chân đất” của nhà thơ Phùng Trung Tập (NXB Hội Nhà văn, 2024) gồm 12 chương, với 184 trang. Tác phẩm tái hiện và ngợi ca lao động nông nghiệp như nền tảng sinh tồn của cộng đồng Việt, đồng thời đưa người nông dân lên tầm biểu tượng văn hóa - lịch sử - những “Thần Nông chân đất” đã mở cõi, dựng làng, giữ nước và truyền sinh khí cho non sông qua hàng nghìn năm. Đây là bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt Nam trong chiều dài lịch sử dân tộc.
  • "Thép dưới cỏ": Bản anh hùng ca về người lính và lịch sử
    Sau hơn 50 năm cầm bút, nhà thơ Hữu Thỉnh vừa ra mắt bạn đọc cuốn tiểu thuyết đầu tiên mang tên “Thép dưới cỏ”. Không chỉ tái hiện chiến dịch Tà Mây - Làng Vây và trận ra quân đầu tiên của Binh chủng Tăng - Thiết giáp, tác phẩm còn cho thấy một cách nhìn rất Hữu Thỉnh: giàu trải nghiệm trận mạc, nặng nghĩa tình đồng đội, tinh tế trong quan sát con người và luôn hướng tới những giá trị nhân bản phía sau các sự kiện lớn của lịch sử.
  • Thơ về người lính: Khi quá khứ và hiện tại cùng soi bóng
    Lịch sử là một chuỗi ký ức. Nói như nhà văn Pháp Marcel Proust, ký ức chính là con đường dẫn đến quá khứ, giúp con người nhận diện cội nguồn, “Đi tìm thời gian đã mất”. Trong tâm thức mỗi người Việt Nam, ký ức về những năm tháng đấu tranh giành độc lập, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là ký ức không thể phai nhòa. Đó không chỉ là ký ức của những cá nhân mà là ký ức chung của cả cộng đồng, dân tộc.
  • Nhà báo, nhà thơ Vương Tâm với “Nhịp phố bốn mùa hoa”
    Tiếp nối mạch sách viết về Hà Nội như “Những nhịp cầu mùa thu” - trường ca viết về cầu Long Biên (NXB Quân đội nhân dân, 2009); “Cây đa Bác Hồ với muôn nẻo đường xuân” (NXB Văn học, 2017); “Vui nhất có chợ Đồng Xuân” (NXB Văn học, 2022); “Phố thời gian và ô cửa gió” (NXB Văn học, 2025)… mới đây, nhà thơ, nhà báo Vương Tâm tiếp tục ra mắt bạn đọc tập bút ký “Nhịp phố bốn mùa hoa” (NXB Hà Nội, 2026). Trong cuốn sách này, tác giả tập trung khắc họa những đường phố Hà Nội xưa và nay, đặc biệt là những phố cổ mang tên “Hàng” gắn với lịch sử, văn hóa và hồn cốt của Thăng Long - Kẻ Chợ.
  • Bản sắc thiên nhiên và ký ức quê hương trong thơ Đinh Xuân Trường
    Trong đời sống thơ Việt hôm nay, nơi nhiều tìm tòi hình thức, đổi mới diễn ngôn, những tiếng thơ đi từ mạch đất, từ đời sống bình dị lại có sức lay động lạ lùng, và tập thơ “Một phần mười giây” (NXB Hội Nhà văn, 2025) của tác giả Đinh Xuân Trường là một tập thơ như thế.
  • Đời sông, đời người đều chảy ra biển lớn thế gian!
    Bắt đầu từ thời hiện tại ngược về quá khứ kể về những biến thiên lịch sử một ngôi làng trong khoảng nửa thế kỷ gắn liền với quãng đời của nhân vật chính (Măng). Khép lại câu chuyện là sự quay về thời hiện tại để ngỏ số phận nhân vật dành cho bạn đọc phân tích, dự đoán, kết luận.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Tổ quốc trong sáng tác của các cây bút trẻ
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO