Lý luận - phê bình

“Bay qua Hồ Gươm” - trò chuyện cùng Hà Nội, về Hà Nội

Minh Đan • 17:52 01/12/2024

“Mơ là bồ câu trắng/ Bay qua Hồ Gươm xanh”, tác giả Huỳnh Mai Liên đã bật lên khao khát muốn được trở thành cánh chim nhẹ nhàng và tự do khám phá bầu trời Hà Nội ở cuối bài thơ Bay qua Hồ Gươm (cũng là tên tập thơ). Dường như cũng từ giấc mơ này, nhà thơ đã viết ra những vần thơ kể chuyện dẫn lối người đọc ngắm nhìn Hà Nội từ cao đến thấp, từ xa đến gần.

anh-2.jpg

Và “bay” theo đôi cánh ấy, dễ ai cũng thấy mình là một phần trong ngõ nhỏ, phố nhỏ; đang đứng trước chiếc bánh sinh nhật khổng lồ “Cắm hơn nghìn cây nến/ Mừng sinh nhật Thủ đô” (Sinh nhật tháng Mười).

Nhà thơ Huỳnh Mai Liên chia sẻ, khi viết tập thơ “Bay qua Hồ Gươm” (NXB Hội nhà văn, 2024), chị có 2 góc nhìn, một của người yêu Hà Nội và một của người không sinh ra ở đây. Nhưng tôi nghĩ, ở tập thơ này, Huỳnh Mai Liên còn có thêm góc nhìn vừa bao quát, vừa chi tiết từ một nhà báo; góc nhìn tinh tế và dịu dàng từ một người mẹ. Nhờ đó, những nét chấm phá về Hà Nội của chị vừa đủ đầy, vừa mang sự nhạy cảm rất riêng.

Lần theo những vần điệu giàu tính nhạc, người đọc có thể vút lên thật cao để thấy màu xanh bao la nước hồ Gươm, màu đỏ hồng nước hồ Tây khi “Mặt trời xế bóng/ Nghiêng chào hồ Tây” (Mặt trời Hồ Tây), màu soi bóng lịch sử khi đi qua “Gác Khuê văn im ắng/ Soi bóng giếng Thiên Quang” (Nơi ước mơ bay lên). Muốn lắng nghe sâu hơn, người đọc lại được đứng ở nơi “Hơn hai nghìn năm trước/ Vua xây Cổ Loa thành/ Chín vòng ốc bao quanh/ Thành cao bên hào nước” (Cổ Loa thành), hay sang thăm “Ông Cột cờ Hà Nội”, bước chầm chậm qua những con phố Hồ Hoàn Kiếm, Hỏa Lò, Mã Mây…
Nhà thơ cũng khéo léo đưa người đọc đến gặp người nghệ nhân giữ nghề đậu bạc Định Công; những bạn nhỏ thích hát dân ca, chơi đàn tỳ bà, đàn bầu, đàn nhị…; những khu tập thể cũ kỹ bên tòa chung cư mới; nhẩn nha thưởng thức những món ngon của Hà Nội như kem Tràng Tiền, phở Thìn Bờ Hồ, bún thang Cầu Gỗ, cốm làng Vòng, bánh giò Đông Tác, chả cá Lã Vọng, bánh tôm Hồ Tây…

Cánh chim bồ câu trắng ẩn hiện trong những vần thơ của Huỳnh Mai Liên cũng cho người đọc đi khắp chiều thời gian Hà Nội, từ lịch sử ngàn năm đến ngày trời xanh hôm nay, từ những tia nắng đầu ngày cho đến hoàng hôn chiều buông, từ ngày mưa cho cây lá tốt tươi đến ngày nắng mọi vật đều nhảy nhót hay cảm giác co ro trong cái rét ngọt mùa đông…

8 năm trước, Huỳnh Mai Liên từng viết tập thơ đầu tiên với cảm hứng chủ đạo là không khí gia đình xoay quanh 2 đứa con nhỏ của chị. Sau đó và hiện tại là “Bay qua Hồ Gươm”, chị đã mở rộng đề tài và quan sát xung quanh nhiều hơn. Nhưng mở rộng chứ không tách rời, khung cảnh ngôi nhà, căn bếp nhỏ vẫn hiện lên rất rõ; và tôi tin rằng trái tim của một người mẹ giúp chị thấu hiểu tâm tư trẻ con, để “trở về” tuổi thơ bất cứ khi nào cần. Chị cũng có sự kỷ luật của một người lao động nghệ thuật chuyên nghiệp, chăm chỉ, hăng say và có cả tâm hồn mơ mộng của một người phụ nữ luôn yêu đời, yêu cái đẹp.

Những vần thơ về Hà Nội của chị, vì thế, không thiếu những màu hoa suốt bốn mùa rực rỡ từ bước dạo chơi ở vườn đào Nhật Tân hay hát ca về những hàng hoa trên những con đường. “Hoa bưởi hương đưa nhẹ”, “Lộc vừng buông câu thơ”, “Hoa sưa trắng mộng mơ”, “Cây gạo thả hoa đỏ”, “Hoa ban tím thong dong”, “Cây bằng lăng hối hả”, “Phượng vĩ đang nở rộ”… Chị cũng kể thêm về bình hoa tươi trong nhà “Đóa sen hồng Hồ Tây/ Mẹ cắm trong bình gốm/ Em mèo con từ tốn/ Nằm bên rón rén chờ/ Căn phòng ngỡ đang mơ/ Níu mùi hương ở lại/ Mùa hè trôi êm ái/ Trên từng cánh hoa thơm”…
Trong nhiều bài bài thơ, Huỳnh Mai Liên còn đan cài những từ tượng thanh, khiến bài thơ trở nên giàu tính nhạc như một bản hòa tấu âm thanh đời thường rộn ràng. Đó là tiếng xe đạp lóc cóc, tiếng ve kêu râm ran, tiếng hạt mưa tí tách, tiếng bầy sẻ ríu rít, tiếng lá rơi xào xạc, tiếng rúc rích đùa vui, tiếng lách cách từ chú thợ cắt tóc vui tính, tiếng em bé khóc oa oa… Ngoài ra, những câu hỏi được đặt ra trong những vần điệu dễ đọc, dễ nhớ cũng khéo léo dẫn dắt người đọc tự tìm hiểu, tự cảm nhận thêm một Hà Nội của riêng mình như: “Ai bắc cây cầu dài/ Nối hai bờ gần lại/ Ai gieo vườn hoa cải/ Sưởi ấm cả mùa đông?/ Ai khắc khoải trong lòng/ Vì tình yêu Hà Nội/ Ai dịu dàng lời gọi/ Thương nhớ một dòng sông” (Nhớ một dòng sông).

Nhà thơ Huỳnh Mai Liên từng chia sẻ, viết cho trẻ thơ, chị… không hề có bí quyết gì cả. Trước mỗi bài thơ, chị chỉ có duy nhất một đề tài và thả lỏng mình để trở thành trẻ con. Chị tin tưởng trẻ con sẽ tìm thấy góc nhìn riêng, lối đi riêng, kể cả trước đề tài lớn. Vô tư thế thôi nhưng trái tim trẻ thơ Huỳnh Mai Liên sẽ chạm tới hàng triệu trái tim trẻ thơ khác, để bất kỳ lúc nào đó, “Bay qua Hồ Gươm” sẽ được mấp máy trong veo trên những đôi môi trẻ thơ…
“Em muốn đi/ Một vòng Hà Nội/ Chín dòng sông/ Một trăm hồ nước/ Bảy cây cầu/ Vắt qua sông Hồng/ Nơi điểm cực/ Bắc, Nam, Đông, Tây.

Em muốn tới/ Ba trăm làng nghề/ Gặp nghệ nhân/ Đưa đồ thủ công/ Ra thế giới/ Dệt lụa, thêu tay/ Đan mây tre/ Son son thiếp vàng/ Đắp phù điêu/ Sơn mài, gốm sứ…
(Một vòng Hà Nội)

Bài thơ “Một vòng Hà Nội” khép lại tập thơ với những câu từ, ý tứ như một nỗi bồi hồi sôi nổi, một nỗi da diết, thiết tha được đắm mình trong Hà Nội thêm thật thật nhiều và thật sâu. Với Huỳnh Mai Liên, đi mãi, khám phá mãi nhưng mỗi lần gặp gỡ, Hà Nội lại kể một câu chuyện mới, khoác một tấm áo mới dù dáng vẻ lại ngày càng cổ kính hơn, trầm mặc hơn và khiến người đọc thật không thể không nhớ “Mỗi khi xa Hà Nội/ Nghe tiếng gọi Hồ Gươm”.

“Xin cảm ơn nhà thơ - người mẹ Huỳnh Mai Liên đã nghĩ đến việc tâm tình với các bé về Hà Nội. Và đã làm việc này với đầy trân trọng, yêu thương từng góc phố, hàng cây, từng nỗi niềm bé nhỏ lặng im của tất cả những gì nằm trong lòng Hà Nội” - nhà thơ Thụy Anh viết lời cảm nhận về cuốn sách nhưng lại thành cảm ơn tác giả. Có lẽ bởi khi gấp tập thơ này lại, trong trái tim bất kỳ ai cũng tự nhiên bật lên lời cảm ơn sau hành trình chu du với ngôn từ đầy thú vị. Cảm ơn nhà thơ Huỳnh Mai Liên vì đã tạo ra một cuộc trò chuyện cùng Hà Nội, về Hà Nội của riêng chị và của nhiều người khác nữa./.

anh-2.jpg

Sự kết nối giữa tác giả nội dung và người vẽ minh họa luôn là yếu tố quan trọng để nói đến thành công của một cuốn sách thơ. Vậy nên một điều rất đặc biệt phải kể đến là “người họa sĩ” đứng sau tác phẩm “Bay qua Hồ Gươm” là con gái của nhà thơ - cô bé Mai Khuê, hiện đang là học sinh trường THCS Phan Chu Trinh, Hà Nội. Nhà thơ Huỳnh Mai Liên từng nói về niềm vui và may mắn khi từ năm 2018 tới giờ, các tập thơ của chị đều có dấu ấn của cô con gái nhỏ. Tám năm, hai mẹ con chị đã cùng viết và vẽ 4 tập thơ, trong đó có 3 cuốn Mai Khuê vẽ tranh bìa. Và câu “Đẹp quá mẹ ạ!” của cô bé Mai Khuê thốt lên khi lần đầu tiên cầm quyển sách cũng đã nói thay cảm nhận của nhiều bạn nhỏ khác.

Bài liên quan
  • Một số gợi mở trong thẩm định thơ
    Nhìn chung đánh giá về việc đọc sách văn học của công chúng, có thể theo nhiều khía cạnh, đồng sáng tạo, kích thích người viết sáng tác, bồi bổ thẩm mĩ, tích lũy tri thức, phát triển đời sống văn hóa… với những hiệu quả tích cực. Nhưng còn có những tồn tại theo chiều hướng ngược lại, mang tính nguy cơ hơn là cơ hội tốt, phản ánh sự trì trệ hơn là phát triển. Đó là sự dễ dãi trong việc đọc, thẩm định thơ từ cả người đọc lẫn người sáng tác, truyền tải.
(0) Bình luận
  • Bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt
    Trường ca “Thần Nông chân đất” của nhà thơ Phùng Trung Tập (NXB Hội Nhà văn, 2024) gồm 12 chương, với 184 trang. Tác phẩm tái hiện và ngợi ca lao động nông nghiệp như nền tảng sinh tồn của cộng đồng Việt, đồng thời đưa người nông dân lên tầm biểu tượng văn hóa - lịch sử - những “Thần Nông chân đất” đã mở cõi, dựng làng, giữ nước và truyền sinh khí cho non sông qua hàng nghìn năm. Đây là bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt Nam trong chiều dài lịch sử dân tộc.
  • "Thép dưới cỏ": Bản anh hùng ca về người lính và lịch sử
    Sau hơn 50 năm cầm bút, nhà thơ Hữu Thỉnh vừa ra mắt bạn đọc cuốn tiểu thuyết đầu tiên mang tên “Thép dưới cỏ”. Không chỉ tái hiện chiến dịch Tà Mây - Làng Vây và trận ra quân đầu tiên của Binh chủng Tăng - Thiết giáp, tác phẩm còn cho thấy một cách nhìn rất Hữu Thỉnh: giàu trải nghiệm trận mạc, nặng nghĩa tình đồng đội, tinh tế trong quan sát con người và luôn hướng tới những giá trị nhân bản phía sau các sự kiện lớn của lịch sử.
  • Thơ về người lính: Khi quá khứ và hiện tại cùng soi bóng
    Lịch sử là một chuỗi ký ức. Nói như nhà văn Pháp Marcel Proust, ký ức chính là con đường dẫn đến quá khứ, giúp con người nhận diện cội nguồn, “Đi tìm thời gian đã mất”. Trong tâm thức mỗi người Việt Nam, ký ức về những năm tháng đấu tranh giành độc lập, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là ký ức không thể phai nhòa. Đó không chỉ là ký ức của những cá nhân mà là ký ức chung của cả cộng đồng, dân tộc.
  • Nhà báo, nhà thơ Vương Tâm với “Nhịp phố bốn mùa hoa”
    Tiếp nối mạch sách viết về Hà Nội như “Những nhịp cầu mùa thu” - trường ca viết về cầu Long Biên (NXB Quân đội nhân dân, 2009); “Cây đa Bác Hồ với muôn nẻo đường xuân” (NXB Văn học, 2017); “Vui nhất có chợ Đồng Xuân” (NXB Văn học, 2022); “Phố thời gian và ô cửa gió” (NXB Văn học, 2025)… mới đây, nhà thơ, nhà báo Vương Tâm tiếp tục ra mắt bạn đọc tập bút ký “Nhịp phố bốn mùa hoa” (NXB Hà Nội, 2026). Trong cuốn sách này, tác giả tập trung khắc họa những đường phố Hà Nội xưa và nay, đặc biệt là những phố cổ mang tên “Hàng” gắn với lịch sử, văn hóa và hồn cốt của Thăng Long - Kẻ Chợ.
  • Bản sắc thiên nhiên và ký ức quê hương trong thơ Đinh Xuân Trường
    Trong đời sống thơ Việt hôm nay, nơi nhiều tìm tòi hình thức, đổi mới diễn ngôn, những tiếng thơ đi từ mạch đất, từ đời sống bình dị lại có sức lay động lạ lùng, và tập thơ “Một phần mười giây” (NXB Hội Nhà văn, 2025) của tác giả Đinh Xuân Trường là một tập thơ như thế.
  • Đời sông, đời người đều chảy ra biển lớn thế gian!
    Bắt đầu từ thời hiện tại ngược về quá khứ kể về những biến thiên lịch sử một ngôi làng trong khoảng nửa thế kỷ gắn liền với quãng đời của nhân vật chính (Măng). Khép lại câu chuyện là sự quay về thời hiện tại để ngỏ số phận nhân vật dành cho bạn đọc phân tích, dự đoán, kết luận.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • "Giữ trọn lòng son": Những chuyện tình chạm tới trái tim nhiều thế hệ
    Chào mừng kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chỉ đạo Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức trưng bày chuyên đề "Giữ trọn lòng son". Trưng bày tái hiện những câu chuyện tình yêu đôi lứa son sắt trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước.
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Hà Nội công bố các quyết định về công tác cán bộ
    Sáng 20-11, tại Thành ủy Hà Nội, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Trọng Đông chủ trì Hội nghị công bố các quyết định của Ban Thường vụ Thành ủy về công tác cán bộ đối với 3 đồng chí.
  • Trường THCS Giảng Võ tưng bừng kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam
    Hòa chung không khí hân hoan cùng cả nước, sáng 20/11, Trường THCS Giảng Võ (phường Giảng Võ, TP. Hà Nội) long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026) và tri ân các thế hệ thầy cô giáo.
Đừng bỏ lỡ
  • Văn hóa gia đình người Hà Nội là tiêu biểu cho những nét đẹp văn hoá Việt Nam
    GS.TS Lê Thị Quý (Quỹ Văn hiến Việt Nam) nhận định, văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội là biểu trưng cho những điều tốt đẹp của văn hóa gia đình nhiều vùng miền. Những nghiên cứu về Thăng Long - Hà Nội đã cho thấy bản thân văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội không phải là sự phản ánh lại những đặc điểm về cuộc sống, lao động sinh hoạt của một vùng Thăng Long mà chính là tinh hoa của văn minh chung của người Việt.
  • “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo”
    Ngày 20/11/2026, sự kiện “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo” diễn ra tại số 49 Trần Hưng Đạo (Cửa Nam, Hà Nội) với sự tham gia của họa sĩ người Pháp gốc Việt Melody Ung. Chương trình nằm trong khuôn khổ Lễ hội thiết kế sáng tạo 2026 giới thiệu đến công chúng và các nghệ sĩ về bản sắc Việt Nam thông qua thực hành nghệ thuật.
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
“Bay qua Hồ Gươm” - trò chuyện cùng Hà Nội, về Hà Nội
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO