Lý luận - phê bình

“Bay qua Hồ Gươm” - trò chuyện cùng Hà Nội, về Hà Nội

Minh Đan • 17:52 01/12/2024

“Mơ là bồ câu trắng/ Bay qua Hồ Gươm xanh”, tác giả Huỳnh Mai Liên đã bật lên khao khát muốn được trở thành cánh chim nhẹ nhàng và tự do khám phá bầu trời Hà Nội ở cuối bài thơ Bay qua Hồ Gươm (cũng là tên tập thơ). Dường như cũng từ giấc mơ này, nhà thơ đã viết ra những vần thơ kể chuyện dẫn lối người đọc ngắm nhìn Hà Nội từ cao đến thấp, từ xa đến gần.

anh-2.jpg

Và “bay” theo đôi cánh ấy, dễ ai cũng thấy mình là một phần trong ngõ nhỏ, phố nhỏ; đang đứng trước chiếc bánh sinh nhật khổng lồ “Cắm hơn nghìn cây nến/ Mừng sinh nhật Thủ đô” (Sinh nhật tháng Mười).

Nhà thơ Huỳnh Mai Liên chia sẻ, khi viết tập thơ “Bay qua Hồ Gươm” (NXB Hội nhà văn, 2024), chị có 2 góc nhìn, một của người yêu Hà Nội và một của người không sinh ra ở đây. Nhưng tôi nghĩ, ở tập thơ này, Huỳnh Mai Liên còn có thêm góc nhìn vừa bao quát, vừa chi tiết từ một nhà báo; góc nhìn tinh tế và dịu dàng từ một người mẹ. Nhờ đó, những nét chấm phá về Hà Nội của chị vừa đủ đầy, vừa mang sự nhạy cảm rất riêng.

Lần theo những vần điệu giàu tính nhạc, người đọc có thể vút lên thật cao để thấy màu xanh bao la nước hồ Gươm, màu đỏ hồng nước hồ Tây khi “Mặt trời xế bóng/ Nghiêng chào hồ Tây” (Mặt trời Hồ Tây), màu soi bóng lịch sử khi đi qua “Gác Khuê văn im ắng/ Soi bóng giếng Thiên Quang” (Nơi ước mơ bay lên). Muốn lắng nghe sâu hơn, người đọc lại được đứng ở nơi “Hơn hai nghìn năm trước/ Vua xây Cổ Loa thành/ Chín vòng ốc bao quanh/ Thành cao bên hào nước” (Cổ Loa thành), hay sang thăm “Ông Cột cờ Hà Nội”, bước chầm chậm qua những con phố Hồ Hoàn Kiếm, Hỏa Lò, Mã Mây…
Nhà thơ cũng khéo léo đưa người đọc đến gặp người nghệ nhân giữ nghề đậu bạc Định Công; những bạn nhỏ thích hát dân ca, chơi đàn tỳ bà, đàn bầu, đàn nhị…; những khu tập thể cũ kỹ bên tòa chung cư mới; nhẩn nha thưởng thức những món ngon của Hà Nội như kem Tràng Tiền, phở Thìn Bờ Hồ, bún thang Cầu Gỗ, cốm làng Vòng, bánh giò Đông Tác, chả cá Lã Vọng, bánh tôm Hồ Tây…

Cánh chim bồ câu trắng ẩn hiện trong những vần thơ của Huỳnh Mai Liên cũng cho người đọc đi khắp chiều thời gian Hà Nội, từ lịch sử ngàn năm đến ngày trời xanh hôm nay, từ những tia nắng đầu ngày cho đến hoàng hôn chiều buông, từ ngày mưa cho cây lá tốt tươi đến ngày nắng mọi vật đều nhảy nhót hay cảm giác co ro trong cái rét ngọt mùa đông…

8 năm trước, Huỳnh Mai Liên từng viết tập thơ đầu tiên với cảm hứng chủ đạo là không khí gia đình xoay quanh 2 đứa con nhỏ của chị. Sau đó và hiện tại là “Bay qua Hồ Gươm”, chị đã mở rộng đề tài và quan sát xung quanh nhiều hơn. Nhưng mở rộng chứ không tách rời, khung cảnh ngôi nhà, căn bếp nhỏ vẫn hiện lên rất rõ; và tôi tin rằng trái tim của một người mẹ giúp chị thấu hiểu tâm tư trẻ con, để “trở về” tuổi thơ bất cứ khi nào cần. Chị cũng có sự kỷ luật của một người lao động nghệ thuật chuyên nghiệp, chăm chỉ, hăng say và có cả tâm hồn mơ mộng của một người phụ nữ luôn yêu đời, yêu cái đẹp.

Những vần thơ về Hà Nội của chị, vì thế, không thiếu những màu hoa suốt bốn mùa rực rỡ từ bước dạo chơi ở vườn đào Nhật Tân hay hát ca về những hàng hoa trên những con đường. “Hoa bưởi hương đưa nhẹ”, “Lộc vừng buông câu thơ”, “Hoa sưa trắng mộng mơ”, “Cây gạo thả hoa đỏ”, “Hoa ban tím thong dong”, “Cây bằng lăng hối hả”, “Phượng vĩ đang nở rộ”… Chị cũng kể thêm về bình hoa tươi trong nhà “Đóa sen hồng Hồ Tây/ Mẹ cắm trong bình gốm/ Em mèo con từ tốn/ Nằm bên rón rén chờ/ Căn phòng ngỡ đang mơ/ Níu mùi hương ở lại/ Mùa hè trôi êm ái/ Trên từng cánh hoa thơm”…
Trong nhiều bài bài thơ, Huỳnh Mai Liên còn đan cài những từ tượng thanh, khiến bài thơ trở nên giàu tính nhạc như một bản hòa tấu âm thanh đời thường rộn ràng. Đó là tiếng xe đạp lóc cóc, tiếng ve kêu râm ran, tiếng hạt mưa tí tách, tiếng bầy sẻ ríu rít, tiếng lá rơi xào xạc, tiếng rúc rích đùa vui, tiếng lách cách từ chú thợ cắt tóc vui tính, tiếng em bé khóc oa oa… Ngoài ra, những câu hỏi được đặt ra trong những vần điệu dễ đọc, dễ nhớ cũng khéo léo dẫn dắt người đọc tự tìm hiểu, tự cảm nhận thêm một Hà Nội của riêng mình như: “Ai bắc cây cầu dài/ Nối hai bờ gần lại/ Ai gieo vườn hoa cải/ Sưởi ấm cả mùa đông?/ Ai khắc khoải trong lòng/ Vì tình yêu Hà Nội/ Ai dịu dàng lời gọi/ Thương nhớ một dòng sông” (Nhớ một dòng sông).

Nhà thơ Huỳnh Mai Liên từng chia sẻ, viết cho trẻ thơ, chị… không hề có bí quyết gì cả. Trước mỗi bài thơ, chị chỉ có duy nhất một đề tài và thả lỏng mình để trở thành trẻ con. Chị tin tưởng trẻ con sẽ tìm thấy góc nhìn riêng, lối đi riêng, kể cả trước đề tài lớn. Vô tư thế thôi nhưng trái tim trẻ thơ Huỳnh Mai Liên sẽ chạm tới hàng triệu trái tim trẻ thơ khác, để bất kỳ lúc nào đó, “Bay qua Hồ Gươm” sẽ được mấp máy trong veo trên những đôi môi trẻ thơ…
“Em muốn đi/ Một vòng Hà Nội/ Chín dòng sông/ Một trăm hồ nước/ Bảy cây cầu/ Vắt qua sông Hồng/ Nơi điểm cực/ Bắc, Nam, Đông, Tây.

Em muốn tới/ Ba trăm làng nghề/ Gặp nghệ nhân/ Đưa đồ thủ công/ Ra thế giới/ Dệt lụa, thêu tay/ Đan mây tre/ Son son thiếp vàng/ Đắp phù điêu/ Sơn mài, gốm sứ…
(Một vòng Hà Nội)

Bài thơ “Một vòng Hà Nội” khép lại tập thơ với những câu từ, ý tứ như một nỗi bồi hồi sôi nổi, một nỗi da diết, thiết tha được đắm mình trong Hà Nội thêm thật thật nhiều và thật sâu. Với Huỳnh Mai Liên, đi mãi, khám phá mãi nhưng mỗi lần gặp gỡ, Hà Nội lại kể một câu chuyện mới, khoác một tấm áo mới dù dáng vẻ lại ngày càng cổ kính hơn, trầm mặc hơn và khiến người đọc thật không thể không nhớ “Mỗi khi xa Hà Nội/ Nghe tiếng gọi Hồ Gươm”.

“Xin cảm ơn nhà thơ - người mẹ Huỳnh Mai Liên đã nghĩ đến việc tâm tình với các bé về Hà Nội. Và đã làm việc này với đầy trân trọng, yêu thương từng góc phố, hàng cây, từng nỗi niềm bé nhỏ lặng im của tất cả những gì nằm trong lòng Hà Nội” - nhà thơ Thụy Anh viết lời cảm nhận về cuốn sách nhưng lại thành cảm ơn tác giả. Có lẽ bởi khi gấp tập thơ này lại, trong trái tim bất kỳ ai cũng tự nhiên bật lên lời cảm ơn sau hành trình chu du với ngôn từ đầy thú vị. Cảm ơn nhà thơ Huỳnh Mai Liên vì đã tạo ra một cuộc trò chuyện cùng Hà Nội, về Hà Nội của riêng chị và của nhiều người khác nữa./.

anh-2.jpg

Sự kết nối giữa tác giả nội dung và người vẽ minh họa luôn là yếu tố quan trọng để nói đến thành công của một cuốn sách thơ. Vậy nên một điều rất đặc biệt phải kể đến là “người họa sĩ” đứng sau tác phẩm “Bay qua Hồ Gươm” là con gái của nhà thơ - cô bé Mai Khuê, hiện đang là học sinh trường THCS Phan Chu Trinh, Hà Nội. Nhà thơ Huỳnh Mai Liên từng nói về niềm vui và may mắn khi từ năm 2018 tới giờ, các tập thơ của chị đều có dấu ấn của cô con gái nhỏ. Tám năm, hai mẹ con chị đã cùng viết và vẽ 4 tập thơ, trong đó có 3 cuốn Mai Khuê vẽ tranh bìa. Và câu “Đẹp quá mẹ ạ!” của cô bé Mai Khuê thốt lên khi lần đầu tiên cầm quyển sách cũng đã nói thay cảm nhận của nhiều bạn nhỏ khác.

Bài liên quan
  • Một số gợi mở trong thẩm định thơ
    Nhìn chung đánh giá về việc đọc sách văn học của công chúng, có thể theo nhiều khía cạnh, đồng sáng tạo, kích thích người viết sáng tác, bồi bổ thẩm mĩ, tích lũy tri thức, phát triển đời sống văn hóa… với những hiệu quả tích cực. Nhưng còn có những tồn tại theo chiều hướng ngược lại, mang tính nguy cơ hơn là cơ hội tốt, phản ánh sự trì trệ hơn là phát triển. Đó là sự dễ dãi trong việc đọc, thẩm định thơ từ cả người đọc lẫn người sáng tác, truyền tải.
(0) Bình luận
  • Bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt
    Trường ca “Thần Nông chân đất” của nhà thơ Phùng Trung Tập (NXB Hội Nhà văn, 2024) gồm 12 chương, với 184 trang. Tác phẩm tái hiện và ngợi ca lao động nông nghiệp như nền tảng sinh tồn của cộng đồng Việt, đồng thời đưa người nông dân lên tầm biểu tượng văn hóa - lịch sử - những “Thần Nông chân đất” đã mở cõi, dựng làng, giữ nước và truyền sinh khí cho non sông qua hàng nghìn năm. Đây là bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt Nam trong chiều dài lịch sử dân tộc.
  • "Thép dưới cỏ": Bản anh hùng ca về người lính và lịch sử
    Sau hơn 50 năm cầm bút, nhà thơ Hữu Thỉnh vừa ra mắt bạn đọc cuốn tiểu thuyết đầu tiên mang tên “Thép dưới cỏ”. Không chỉ tái hiện chiến dịch Tà Mây - Làng Vây và trận ra quân đầu tiên của Binh chủng Tăng - Thiết giáp, tác phẩm còn cho thấy một cách nhìn rất Hữu Thỉnh: giàu trải nghiệm trận mạc, nặng nghĩa tình đồng đội, tinh tế trong quan sát con người và luôn hướng tới những giá trị nhân bản phía sau các sự kiện lớn của lịch sử.
  • Thơ về người lính: Khi quá khứ và hiện tại cùng soi bóng
    Lịch sử là một chuỗi ký ức. Nói như nhà văn Pháp Marcel Proust, ký ức chính là con đường dẫn đến quá khứ, giúp con người nhận diện cội nguồn, “Đi tìm thời gian đã mất”. Trong tâm thức mỗi người Việt Nam, ký ức về những năm tháng đấu tranh giành độc lập, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là ký ức không thể phai nhòa. Đó không chỉ là ký ức của những cá nhân mà là ký ức chung của cả cộng đồng, dân tộc.
  • Nhà báo, nhà thơ Vương Tâm với “Nhịp phố bốn mùa hoa”
    Tiếp nối mạch sách viết về Hà Nội như “Những nhịp cầu mùa thu” - trường ca viết về cầu Long Biên (NXB Quân đội nhân dân, 2009); “Cây đa Bác Hồ với muôn nẻo đường xuân” (NXB Văn học, 2017); “Vui nhất có chợ Đồng Xuân” (NXB Văn học, 2022); “Phố thời gian và ô cửa gió” (NXB Văn học, 2025)… mới đây, nhà thơ, nhà báo Vương Tâm tiếp tục ra mắt bạn đọc tập bút ký “Nhịp phố bốn mùa hoa” (NXB Hà Nội, 2026). Trong cuốn sách này, tác giả tập trung khắc họa những đường phố Hà Nội xưa và nay, đặc biệt là những phố cổ mang tên “Hàng” gắn với lịch sử, văn hóa và hồn cốt của Thăng Long - Kẻ Chợ.
  • Bản sắc thiên nhiên và ký ức quê hương trong thơ Đinh Xuân Trường
    Trong đời sống thơ Việt hôm nay, nơi nhiều tìm tòi hình thức, đổi mới diễn ngôn, những tiếng thơ đi từ mạch đất, từ đời sống bình dị lại có sức lay động lạ lùng, và tập thơ “Một phần mười giây” (NXB Hội Nhà văn, 2025) của tác giả Đinh Xuân Trường là một tập thơ như thế.
  • Đời sông, đời người đều chảy ra biển lớn thế gian!
    Bắt đầu từ thời hiện tại ngược về quá khứ kể về những biến thiên lịch sử một ngôi làng trong khoảng nửa thế kỷ gắn liền với quãng đời của nhân vật chính (Măng). Khép lại câu chuyện là sự quay về thời hiện tại để ngỏ số phận nhân vật dành cho bạn đọc phân tích, dự đoán, kết luận.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
“Bay qua Hồ Gươm” - trò chuyện cùng Hà Nội, về Hà Nội
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO