Hà Nội xưa - nay

Nghề truyền thống làm diều sáo làng Bá Dương Nội

Nguyễn Sinh • 08:19 03/07/2024

Thả diều là thú chơi quanh năm của người làng Bá Dương Nội từ nhiều đời. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, sự tích về hội diều vẫn tồn tại trong lòng mỗi người dân nơi đây như một dấu tích khó thể phai mờ. Ngày 21/2/2024, Hội thả diều làng Bá Dương Nội, xã Hồng Hà (Huyện Đan Phượng, TP. Hà Nội) được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

le-hoi-thi-tha-dieu-lang-ba-duong-noi-2-.jpg
Lễ hội thi thả diều làng Bá Dương Nội.

Lễ hội thả diều nghìn năm tuổi

Theo sách “Tên làng xã Việt Nam nửa đầu thế kỷ XIX” thì vào thời Nguyễn, làng Bá Dương Nội thuộc tổng Thượng Trì, huyện Từ Liêm, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Nay làng thuộc xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng, TP. Hà Nội. Đây vốn là vùng đất cổ bên dòng sông Nhĩ Hà, vẫn in đậm dấu tích về thời kỳ đấu tranh dựng nước và giữ nước của ông cha ta qua hàng ngàn năm lịch sử. Căn cứ vào các di chỉ khảo cổ và cấu tạo địa tầng, địa chất cho thấy vùng đất này là nơi người Việt cổ sinh sống thuộc giai đoạn Phùng nguyên thời đại đồng thau cách đây khoảng 3500 đến 4000 năm.

Trải qua hàng ngàn năm khai phá, phát triển xóm làng, người dân nơi đây cần cù, chịu khó lao động và xây dựng các thiết chế văn hóa đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của địa phương mình như: chùa Già Lê, đình Bá Dương, miếu Diều…

lang-dieu-5-1689242495288671637823.jpg
Làm diều là thú chơi, cũng là hình thức tri ân thần linh Châu Thổ của người làng Bá Dương Nội.

Theo hồi cố của các bô lão và tư liệu hiện còn lưu giữ tại di tích đình Bá Dương Nội thì miếu Diều thờ vị Thần Linh Châu Thổ, hiệu là “Giang Châu Chi thần” (sắc phong năm Đồng Khánh thứ 2 - 1887) và “Giang Châu Tôn thần” (sắc phong năm Khải Định thứ 9 - 1924).
Theo truyền thuyết được truyền tụng nhiều đời nay, làng Bá Dương Nội xưa là một vùng bãi phù sa, cây cối rậm rạp, có nhiều gò, đống bên dòng Nhị Hà. Hằng năm vào mùa nước lũ dâng cao cả vùng này chìm trong nước; lâu dần phù sa bồi đắp thành vùng đất bãi rộng lớn. Hằng ngày nhân dân trong làng ra bãi sản xuất, trẻ em thì cắt cỏ chăn trâu. Trong khi chăn trâu, chúng thường tranh thủ rủ nhau bơi lội, bắt cá hoặc tổ chức kéo co, chơi ô ăn quan... Khi nằm trên thảm cỏ ngắm nhìn đàn chim diều hâu bay lượn trên bầu trời, bọn trẻ liên tưởng rồi nghĩ ra trò chơi mới như hình con chim trên cao kia. Vì vậy, chúng tìm tre vót nhẵn uốn thành hình con chim đang bay, ở giữa dùng thanh tre buộc chặt tạo hình đôi cánh chim dang rộng rồi dùng giấy dán vào khung tre, sau đó dùng dây níu thăng bằng thân chim. Khi có gió thì tung con chim giấy ấy lên bầu trời, lạ thay cứ cho dây dài ra bao nhiêu thì chim giấy lại bay cao bấy nhiêu.

Những cánh chim giấy ấy chính là sự phôi thai của những cánh diều mà chúng ta biết đến ngày nay. Từ chỗ chim giấy chỉ bay được nhưng không kêu được, bọn trẻ lại nghĩ cách dùng mảnh gỗ khoét miệng sáo rồi gắn vào hai bên ống tre thành tiếng sáo vi vu, trầm bổng.

Không rõ từ khi nào, việc làm tuy nhỏ của đám trẻ chăn trâu đã được Thần Linh Bản Thổ cảm động và linh ứng ngự giá tại ngôi miếu nhỏ trên bãi cùng dòng Nhĩ Hà từ thuở đó. Xét theo câu chuyện được huyền thoại hóa trong truyền thuyết đang được lưu truyền rất phổ biến tại làng Bá Dương thì lễ hội vốn xuất phát từ trò chơi của con trẻ ngây thơ. Dựa trên ghi chép của các nguồn sử liệu, lễ hội đã tồn tại cách đây cả nghìn năm cho đến tháng 3/1965, khi giặc Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc thì lễ hội không được tổ chức. Đến năm 1980 lễ hội được khôi phục và duy trì đến ngày nay, tổ chức thường niên vào ngày rằm tháng Ba âm lịch hằng năm.

Vẹn nguyên giá trị lịch sử, văn hóa

Để làm ra những chiếc diều to đẹp, sáo kêu vang, người làng Bá Dương Nội phải chuẩn bị trong nhiều tháng dài. Những người chơi diều thường đi đốn tre vào khoảng tháng 8 tới tháng 10 âm lịch, đúng vào thời điểm tre rụng lá, thân tre chắc chắn mà vẫn có độ dẻo dai. Phần thân tre bên dưới được chẻ dọc, tạo nên các tay tre dài, mỏng tùy theo kích cỡ cụ thể của một chiếc. Phần ống tre nhỏ phía trên ngọn dược dùng để làm sáo. Độc đáo nhất vẫn là công đoạn chế tác sáo diều, mỗi chiếc diều được gắn một bộ sáo, người Bá Dương Nội thường dùng bộ ba sáo hoặc năm sáo, phổ biến nhất vẫn là loại ba sáo.

untitled-3.jpg

Theo kinh nghiệm của những người chơi diều làng này, để làm sáo diều phải chọn những cây tre chết sóc (già đến độ đã chết đứng trong) lá vàng úa, vỏ ngả màu cánh gián với những sọc trắng ngà, óng ánh, thịt tre đỏ au song không bị nứt nẻ. Việc kết hợp các ống sáo có những tiếng kêu khác nhau để tạo thành bộ sáo phụ thuộc vào kinh nghiệm, kỹ năng tạo mặt sáo, kỹ năng thẩm âm của chủ sáo diều.

Qua các truyền thuyết được truyền tụng lại, có thể thấy rằng, thú chơi diều sáo của người làng Bá Dương Nội thể hiện mong muốn mưa thuận gió hòa, ước mơ về mùa màng bội thu của người nông dân. Để đạt được mong muốn đó, họ cần sự ủng hộ của tự nhiên, người sống gắn bó với tự nhiên, dựa vào tự nhiên và đối mặt với tự nhiên từ đó hình thành nên văn hóa ứng xử hướng tới việc đảm bảo sự cân bằng giữa con người và môi trường.

Không chỉ vậy, thả diều sáo còn là thú vui thanh tao, biểu hiện tâm hồn trong sáng, bay bổng cao sang của người nông dân. Mặc dù đời sống nông nghiệp còn rất vất vả và gian nan trước thiên tai dịch họa, nhưng người dân vẫn đầy lạc quan và hy vọng. Thông qua từng công đoạn tỉ mỉ để hoàn thiện một chiếc diều sáo, chơi diều cũng được coi là sự “tu nhân tích đức” hướng tới “Chân - Thiện - Mỹ”, giữ gìn thuần phong, mỹ tục của làng. Nói cách khác là rèn luyện nhân cách, phẩm chất tốt, giữ gìn thanh danh. Bên cạnh đó, người làm diều sáo và chơi diều sáo còn rèn luyện được tính cần cù, kiên nhẫn và sáng tạo. Lễ hội diều sáo truyền thống hằng năm cũng góp phần giáo dục thế hệ trẻ về đạo lý uống nước nhớ nguồn, định hướng văn hóa ứng xử của con người với tự nhiên và các mối quan hệ xã hội khác.

Theo ông Nguyễn Hữu Khiêm, đại diện làng nghề làm diều sáo truyền thống Bá Dương Nội, để giữ gìn và phát huy những giá trị di sản văn hóa mà ông cha ta đã để lại, ngày nay làng Bá Dương Nội vẫn luôn ra sức bảo tồn duy trì thú chơi diều sáo bằng cách tổ chức lễ hội thường xuyên, tích cực tham gia các hoạt động giao lưu cùng các câu lạc bộ diều trong và ngoài Thành phố Hà Nội. Đồng thời, làng cũng tích cực tham gia các chương trình Festival diều Quốc tế tại hơn 60 quốc gia, được bạn bè quốc tế đánh giá cao về tính độc đáo và mang đậm bản sắc dân tộc của cánh diều Việt Nam.

Trên cơ sở đó, đại diện làng nghề làm diều sáo truyền thống làng Bá Dương Nội cũng đề xuất UBND huyện Đan Phượng nghiên cứu quy hoạch không gian văn hóa thực hành di sản, hướng tới quy hoạch nơi đây trở thành “không gian văn hóa sáng tạo” của Thủ đô. Đồng thời, giúp đỡ, nghiên cứu sáng tạo các dịch vụ mới, hấp dẫn để phục vụ lễ hội, phát triển các sản phẩm đặc trưng của địa phương, các sản phẩm mang tính biểu tượng văn hóa di sản. Từ đó hướng đến mục tiêu đưa di tích trở thành một điểm tham quan, du lịch kết nối với các điểm du lịch khác trên địa bàn, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác bảo tồn giá trị văn hóa phi vật thể nghề làm diều sáo truyền thống xã Hồng Hà ngày càng phát triển./.

Bài liên quan
  • Một con phố vẫn thơm mùi thuốc Bắc
    Phố nghề Lãn Ông kéo dài khoảng 180m, nằm trên khu vực từng là đất thôn Hậu Đông, tổng Hậu Túc của huyện Thọ Xương cũ, nay thuộc phường Hàng Bồ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp chiếm đóng Hà Nội và đặt tên cho con phố này là “rue de Fou-Kien” (nghĩa là phố Phúc Kiến) do có nhiều người Hoa Kiều từ tỉnh Phúc Kiến di cư về đây sinh sống. Vào năm 1949, con phố này được đổi tên thành Lãn Ông - lấy theo biệt hiệu của vị danh y Việt Nam là Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.
(0) Bình luận
  • Tìm về nét thanh tao trong văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa
    Hai hoạt động giao lưu, trải nghiệm văn hóa trà Việt sẽ diễn ra ngày 14/11/2026 tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, Hà Nội đưa công chúng đến gần hơn với nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội xưa, từ cách chọn trà, sao chè đến sử dụng trà cụ và thực hành pha trà.
  • Trưng bày “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị”: Cơ hội khám phá thú chơi tao nhã đất Kinh kỳ
    Từ ngày 10 đến ngày 30/11/2026, tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, quận Hoàn Kiếm, không gian trưng bày chuyên đề “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị” sẽ chính thức mở cửa đón công chúng và du khách thập phương. Sự kiện hứa hẹn mang đến một điểm hẹn văn hóa độc đáo, giúp những người yêu Hà Nội tìm lại khoảng lặng yên bình và cảm nhận trọn vẹn chiều sâu nghệ thuật sống của đất Kinh kỳ xưa.
  • Lớp học thời chiến và ký ức từ những vùng sơ tán
    Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), sáng 8/10, Bảo tàng Hà Nội tổ chức tọa đàm “Lớp học thời chiến - Ký ức từ những vùng sơ tán”. Những ký ức của những giáo viên, học sinh từng học tập, giảng dạy tại các vùng sơ tán trong những năm chiến tranh được chia sẻ trong tọa đàm đã tái hiện một giai đoạn đặc biệt của giáo dục Thủ đô.
  • Thể lệ cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng"
    Tiếp nối thành công của cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" lần thứ I và II, Tạp chí Người Hà Nội phát động cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng".
  • Nhớ đình xưa nơi phố cũ
    Một buổi chiều cuối năm 2025, tôi trở về bên Hồ Gươm, nơi lưu giữ miền cổ tích của tuổi thơ mình. Rảo bước trên vỉa hè phố Cầu Gỗ để vào chợ Hàng Bè, nơi tôi đã đi qua không biết bao lần trong suốt 25 năm đầu đời của mình (1954-1979), tôi bỗng ngỡ ngàng như lạc vào một miền xa lạ.
  • Bến xe Hà Nội: Nơi những hành trình bắt đầu từ ký ức
    Trong nhịp sống hối hả của Thủ đô, bến xe không chỉ là nơi đi và đến. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức của biết bao thế hệ — nơi những người con xa quê lần đầu đặt chân tới Hà Nội, nơi những chuyến xe chở theo ước mơ, hy vọng và cả những nỗi niềm rất đời thường.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Thúc đẩy phát huy tiềm năng không gian đô thị thông qua các ý tưởng sáng tạo
    Sáng ngày 15/11/2026, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội đã diễn ra Lễ trao giải Cuộc thi “Thiết kế Không gian Sáng tạo Hà Nội 2026” với chủ đề “Hà Nội – Đánh thức không gian đô thị” do Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam phối hợp cùng Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức trong khuôn khổ Chương trình Phát triển Hạ tầng sáng tạo thuộc Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026.
  • “Hà Nội - Triệu trái tim, một niềm tin”: Bồi đắp lòng yêu nước, khơi dậy sức mạnh đoàn kết
    Nhân dịp kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam (18/11/1930 - 18/11/2026), tối ngày 14/11, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội đã tổ chức chương trình chính luận nghệ thuật đặc biệt mang tên “Hà Nội - Triệu trái tim, một niềm tin”.
  • Chuyện "Nghề và Nghệ" kể bên hồ Hoàn Kiếm
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Hội chợ Sáng tạo “Nghề và Nghệ” trên tuyến phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) đã đưa những giá trị thủ công lâu đời bước ra khỏi không gian làng nghề, trực tiếp "đối thoại" với đông đảo du khách trong và ngoài nước.
  • “Lụa Đào Nhuộm Dáng” - Khi thời trang hòa nhịp cùng phố phường Hà Nội
    Chiều 15/11, tuyến phố Tràng Tiền (Hà Nội) trở thành sàn diễn thời trang đầy sắc màu nghệ thuật với sự tham gia của 5 đơn vị giáo dục: Đại học Công nghiệp & Thương mại Hà Nội, Đại học Mở Hà Nội, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội), Đại học Mỹ thuật Công nghiệp và Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương.
  • Chung kết IC Master 2026: Nâng tầm bản sắc nông sản Việt bằng tư duy sáng tạo của người trẻ
    Tối 14/11, Vòng Chung kết Cuộc thi Nhà Truyền thông Tài Ba - IC Master 2026 diễn ra tại Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao phường Đống Đa (Hà Nội), với sự tranh tài của 4 đội thi xuất sắc. Thông qua những dự án truyền thông sáng tạo, các sinh viên mang đến cách tiếp cận mới trong quảng bá nông sản, lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam đến công chúng.
Đừng bỏ lỡ
  • Tour "Chạm Đồng Xuân": Trải nghiệm đa chiều về một Hà Nội luôn vận động và sáng tạo
    Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, tour nghệ thuật "Chạm Đồng Xuân" đang thổi luồng sinh khí mới vào ngôi chợ trăm tuổi. Bằng việc lồng ghép khéo léo tác phẩm của 25 nghệ sĩ vào nhịp giao thương huyên náo, dự án đã biến Đồng Xuân thành một không gian nghệ thuật đa giác quan sống động mà không làm gián đoạn việc mưu sinh của hàng ngàn tiểu thương.
  • Quy hoạch, trưng bày 29 tác phẩm “Ấn tượng Huế, Việt Nam - 2026” bên bờ sông Hương
    Ban Tổ chức Festival Huế quy hoạch và trưng bày 29 tác phẩm tiêu biểu của “Ấn tượng Huế, Việt Nam - 2026” bên bờ sông Hương từ di tích Nghinh Lương Đình đến cầu Dã Viên.
  • Ký ức phố nghề qua những ngôi đình cổ
    “Chuyện Đình trong Phố” mở cửa đón công chúng từ ngày 14 đến 28/11/2026 tại mạng lưới 12 điểm đình, hội quán ở Hà Nội, đồng thời kết nối với Văn Miếu – Quốc Tử Giám và chợ Đồng Xuân trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Mở cánh cửa mới cho di sản Tháp nước Hàng Đậu với “Tháp Ẩn Ca”
    Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì đã khai trương tác phẩm sắp đặt âm thanh “Tháp Ẩn Ca” (The Tower of Hidden Songs) tại Tháp nước Hàng Đậu, phường Ba Đình. Đây là lần thứ hai Tháp nước Hàng Đậu mở cửa đón du khách, kể từ Lễ hội thiết kế Sáng tạo 2023.
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
Nghề truyền thống làm diều sáo làng Bá Dương Nội
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO