Hà Nội xưa - nay

Nghề truyền thống làm diều sáo làng Bá Dương Nội

Nguyễn Sinh • 08:19 03/07/2024

Thả diều là thú chơi quanh năm của người làng Bá Dương Nội từ nhiều đời. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, sự tích về hội diều vẫn tồn tại trong lòng mỗi người dân nơi đây như một dấu tích khó thể phai mờ. Ngày 21/2/2024, Hội thả diều làng Bá Dương Nội, xã Hồng Hà (Huyện Đan Phượng, TP. Hà Nội) được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

le-hoi-thi-tha-dieu-lang-ba-duong-noi-2-.jpg
Lễ hội thi thả diều làng Bá Dương Nội.

Lễ hội thả diều nghìn năm tuổi

Theo sách “Tên làng xã Việt Nam nửa đầu thế kỷ XIX” thì vào thời Nguyễn, làng Bá Dương Nội thuộc tổng Thượng Trì, huyện Từ Liêm, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Nay làng thuộc xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng, TP. Hà Nội. Đây vốn là vùng đất cổ bên dòng sông Nhĩ Hà, vẫn in đậm dấu tích về thời kỳ đấu tranh dựng nước và giữ nước của ông cha ta qua hàng ngàn năm lịch sử. Căn cứ vào các di chỉ khảo cổ và cấu tạo địa tầng, địa chất cho thấy vùng đất này là nơi người Việt cổ sinh sống thuộc giai đoạn Phùng nguyên thời đại đồng thau cách đây khoảng 3500 đến 4000 năm.

Trải qua hàng ngàn năm khai phá, phát triển xóm làng, người dân nơi đây cần cù, chịu khó lao động và xây dựng các thiết chế văn hóa đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của địa phương mình như: chùa Già Lê, đình Bá Dương, miếu Diều…

lang-dieu-5-1689242495288671637823.jpg
Làm diều là thú chơi, cũng là hình thức tri ân thần linh Châu Thổ của người làng Bá Dương Nội.

Theo hồi cố của các bô lão và tư liệu hiện còn lưu giữ tại di tích đình Bá Dương Nội thì miếu Diều thờ vị Thần Linh Châu Thổ, hiệu là “Giang Châu Chi thần” (sắc phong năm Đồng Khánh thứ 2 - 1887) và “Giang Châu Tôn thần” (sắc phong năm Khải Định thứ 9 - 1924).
Theo truyền thuyết được truyền tụng nhiều đời nay, làng Bá Dương Nội xưa là một vùng bãi phù sa, cây cối rậm rạp, có nhiều gò, đống bên dòng Nhị Hà. Hằng năm vào mùa nước lũ dâng cao cả vùng này chìm trong nước; lâu dần phù sa bồi đắp thành vùng đất bãi rộng lớn. Hằng ngày nhân dân trong làng ra bãi sản xuất, trẻ em thì cắt cỏ chăn trâu. Trong khi chăn trâu, chúng thường tranh thủ rủ nhau bơi lội, bắt cá hoặc tổ chức kéo co, chơi ô ăn quan... Khi nằm trên thảm cỏ ngắm nhìn đàn chim diều hâu bay lượn trên bầu trời, bọn trẻ liên tưởng rồi nghĩ ra trò chơi mới như hình con chim trên cao kia. Vì vậy, chúng tìm tre vót nhẵn uốn thành hình con chim đang bay, ở giữa dùng thanh tre buộc chặt tạo hình đôi cánh chim dang rộng rồi dùng giấy dán vào khung tre, sau đó dùng dây níu thăng bằng thân chim. Khi có gió thì tung con chim giấy ấy lên bầu trời, lạ thay cứ cho dây dài ra bao nhiêu thì chim giấy lại bay cao bấy nhiêu.

Những cánh chim giấy ấy chính là sự phôi thai của những cánh diều mà chúng ta biết đến ngày nay. Từ chỗ chim giấy chỉ bay được nhưng không kêu được, bọn trẻ lại nghĩ cách dùng mảnh gỗ khoét miệng sáo rồi gắn vào hai bên ống tre thành tiếng sáo vi vu, trầm bổng.

Không rõ từ khi nào, việc làm tuy nhỏ của đám trẻ chăn trâu đã được Thần Linh Bản Thổ cảm động và linh ứng ngự giá tại ngôi miếu nhỏ trên bãi cùng dòng Nhĩ Hà từ thuở đó. Xét theo câu chuyện được huyền thoại hóa trong truyền thuyết đang được lưu truyền rất phổ biến tại làng Bá Dương thì lễ hội vốn xuất phát từ trò chơi của con trẻ ngây thơ. Dựa trên ghi chép của các nguồn sử liệu, lễ hội đã tồn tại cách đây cả nghìn năm cho đến tháng 3/1965, khi giặc Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc thì lễ hội không được tổ chức. Đến năm 1980 lễ hội được khôi phục và duy trì đến ngày nay, tổ chức thường niên vào ngày rằm tháng Ba âm lịch hằng năm.

Vẹn nguyên giá trị lịch sử, văn hóa

Để làm ra những chiếc diều to đẹp, sáo kêu vang, người làng Bá Dương Nội phải chuẩn bị trong nhiều tháng dài. Những người chơi diều thường đi đốn tre vào khoảng tháng 8 tới tháng 10 âm lịch, đúng vào thời điểm tre rụng lá, thân tre chắc chắn mà vẫn có độ dẻo dai. Phần thân tre bên dưới được chẻ dọc, tạo nên các tay tre dài, mỏng tùy theo kích cỡ cụ thể của một chiếc. Phần ống tre nhỏ phía trên ngọn dược dùng để làm sáo. Độc đáo nhất vẫn là công đoạn chế tác sáo diều, mỗi chiếc diều được gắn một bộ sáo, người Bá Dương Nội thường dùng bộ ba sáo hoặc năm sáo, phổ biến nhất vẫn là loại ba sáo.

untitled-3.jpg

Theo kinh nghiệm của những người chơi diều làng này, để làm sáo diều phải chọn những cây tre chết sóc (già đến độ đã chết đứng trong) lá vàng úa, vỏ ngả màu cánh gián với những sọc trắng ngà, óng ánh, thịt tre đỏ au song không bị nứt nẻ. Việc kết hợp các ống sáo có những tiếng kêu khác nhau để tạo thành bộ sáo phụ thuộc vào kinh nghiệm, kỹ năng tạo mặt sáo, kỹ năng thẩm âm của chủ sáo diều.

Qua các truyền thuyết được truyền tụng lại, có thể thấy rằng, thú chơi diều sáo của người làng Bá Dương Nội thể hiện mong muốn mưa thuận gió hòa, ước mơ về mùa màng bội thu của người nông dân. Để đạt được mong muốn đó, họ cần sự ủng hộ của tự nhiên, người sống gắn bó với tự nhiên, dựa vào tự nhiên và đối mặt với tự nhiên từ đó hình thành nên văn hóa ứng xử hướng tới việc đảm bảo sự cân bằng giữa con người và môi trường.

Không chỉ vậy, thả diều sáo còn là thú vui thanh tao, biểu hiện tâm hồn trong sáng, bay bổng cao sang của người nông dân. Mặc dù đời sống nông nghiệp còn rất vất vả và gian nan trước thiên tai dịch họa, nhưng người dân vẫn đầy lạc quan và hy vọng. Thông qua từng công đoạn tỉ mỉ để hoàn thiện một chiếc diều sáo, chơi diều cũng được coi là sự “tu nhân tích đức” hướng tới “Chân - Thiện - Mỹ”, giữ gìn thuần phong, mỹ tục của làng. Nói cách khác là rèn luyện nhân cách, phẩm chất tốt, giữ gìn thanh danh. Bên cạnh đó, người làm diều sáo và chơi diều sáo còn rèn luyện được tính cần cù, kiên nhẫn và sáng tạo. Lễ hội diều sáo truyền thống hằng năm cũng góp phần giáo dục thế hệ trẻ về đạo lý uống nước nhớ nguồn, định hướng văn hóa ứng xử của con người với tự nhiên và các mối quan hệ xã hội khác.

Theo ông Nguyễn Hữu Khiêm, đại diện làng nghề làm diều sáo truyền thống Bá Dương Nội, để giữ gìn và phát huy những giá trị di sản văn hóa mà ông cha ta đã để lại, ngày nay làng Bá Dương Nội vẫn luôn ra sức bảo tồn duy trì thú chơi diều sáo bằng cách tổ chức lễ hội thường xuyên, tích cực tham gia các hoạt động giao lưu cùng các câu lạc bộ diều trong và ngoài Thành phố Hà Nội. Đồng thời, làng cũng tích cực tham gia các chương trình Festival diều Quốc tế tại hơn 60 quốc gia, được bạn bè quốc tế đánh giá cao về tính độc đáo và mang đậm bản sắc dân tộc của cánh diều Việt Nam.

Trên cơ sở đó, đại diện làng nghề làm diều sáo truyền thống làng Bá Dương Nội cũng đề xuất UBND huyện Đan Phượng nghiên cứu quy hoạch không gian văn hóa thực hành di sản, hướng tới quy hoạch nơi đây trở thành “không gian văn hóa sáng tạo” của Thủ đô. Đồng thời, giúp đỡ, nghiên cứu sáng tạo các dịch vụ mới, hấp dẫn để phục vụ lễ hội, phát triển các sản phẩm đặc trưng của địa phương, các sản phẩm mang tính biểu tượng văn hóa di sản. Từ đó hướng đến mục tiêu đưa di tích trở thành một điểm tham quan, du lịch kết nối với các điểm du lịch khác trên địa bàn, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác bảo tồn giá trị văn hóa phi vật thể nghề làm diều sáo truyền thống xã Hồng Hà ngày càng phát triển./.

Bài liên quan
  • Một con phố vẫn thơm mùi thuốc Bắc
    Phố nghề Lãn Ông kéo dài khoảng 180m, nằm trên khu vực từng là đất thôn Hậu Đông, tổng Hậu Túc của huyện Thọ Xương cũ, nay thuộc phường Hàng Bồ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp chiếm đóng Hà Nội và đặt tên cho con phố này là “rue de Fou-Kien” (nghĩa là phố Phúc Kiến) do có nhiều người Hoa Kiều từ tỉnh Phúc Kiến di cư về đây sinh sống. Vào năm 1949, con phố này được đổi tên thành Lãn Ông - lấy theo biệt hiệu của vị danh y Việt Nam là Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.
(0) Bình luận
  • Tìm về nét thanh tao trong văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa
    Hai hoạt động giao lưu, trải nghiệm văn hóa trà Việt sẽ diễn ra ngày 14/11/2026 tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, Hà Nội đưa công chúng đến gần hơn với nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội xưa, từ cách chọn trà, sao chè đến sử dụng trà cụ và thực hành pha trà.
  • Trưng bày “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị”: Cơ hội khám phá thú chơi tao nhã đất Kinh kỳ
    Từ ngày 10 đến ngày 30/11/2026, tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, quận Hoàn Kiếm, không gian trưng bày chuyên đề “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị” sẽ chính thức mở cửa đón công chúng và du khách thập phương. Sự kiện hứa hẹn mang đến một điểm hẹn văn hóa độc đáo, giúp những người yêu Hà Nội tìm lại khoảng lặng yên bình và cảm nhận trọn vẹn chiều sâu nghệ thuật sống của đất Kinh kỳ xưa.
  • Lớp học thời chiến và ký ức từ những vùng sơ tán
    Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), sáng 8/10, Bảo tàng Hà Nội tổ chức tọa đàm “Lớp học thời chiến - Ký ức từ những vùng sơ tán”. Những ký ức của những giáo viên, học sinh từng học tập, giảng dạy tại các vùng sơ tán trong những năm chiến tranh được chia sẻ trong tọa đàm đã tái hiện một giai đoạn đặc biệt của giáo dục Thủ đô.
  • Thể lệ cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng"
    Tiếp nối thành công của cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" lần thứ I và II, Tạp chí Người Hà Nội phát động cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng".
  • Nhớ đình xưa nơi phố cũ
    Một buổi chiều cuối năm 2025, tôi trở về bên Hồ Gươm, nơi lưu giữ miền cổ tích của tuổi thơ mình. Rảo bước trên vỉa hè phố Cầu Gỗ để vào chợ Hàng Bè, nơi tôi đã đi qua không biết bao lần trong suốt 25 năm đầu đời của mình (1954-1979), tôi bỗng ngỡ ngàng như lạc vào một miền xa lạ.
  • Bến xe Hà Nội: Nơi những hành trình bắt đầu từ ký ức
    Trong nhịp sống hối hả của Thủ đô, bến xe không chỉ là nơi đi và đến. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức của biết bao thế hệ — nơi những người con xa quê lần đầu đặt chân tới Hà Nội, nơi những chuyến xe chở theo ước mơ, hy vọng và cả những nỗi niềm rất đời thường.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước
    Chiều 17/11 tại Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức gặp mặt báo chí thông tin về Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội 2026. Sự kiện sẽ diễn ra vào ngày 21 - 22/11 tại không gian phố đi bộ hồ Gươm (phường Hoàn Kiếm), với các hoạt động phong phú, đặc sắc, hấp dẫn, qua đó giới thiệu bản sắc văn hóa và hình ảnh Thủ đô đến công chúng trong nước, bạn bè quốc tế, khẳng định vai trò là trung tâm lớn về văn hóa, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước.
  • Đại hội Thể thao toàn quốc năm 2026 có 973 nội dung thi đấu
    Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 14/11 đến 12/12/2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Sự kiện quy tụ khoảng 12.000 cán bộ, HLV, VĐV và trọng tài tranh tài ở 48 môn thể thao với 973 nội dung. Đại hội nhằm đánh giá phong trào thể thao thành tích cao, tuyển chọn lực lượng cho các đấu trường quốc tế lớn và quảng bá hình ảnh đất nước.
  • Trường THCS Sài Đồng kỷ niệm 40 năm thành lập và đón nhận Cờ thi đua của thành phố
    Ngày 18/11, Trường THCS Sài Đồng (phường Phúc Lợi, Hà Nội) tổ chức Lễ kỷ niệm 40 năm thành lập (1986-2026) và đón nhận Cờ thi đua xuất sắc của UBND TP Hà Nội. Đây là dấu mốc ghi nhận những nỗ lực của nhiều thế hệ cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh, đồng thời mở ra chặng đường phát triển mới của nhà trường sau quá trình hợp nhất ba cơ sở giáo dục.
Đừng bỏ lỡ
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
  • 260.000 lượt khách tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 sau 3 ngày tổ chức
    Ba ngày đầu tiên, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã đón ước tính 260.000 lượt người tham gia tại 5 khu vực, với 88 hoạt động được tổ chức. Đây cũng là mùa có lượng công chúng tham gia lớn nhất từ trước đến nay.
  • “Theo bước di sản cộng đồng 2026”: Biến giá trị văn hóa thành sản phẩm đáp ứng thị trường
    Chiều 16/11, tại Hội quán Phúc Kiến (Hà Nội), Lễ trao giải và khai mạc triển lãm cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng 2026” đã chính thức diễn ra. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế ứng dụng xuất sắc nhất, mở ra hướng đi mới trong việc gắn kết văn hóa truyền thống với bài toán sinh kế bền vững.
Nghề truyền thống làm diều sáo làng Bá Dương Nội
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO