Hà Nội xưa - nay

Một con phố vẫn thơm mùi thuốc Bắc

Khánh Hương • 06:29 30/05/2024

Phố nghề Lãn Ông kéo dài khoảng 180m, nằm trên khu vực từng là đất thôn Hậu Đông, tổng Hậu Túc của huyện Thọ Xương cũ, nay thuộc phường Hàng Bồ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp chiếm đóng Hà Nội và đặt tên cho con phố này là “rue de Fou-Kien” (nghĩa là phố Phúc Kiến) do có nhiều người Hoa Kiều từ tỉnh Phúc Kiến di cư về đây sinh sống. Vào năm 1949, con phố này được đổi tên thành Lãn Ông - lấy theo biệt hiệu của vị danh y Việt Nam là Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.

anh-pho-lan-ong.jpg

Xưa, đây là nơi tập trung buôn bán các mặt hàng thiếc và đồng được khai thác từ mỏ quặng Tụ Long, tỉnh Cao Bằng. Những người đầu tiên làm nghề thuốc ở phố Lãn Ông là một số Hoa Kiều, trong đó nổi tiếng nhất phải kể đến dòng họ “Phó” đến từ tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Thuở ban đầu, con phố chỉ có một hai cửa tiệm buôn bán thuốc Bắc nhập từ các cửa hàng lớn về. Theo thời gian, phố Phúc Kiến trở thành con phố chuyên khám, kê đơn và kinh doanh các loại thuốc Bắc của người Hoa và các loại Đông Nam dược của người Việt do người dân làng Đa Ngưu (xã Tân Tiến, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên) lập nên. Sau đó, đã có hàng chục lương y người Việt thành danh ở đây, họ đến từ những làng nghề truyền thống làm thuốc như Đa Ngưu, Nghĩa Trai, Ninh Hiệp, Đồng Tâm... hay những vùng đất nổi tiếng hiếu học như Nhân Chính, Đông Ngạc, Hành Thiện... Tới những năm đầu thế kỷ XX, phần lớn dân quanh đây đều mở cửa hiệu kinh doanh thuốc Bắc.

20240419_152852.jpg
rut76ujt76ij7.png
Một số công cụ truyền thống của Đông y nay đã ít được sử dụng

Sau đó, những người gốc Hoa dần dần về nước, con phố vẫn tiếp tục giữ được nghề truyền thống với những điều đã học hỏi được từ người Hoa cũng như những kiến thức mà các tổ nghề, các bậc tiền nhân người Việt truyền lại. Nét đặc biệt của nghề thuốc y học cổ truyền trên phố nghề Lãn Ông chính là mô hình kinh doanh nhỏ, theo hộ gia đình, thường là “cha truyền con nối”. Bác sĩ y học cổ truyền Bùi Thị Hân - thế hệ nối nghiệp thứ 4 của gia tộc họ Vũ, hiện là chủ nhà thuốc Đông y Nghi Hưng Long tại phố Lãn Ông chia sẻ: “Việc vận hành mô hình kinh doanh truyền thống giúp cho những người làm nghề có kinh nghiệm thực tế ngay từ những năm tháng thơ ấu, đồng thời giúp cho các gia tộc hành nghề giữ được những bài thuốc lâu dài”. Từ trong gia đình, những bài thuốc, kỹ thuật nghề, phương pháp điều trị được lưu giữ và truyền thụ suốt hàng chục, thậm chí hàng trăm năm: “Những kiến thức về phương thuốc từ ngày xưa ngoài trong sách vở thì toàn là đời trước truyền lại cho đời sau, rút kinh nghiệm của đời trước để điều chỉnh bài thuốc hợp với cơ địa của từng bệnh nhân”, bà Hân chia sẻ thêm.

20240419_152832.jpg

Qua thăng trầm thời gian, những bài thuốc quý được các lương y ghi chép, sưu tầm và phát triển, từ những bài thuốc cổ phương (phương thuốc được các tổ nghề lưu trữ và truyền lại từ thời xưa cho đời sau ứng dụng vào để trị bệnh, ví dụ như lục vị địa hoàng hoàn, bát vị quế phụ, sài hồ sơ can thang... thường được ghi chép lại trong sách vở) đến những bài thuốc nghiệm phương (bài thuốc kê đơn theo kinh nghiệm đã được sử dụng có hiệu quả trong quá trong quá trình điều trị). Ngoài ra, còn có đối pháp lập phương tức là dựa theo việc khám bệnh cho bệnh nhân, sau đó đưa ra “đối pháp” với bệnh đó “lập thành phương thang” dựa theo bát pháp (thanh, ôn tả, bổ...) để trị bệnh. Phương pháp này là sự phát triển của thế hệ sau dựa trên những nghiên cứu xưa để đưa ra phương thuốc phù hợp và thường truyền miệng hoặc chỉ lưu truyền trong gia tộc.

Không chỉ được biết tới với những bài thuốc quý và những phương pháp trị bệnh hiệu quả, phố Lãn Ông còn nổi tiếng với lối kiến trúc độc đáo, mang những dấu ấn đặc trưng của nét văn hóa Đông Y. Những du khách qua đây hẳn sẽ không quên mùi thơm thuốc Bắc thoang thoảng từ xa, và cả những tấm biển bằng gỗ, đồng... ghi tên hiệu các nhà thuốc đã tồn tại trên dưới 100 năm. Các cửa hiệu nhỏ san sát nhau, chật ních những tủ thuốc và những bao giấy trước cửa hay treo phía trên đầu. Xen giữa không khí náo nhiệt tấp nập của những hiệu buôn thuốc là vẻ đẹp trầm tĩnh, kín đáo của các phòng chẩn trị. Bên trong phòng khám thường có bức họa chân dung Hải Thượng Lãn Ông được đặt ở vị trí trang trọng nhất. Sát tường là những chiếc tủ gỗ màu nâu bóng với hàng trăm ngăn kéo gắn quai đồng, mỗi ngăn đều ghi rõ tên thuốc bằng chữ Hán Nôm hay bằng chữ Quốc ngữ.

Bác sĩ Vũ Hữu Thỉnh - chủ hiệu thuốc trên phố Lãn Ông chia sẻ, những năm gần đây, các cơ sở khám chữa bệnh cũng dần cách tân, đổi mới, được trang bị những máy móc, trang thiết bị khám chữa bệnh tiên tiến, hiện đại, tăng độ chính xác trong chẩn đoán và điều trị cũng như nâng cao năng suất lao động. Trong đó, các phòng khám đã trang bị máy sắc thuốc thay cho phương pháp sắc thuốc truyền thống. Những chiếc cân tiểu ly với cán gỗ, đĩa đồng ngày xưa được thay bằng những chiếc cân đồng hồ để cân thuốc, chia thuốc. Thuyền tán xưa kia được dùng để sao sấy thuốc nay được thay bằng máy xay thuốc. Thuốc Đông y cũng đa dạng về hình thức hơn như thuốc bột, thuốc viên, cao thuốc...

Tuy vậy, phố nghề Lãn Ông đang đứng trước nguy cơ bị mai một. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc hầu hết các bài thuốc quý của Đông Nam dược đều chỉ lưu truyền trong gia tộc, nếu thiếu người kế thừa thì phương thức rất dễ bị thất truyền. Mặt khác, do nền tảng Đông y là sự du nhập từ phương Bắc nên các loại cây - con thuốc trong Đông y Việt Nam chủ yếu đều có xuất xứ từ Trung Quốc, vì vậy nước ta bị phụ thuộc vào nguồn cung, tạo ra những bất lợi về giá thành, chất lượng sản phẩm... Ngoài ra, còn một số yếu tố khác như sự cạnh tranh, sự thay đổi nhu cầu của người tiêu dùng...

Để giữ nghề xưa trong cơn lốc đô thị, năm 2014-2015, UBND quận Hoàn Kiếm đã triển khai dự án trùng tu và chỉnh trang khu phố Lãn Ông. Năm 2024, chuỗi sự kiện “Giữ nghề xưa trên phố” trong đó có các hội thảo, tọa đàm cũng đã gợi mở nhiều giải pháp phục hưng nghề y học cổ truyền cũng như phát triển phố cổ Lãn Ông. Theo các nhà nghiên cứu và giới chuyên môn, việc cấp thiết nhất là bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Đông y bao gồm những phong tục, phương pháp truyền thống để duy trì bản sắc văn hóa và lịch sử địa phương;đảm bảo những kiến thức, những bài thuốc hay và các phương pháp chữa bệnh không bị thất truyền và có thể kế thừa bởi thế hệ sau; bảo tồn các di tích lịch sử và những nhà thuốc cổ truyền - biểu tượng của lịch sử và văn hóa Đông Nam dược và là nơi quan trọng để học hỏi, trải nghiệm y học truyền thống.

Bên cạnh đó, cần tăng cường giáo dục và tuyên truyền giá trị, lợi ích của y học cổ truyền với sức khỏe cộng đồng; xây dựng nguồn lực và hỗ trợ người làm nghề, khuyến khích con em các nhà nghề tiếp nối truyền thống ông cha. Các nhà nghề cũng cần đoàn kết, chia sẻ những bài thuốc hay, nỗ lực nghiên cứu và sáng tạo để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh cũng như gia tăng uy tín cho phố nghề. Về phía chính quyền địa phương cần tạo điều kiện để phát triển phố nghề kết hợp du lịch, vừa nhằm cung cấp trải nghiệm y học truyền thống cho du khách thập phương, vừa phát triển kinh tế bản địa. Việc bảo tồn và phát huy truyền thống phố nghề Lãn Ông nói riêng và các phố nghề Thăng Long - Hà Nội nói chung chính là góp phần gia tăng sức mạnh truyền thống cũng như vun tình yêu đối nét đẹp văn hóa của quê hương./.

Bài liên quan
  • Từ Hội quán Quảng Đông tới không gian sáng tạo
    Người ta xem nơi ấy là ngã ba tiếp xúc giữa 3 nền văn hóa và kiến trúc Việt - Hoa - Pháp, người ta cũng gọi nơi ấy là điểm hẹn văn hóa cất giữ ký ức xôn xao một thời của Phố cổ Hà thành. Trung tâm văn hóa nghệ thuật số 22 Hàng Buồm, nơi mà những người thuộc thế hệ trước ở Hà Nội vẫn quen gọi là Hội quán Quảng Đông, giờ đã trở thành một điểm hẹn văn hóa chuyên chở những ký ức đậm sắc hương Hà Nội, những ký ức ghi dấu ấn giao thoa văn hóa từ khoảng 400 năm trước cho đến ngày hôm nay.
(0) Bình luận
  • Tìm về nét thanh tao trong văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa
    Hai hoạt động giao lưu, trải nghiệm văn hóa trà Việt sẽ diễn ra ngày 14/11/2026 tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, Hà Nội đưa công chúng đến gần hơn với nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội xưa, từ cách chọn trà, sao chè đến sử dụng trà cụ và thực hành pha trà.
  • Trưng bày “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị”: Cơ hội khám phá thú chơi tao nhã đất Kinh kỳ
    Từ ngày 10 đến ngày 30/11/2026, tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, quận Hoàn Kiếm, không gian trưng bày chuyên đề “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị” sẽ chính thức mở cửa đón công chúng và du khách thập phương. Sự kiện hứa hẹn mang đến một điểm hẹn văn hóa độc đáo, giúp những người yêu Hà Nội tìm lại khoảng lặng yên bình và cảm nhận trọn vẹn chiều sâu nghệ thuật sống của đất Kinh kỳ xưa.
  • Lớp học thời chiến và ký ức từ những vùng sơ tán
    Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), sáng 8/10, Bảo tàng Hà Nội tổ chức tọa đàm “Lớp học thời chiến - Ký ức từ những vùng sơ tán”. Những ký ức của những giáo viên, học sinh từng học tập, giảng dạy tại các vùng sơ tán trong những năm chiến tranh được chia sẻ trong tọa đàm đã tái hiện một giai đoạn đặc biệt của giáo dục Thủ đô.
  • Thể lệ cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng"
    Tiếp nối thành công của cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" lần thứ I và II, Tạp chí Người Hà Nội phát động cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng".
  • Nhớ đình xưa nơi phố cũ
    Một buổi chiều cuối năm 2025, tôi trở về bên Hồ Gươm, nơi lưu giữ miền cổ tích của tuổi thơ mình. Rảo bước trên vỉa hè phố Cầu Gỗ để vào chợ Hàng Bè, nơi tôi đã đi qua không biết bao lần trong suốt 25 năm đầu đời của mình (1954-1979), tôi bỗng ngỡ ngàng như lạc vào một miền xa lạ.
  • Bến xe Hà Nội: Nơi những hành trình bắt đầu từ ký ức
    Trong nhịp sống hối hả của Thủ đô, bến xe không chỉ là nơi đi và đến. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức của biết bao thế hệ — nơi những người con xa quê lần đầu đặt chân tới Hà Nội, nơi những chuyến xe chở theo ước mơ, hy vọng và cả những nỗi niềm rất đời thường.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Thủ đô Hà Nội tưng bừng mở hội Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026
    Sáng 21/11 tại sân khấu trước Tượng đài Đức Vua Lý Thái Tổ bên hồ Gươm, Thành ủy – HĐND - UBND - Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội long trọng tổ chức Lễ khai mạc chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội năm 2026.
  • "Giữ trọn lòng son": Những chuyện tình chạm tới trái tim nhiều thế hệ
    Chào mừng kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chỉ đạo Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức trưng bày chuyên đề "Giữ trọn lòng son". Trưng bày tái hiện những câu chuyện tình yêu đôi lứa son sắt trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước.
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • [Podcast] Nghị quyết số 30/2026/NQ- HĐND thực hiện các điểm a Khoản 1, Điều 15 Luật Thủ đô
    Thực hiện điểm a Khoản 1, Điều 15 Luật Thủ đô năm 2026, tại Kỳ họp thứ Tư, HĐND TP Hà Nội Khóa XVII đã thông qua Nghị quyết số 30/2026 Quy định chính sách khuyến khích, hỗ trợ cá nhân, tổ chức cải tạo, bảo vệ khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử, công trình kiến trúc có giá trị trên địa bàn Thành phố Hà Nội.
  • Trường Nguyễn Siêu đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì nhân dịp 35 năm thành lập
    Nhân kỷ niệm 35 năm xây dựng và phát triển, Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu (Hà Nội) vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì lần thứ hai. Đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực bền bỉ của nhiều thế hệ cán bộ, giáo viên và học sinh trong hành trình đổi mới giáo dục, nâng cao chất lượng đào tạo và hội nhập quốc tế.
Đừng bỏ lỡ
  • Cảm nhận về Hà Nội qua các câu chuyện được kể bằng âm nhạc
    Chiều 22/11, tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, chương trình “Âm nhạc cuối tuần” sẽ đưa những tác phẩm thuộc nhiều dòng nhạc, nhiều thời kỳ đến gần công chúng qua phần biểu diễn của NSƯT Quyền Văn Minh và các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club.
  • Đưa văn hóa thực sự thành sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới
    Đồng chí Vũ Đại Thắng - Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội nhấn mạnh: Với truyền thống ngàn năm văn hiến và anh hùng, tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng đổi mới, sáng tạo, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Thủ đô quyết tâm xây dựng Hà Nội ngày càng văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc; xứng đáng là trái tim của cả nước, là trung tâm văn hóa tiêu biểu của dân tộc. Hà Nội quyết tâm đưa văn hóa thực sự trở thành sức mạnh, nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thủ đô và nguồn cảm hứng cho những khát vọng vươn lên trong kỷ nguyên mới.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Chiến tranh (Kỳ 1)
    Cựu binh A.R.M. rất nhớ cái ngày ở trong khu rừng vùng cao nguyên. Trời càng trưa càng nắng như đổ lửa. Căn hầm dã chiến nóng hầm hập, mồ hôi rịn ra ướt đầm, đã có những thằng không chịu được, cởi trần trùng trục mặc kệ đạn bom tứ phía. Không hiểu cảnh này còn diễn tiếp đến bao giờ? Hy vọng còn sống sót hết sức mong manh...
  • [Video] Khắc họa ý chí quật cường của các chiến sĩ cách mạng và khát vọng tự do của dân tộc
    Nhân kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò giới thiệu tới công chúng Thủ đô, du khách trong nước và quốc tế, trưng bày chuyên đề “Giữ trọn lòng son”, tái hiện 6 câu chuyện tình yêu đôi lứa gắn liền với lý tưởng cách mạng nơi ngục tối.
  • Văn hóa gia đình người Hà Nội là tiêu biểu cho những nét đẹp văn hoá Việt Nam
    GS.TS Lê Thị Quý (Quỹ Văn hiến Việt Nam) nhận định, văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội là biểu trưng cho những điều tốt đẹp của văn hóa gia đình nhiều vùng miền. Những nghiên cứu về Thăng Long - Hà Nội đã cho thấy bản thân văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội không phải là sự phản ánh lại những đặc điểm về cuộc sống, lao động sinh hoạt của một vùng Thăng Long mà chính là tinh hoa của văn minh chung của người Việt.
  • “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo”
    Ngày 20/11/2026, sự kiện “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo” diễn ra tại số 49 Trần Hưng Đạo (Cửa Nam, Hà Nội) với sự tham gia của họa sĩ người Pháp gốc Việt Melody Ung. Chương trình nằm trong khuôn khổ Lễ hội thiết kế sáng tạo 2026 giới thiệu đến công chúng và các nghệ sĩ về bản sắc Việt Nam thông qua thực hành nghệ thuật.
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
Một con phố vẫn thơm mùi thuốc Bắc
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO