Văn hóa – Di sản

Lễ cầu mát ở đình Mơ Táo

Bùi Phương Thảo • 07:47 18/09/2023

Mơ Táo là một vùng dân cư xưa thuộc đất cổ Mai Động bên dòng sông Kim Ngưu, nay là khu dân cư số 9, số 10 phường Mai Động, quận Hoàng Mai, có truyền thống lâu đời gắn bó với lịch sử Thăng Long - Hà Nội.

dinh-mo-tao.jpg
Cổng đình Mơ Táo

Hơn 300 năm trước, Mơ Táo có tên là thôn An Việt với quần thể văn hóa tín ngưỡng hoàn chỉnh gồm đình, chùa, đền.

Đình Mơ Táo ở ngõ 139 đường Tam Trinh, quận Hoàng Mai thờ Thành hoàng làng là Đức thánh Tam Trinh, một danh tướng trong cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng chống lại sự cai trị hà khắc của nhà Đông Hán; ông còn là thầy dạy văn, võ và dạy nghề làm đậu phụ cho dân làng.

Không biết rõ đình Mơ Táo An Việt xây dựng vào thời gian nào nhưng hiện nay đình còn lưu giữ tấm bia niên hiệu Chính Hòa năm thứ 20 (1699) và bộ kiệu bát cống, chạm khắc long ngai còn khá nguyên vẹn và rất đẹp, niên đại khoảng thế kỉ 18.

Ở hai trụ cổng đình từ xa xưa đã ghi đôi câu đối liên quan đến công đức của thánh Tam Trinh:

Thành hoàng tổ nghiệp dân thừa tự

Đô úy triều phong thế vĩnh lưu.

Mỗi năm tại đình có hai lễ lớn, vào ngày mùng 5 Tết - ngày sinh thánh và ngày mùng 10 tháng Hai - ngày hóa thánh. Vào ngày mùng 5 Tết, lễ hội được tổ chức quy mô cho dân làng tham dự; còn ngày mùng 10 tháng Hai chỉ cúng tế chứ không tổ chức hội. Lễ vật ở hai ngày lễ này thường có mâm xôi trắng, thủ lợn luộc bày biện trang trọng, bây giờ làm xôi gà và làm cỗ cho nhân dân trong làng thụ lộc.

Ngoài hai lễ lớn trên, ban quản lý di tích đình Mơ Táo vẫn theo tục làng có từ đời xa xưa mà tổ chức lễ cầu mát vào ngày mồng 1 tháng Tư âm lịch hằng năm. Lễ cầu cho mưa thuận gió hòa và nhân dân qua nạn dịch bệnh thiên tai, phần do làng Mai Động xưa là nơi có rất nhiều dịch bệnh phát sinh. Từ mấy ngày trước, công việc chuẩn bị cũng như thời gian tổ chức ngày lễ đã được thông báo cho tổ dân phố biết để nhân dân sắp xếp công việc tham dự.

Năm nay, lễ cầu mát diễn ra đúng vào đợt nắng nóng nhưng là việc làng nên mọi người trong ban tổ chức buổi lễ đều có mặt đông đủ. Từ sáng sớm, sân đình đã vang lên tiếng nhạc với âm thanh náo nức của lễ hội, các ông trong hội lão làng gồm những người từ 70 tuổi trở lên đã có mặt, khăn áo chỉnh tề. Sau mấy tuần trà nước, chuyện trò, ông Nguyễn Thế Vinh, trưởng hội lão làng đứng dậy, xăng xái đi lại kiểm tra các công việc. Tổ bếp núc do các bà, các cô phụ trách đã lỉnh kỉnh nồi xoong, rau giá… chuẩn bị khai bếp, sắm sửa lễ vật dâng cúng. Ông Nguyễn Thế Bình - Trưởng ban di tích đình Mơ Táo cho biết trong lễ vật cầu mát ngày 1 tháng Tư âm lịch trước đây, nếu có điều kiện thì làng mua một con bê, làm thịt thui vàng để cúng thần, bây giờ sửa mâm cỗ đơn giản hơn nhưng vẫn có món bê và đủ bộ tam sinh.

Vào khoảng giờ Thìn (7 đến 9 giờ sáng), mâm lễ tươm tất đã được chuẩn bị xong gồm mâm xôi trắng đầy đặn và con gà trống với cái mào như một cánh hoa bên trên được bày biện đẹp đẽ, bên cạnh là chai rượu trắng. Trên các ban đã đầy đủ hoa, trái, bánh kẹo, và bát nước thanh… Các vị lão làng chỉnh trang lại bộ áo lễ màu xanh, mũ xanh; chủ tế trong trang phục áo màu tím đỏ in hoa văn và chiếc mũ đỏ khác biệt với các quan viên tế, trịnh trọng bê mâm lễ bước vào hậu cung đình với nét mặt thành kính.

Tiếng trống cái vang lên sau mỗi câu văn tế vọng ra ngoài sân đình như càng làm tăng thêm sự trang nghiêm của buổi lễ.

Sau các tuần tế, ngoài sân làm lễ cúng chúng sinh; ngô, khoai, sắn, gạo bỏng… bày la liệt dành cho các vong hồn lưu lạc.

Lễ tế ở đình Mơ Táo diễn ra gần hai giờ đồng hồ. Sau đó, dân làng sắp lễ vào dâng oản quả hương hoa tưởng niệm công đức vị thành hoàng làng và dự thụ lộc thánh trong không khí hoan hỉ, vui vẻ. Trong mâm cỗ ngày lễ ngoài những món xôi, thịt lợn, thịt gà… thì không thể thiếu đĩa bê tái chanh và đậu phụ rán chấm tương kèm chút rau kinh giới. Đó là hai đặc sản của làng nghề Mai Động mà từ xa xưa được thánh Tam Trinh truyền dạy và hiện nay còn nhiều nhà giữ nghề.

Nói đến đậu phụ ngon là người Hà Nội hay nhắc đến đậu phụ Kẻ Mơ, gốc tích là ở đây, do đậu được làm tại làng Mai Động nhưng làng này vốn thuộc Kẻ Mơ gồm: Hoàng Mai, Thanh Mai, Bạch Mai, Mai Động, Mơ Táo. Để làm được những khuôn đậu phụ thương hiệu đậu mơ những người thợ làng Mơ Táo cũng phải trải qua nhiều công đoạn rất kì công và khéo léo. Việc đãi đậu tương quyết định một nửa thành công của mẻ đậu. Sau khi chọn và sơ chế đậu kĩ càng, lúc chế biến cũng phải thật khéo để lấy được phần cốt đậu đạt tiêu chuẩn thơm ngon, béo ngậy. Chỉ cần nhìn miếng đậu phụ mơ Mai Động có màu trắng mịn, mềm mại, kích thước nhỏ trong lòng bàn tay, bìa đậu phụ không thẳng mà theo kiểu “vuông thành cong góc” là ta đã cảm nhận được sự khác biệt so với những loại đậu phụ khác. Mỗi cánh chế biến đậu phụ mơ mang lại những cảm nhận thú vị về hương vị khác nhau nhưng lại gắn liền với những mâm cơm gia đình, mâm cỗ sang trọng. Món đậu mơ dân dã, phổ biến nhưng vẫn luôn góp phần tạo nên nét đặc sắc của ẩm thực Hà Nội từ lâu nay.

Kỳ lễ cầu mát trong ngày đầu hè ở đình Mơ Táo có ý nghĩa thật tích cực, tăng thêm sự gắn kết cộng đồng và cùng lưu giữ, duy trì một cổ tục. Làng xưa đã lên phố từ lâu rồi, nhưng dù sau này dẫu làng có thay đổi thế nào thì mọi người vẫn tin rằng lễ cầu mát tháng Tư mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc vẫn được các thế hệ người dân nơi đây trân trọng giữ gìn./.

Bài liên quan
  • Kỳ 2 và hết: Gìn giữ hát múa Ải Lao lắm nỗi gian nan
    Năm 2016, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch ghi danh hát múa Ải Lao phường Phúc Lợi (quận Long Biên, TP. Hà Nội) là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Điều này mở ra cơ hội bảo tồn, phát triển, làm đậm hơn bản sắc hát múa Ải Lao. Nhưng thực tế việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị hát múa Ải Lao còn lắm nỗi gian nan…
(0) Bình luận
  • Quốc Tử Giám - 950 năm dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn của quốc học Việt Nam
    Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học tập, xem trọng việc đào tạo và trọng dụng nhân tài để xây dựng quốc gia. Ra đời vào năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám chính là dấu mốc mang tính bước ngoặt của nền giáo dục Đại Việt. Di tích và tư liệu lưu giữ tại quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến nay đã trở thành những biểu tượng tiêu biểu, minh chứng cho bề dày truyền thống văn hiến của đất nước.
  • Triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”: Đề cao giá trị đạo học và tình yêu quê hương đất nước
    Sáng nay 10/11, tại không gian văn hóa vườn hoa đền Bà Kiệu bên hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
  • Hà Nội: Công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng
    Tối 8-11, tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương không gian văn hóa Lũng Trăng. Nằm dưới chân núi Viên Nam, giữa không gian thiên nhiên của vùng đất Mường Yên Xuân, Lũng Trăng ra đời mở ra một không gian giao thoa giữa thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa.
  • Hai di sản tư liệu Việt Nam góp thêm dấu ấn trong kho tàng Ký ức thế giới
    “Văn bia Phố Hiến” (Hưng Yên) và “Ma nhai trên núi Non Nước” (Ninh Bình) vừa được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nâng tổng số di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh lên 13.
  • Đình Tường Phiêu- từ di sản độc đáo đến câu chuyện phát huy giá trị
    Tại Di tích quốc gia đặc biệt đình Tường Phiêu (xã Phúc Thọ, TP Hà Nội), bài toán phát triển kinh tế di sản gắn với bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử đang có những chuyển biến tích cực. Chính quyền địa phương đang gắn kết các giá trị độc nhất vô nhị tại đình Tường Phiêu với làng nghề hoa cây cảnh truyền thống, giáo dục di sản ở địa phương để chung sức phát triển du lịch văn hóa Hà Nội.
  • Hà Nội sẵn sàng cho Festival làng nghề toàn cầu lần thứ nhất
    UBND Thành phố Hà Nội vừa có chỉ đạo tổ chức Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất, năm 2026, diễn ra từ giữa tháng 11/2026 tại Hoàng thành Thăng Long. Sự kiện quy tụ khoảng 200 đại biểu, nghệ nhân quốc tế với nhiều hoạt động trọng tâm như Lễ Khai mạc, Hội nghị xúc tiến đầu tư, Hội thi sản phẩm thủ công Châu Á – Thái Bình Dương và các tour trải nghiệm làng nghề.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
  • Ý nghĩa chiến lược của việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam
    Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa và dấu ấn đặc biệt, tạo động lực để văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
  • Món quà âm nhạc đặc biệt dành tặng thầy cô của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung
    Nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2026, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung vừa cho ra mắt hai sáng tác mới mang tên “Lời tri ân” và “Ơn thầy cô mến thương”. Hai tác phẩm khắc họa trọn vẹn hình ảnh người thầy qua lăng kính của sự trải nghiệm trưởng thành và cả thế giới trong sáng của tuổi học trò.
  • [Video] Khẳng định giá trị di sản Quốc Tử Giám trong kiến tạo sức mạnh mềm quốc gia
    Chào mừng kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026), Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, chiều 11/11, tại sân Bái Đường, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Thủ đô Hà Nội), Thông tấn xã Việt Nam phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức triển lãm ảnh “Từ di sản đến ngoại giao văn hóa”.
Lễ cầu mát ở đình Mơ Táo
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO