Lý luận - phê bình

Vừa tỉnh vừa mê với “Thuốc mê” của Thâm Tâm

Nhà thơ Nguyễn Quang Hưng • 11:08 04/07/2024

Câu chuyện mỏng mảnh, ngắn gọn, mà nhà thơ Thâm Tâm gợi ra được những sắc thái ly kỳ, hồi hộp. Nhưng vừa ngả theo hướng truyện phiêu lưu, điều tra, lại vừa gài được chất tình của chuyện yêu đương quyến luyến nam nữ, mà không ngả ngớn, “sến sẩm” ướt át. Liên tưởng trong đời sống hiện đại hôm nay, tiểu thuyết “Thuốc mê” vẫn nhắc hỏi ta về việc sống như thế nào cho ra con người, giữa biết bao nhiêu áp lực và ràng buộc.

thuoc-me-tham-tam.jpg

1. Đọc, cảm nhận được cái tình thật của con người thương mến, lưỡng lự, dằn vặt trước tình yêu song hành với tội lỗi, với nguy cơ đánh mất bản thân. Nhưng cũng mở ra những ngẫm ngợi, triết lý và ẩn ý trong sự nhắn nhủ người ta nên sống thế nào cho đàng hoàng, đứng đắn, lương thiện ở đời. Ấy là cái tài sáng tạo của người viết khi phác thảo cốt truyện, dụng công tháo lắp trong điều hòa mạch truyện và trau chuốt ngôn ngữ, văn phong.

Đó là vài cảm nhận khi đọc tiểu thuyết ngắn “Thuốc mê” của nhà thơ Thâm Tâm từng xuất bản trước năm 1945, thời gian qua được Công ty Linh Lan Books và NXB Lao động ấn hành, đưa trở lại bạn đọc hôm nay. Từ đây vừa hé mở thêm về văn tài của một nhà thơ tài hoa, cũng trình lại cho công chúng một ví dụ độc đáo của lao động nhà văn trong vòng xoay tìm tòi sáng tác cá nhân - nắm bắt xu hướng sáng tạo của đời sống văn chương và đồng nghiệp - tìm hiểu thị hiếu độc giả.

2. Chia sẻ từ ông Nguyễn Tuấn Khoa (con trai nhà thơ) và PGS. TS Ngô Văn Giá cho thấy, Thâm Tâm là người ham học hỏi, thích thử sức với những thể loại, chủ đề mới. Đồng thời trong quãng những năm nửa cuối thập niên 30, mấy năm đầu thập niên 40 của thế kỷ XX, Thâm Tâm cùng một số đồng nghiệp đã bước vào nghề viết và hoạt động văn chương như những người viết chuyên nghiệp, vừa để thỏa đam mê sáng tác vừa để mưu sinh. Nhiều tác phẩm song hành với quá trình làm văn, làm báo của nhóm các thi nhân, văn nhân khi ấy, là sự phản chiếu nhất định mối quan hệ người viết - người đọc qua việc sáng tác, phục vụ khách hàng bằng hàng hóa văn chương trong cơ chế đã mang tính thị trường thời bấy giờ. Cùng với đó, cũng phản chiếu tác động qua lại giữa những người cầm bút cùng thời hoặc chênh nhau chút ít trong ý tưởng, đề tài, sự ảnh hưởng và có thể cả cạnh tranh, đua tài sáng tạo.

Nhìn rộng ra, trong đời sống văn chương nước nhà những năm trước 1945, xuất hiện những sáng tác về các nội dung yêu đương lãng mạn, lại có những tác phẩm mang tính luận đề, hướng về mục đích răn dạy đạo lý, nhắc nhở thanh niên sửa sang đạo đức, lối sống như các sáng tác của một số nhà văn trong nhóm Tự Lực văn đoàn. Có loạt tác phẩm mang màu sắc trinh thám, phiêu lưu, ký sự ly kỳ và còn mang cả chất rùng rợn… Và người viết trẻ Thâm Tâm, khả năng cao, đã có những lắng đọng từ trước, những tham khảo nhất định từ các bậc đàn anh đó, cũng như từ người bạn tâm giao Trần Huyền Trân, để sáng tác nên tác phẩm “Thuốc mê” đặc sắc của mình.

3. Câu chuyện “Thuốc mê” của Thâm Tâm bắt đầu từ cuộc rời làng quê Lữ Xá êm đềm của Tý - cô gái bán lụa. Tưởng chừng cô lên chợ Bái để bày hàng như lẽ thường. Nhưng không, chuyến đi của cô gắn với một tập tục… khủng khiếp! Mỗi năm, người con gái được chọn của làng Lữ Xá phải dùng thuốc mê làm đắm say lú lẫn rồi sau đó là dùng thuốc độc để hại một mạng trai ở nơi khác, làng khác. Rồi cô phải trở về làng để báo cáo trước một thời hạn nhất định. Nếu không thực hiện được việc này, thì chính người con gái đó sẽ phải chịu hậu quả thảm khốc do người làng bí mật đi theo, giám sát và… ra tay. Ngôi làng Lữ Xá ấy lại có sự ràng buộc mang tính bắt buộc đối với những người được giao đi làm cái nhiệm vụ… hại người đó, là bởi, trước kia từng có tiền lệ, nếu không hại được người làng khác, thì cả làng sẽ gặp tai họa. Nếu hại được người, thì đời sống, mọi công lên việc xuống của người làng diễn ra bình thường, và người con gái đi làm việc ác kia sẽ lập gia đình êm xuôi như bao nhà khác.

Những lý do quái đản ấy đưa đẩy bước chân người con gái để theo đó mà mọc lên những mầm mống của tội ác, những nguy cơ nhiễu loạn đời sống và lòng người do hủ tục hôn ám bao đời. Và từ đây những rắc rối cứ theo nhau nảy sinh. Tác giả đẩy những mâu thuẫn, xung đột của câu chuyện ngày càng cao khi đối chọi giữa tình yêu với cô gái bán lụa và tình bạn của những người nam giới; giữa lý trí kìm hãm dục vọng để giữ gìn bản thân với niềm yêu đắm đuối dẫn đến buông thả; giữa tình cảm gia đình thắm thiết với sự rắp tâm còn lẩn khuất trong kẻ manh tâm gây tội; thậm chí là mâu thuẫn của chính người con gái đi làm việc ác khi trong thâm tâm vẫn le lói tính thiện và sự ân hận…

Chuyện tình của cô bán lụa với anh chàng thư sinh nọ ăn phải miếng trầu bùa mê thuốc lú cứ bị giằng néo, dan díu, dây dưa không dứt. Để rồi qua những sự vụ cãi vã, thề bồi, tranh đua, ẩu đả, trốn tránh, đau ốm tương tư ngơ ngơ ngẩn ngẩn… cũng đã phải dẫn đến một kết thúc khá bất ngờ. Một kết cục bi thương nhưng cũng hợp lý cho sự triệt tiêu cái mầm họa hại người, hại mình từ hủ tục ác nghiệt của ngôi làng kia gieo nên. Ở đây, người đọc thấy tác giả Thâm Tâm thể hiện sự dũng cảm và kiên quyết của mình khi không cho các nhân vật tìm lấy một kết quả thỏa hiệp, để cho êm xuôi mọi bề và hài lòng bạn đọc bằng tình yêu êm ái. Mà một cái chết buộc phải xảy ra trên cao trào sự việc, khiến cho người trong cuộc tỉnh ngộ, dù đau đớn, và người đọc cũng phải thấy chạnh lòng.

Một lời nhắc, một bài học vẫn còn lơ lửng sau khi khép lại câu chuyện. Rằng hãy sống nhân, sống thiện, sống lành. Đừng vì một lợi ích chính đáng nào đó như sự yên ấm, thanh bình mà lại đi làm việc ác. Như vậy thì rõ ràng cái hiệu quả thanh bình, yên ấm kia cũng đâu còn chính đáng nữa. Và từ cá nhân cho đến một cộng đồng nào đó, cũng không xứng đáng được hưởng niềm hạnh phúc được bảo đảm bằng mầm đen của hành vi ác hại. Tiểu thuyết “Thuốc mê” của Thâm Tâm đặt trong bối cảnh đầu những năm 1940, dường như cũng nằm trong dụng ý sáng tác của tác giả, lan truyền những quan điểm tiến bộ, những suy nghĩ văn minh, chống lại những hủ tục của đời sống cũ. Liên tưởng trong đời sống hiện đại hôm nay, cũng vẫn nhắc hỏi ta về việc sống như thế nào cho ra con người, khi ở giữa biết bao nhiêu áp lực và ràng buộc./.

“

Theo ông Nguyễn Tuấn Khoa, từ sự giúp đỡ, động viên của các nhà văn, nhà nghiên cứu, bạn bè, gia đình đã tìm kiếm, sưu tầm được nhiều truyện ngắn, truyện vừa, kịch ngắn của Thâm Tâm đăng trên các ấn phẩm Tiểu thuyết thứ bảy, Phổ thông bán nguyệt san, Truyền bá những năm trước 1945. Rất may mắn, ông Khoa cho biết, trong đó có bản gốc tiểu thuyết “Thuốc mê” in trong Phổ thông bán nguyệt san số 133 ngày 16/6/1943. Cũng theo ông Khoa, hai tiểu thuyết “Thuốc mê” và “Nỗi ân hận dài” của nhà thơ Thâm Tâm từng được in lại vài lần từ năm 1970 ở Sài Gòn, và năm 1989 tại NXB Long An…

Bài liên quan
  • Thêm một nỗi niềm cho Tây Bắc
    Trước khi đọc “Ta còn em Tây Bắc” của Nguyễn Việt Chiến, tôi tự hỏi: đây là bài thơ viết về điều còn lại của “ta” hay là bài thơ ngợi ca Tây Bắc? Nhưng có lẽ, bài thơ không đơn thuần gợi mở chừng ấy cách nghĩ.
(0) Bình luận
  • Bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt
    Trường ca “Thần Nông chân đất” của nhà thơ Phùng Trung Tập (NXB Hội Nhà văn, 2024) gồm 12 chương, với 184 trang. Tác phẩm tái hiện và ngợi ca lao động nông nghiệp như nền tảng sinh tồn của cộng đồng Việt, đồng thời đưa người nông dân lên tầm biểu tượng văn hóa - lịch sử - những “Thần Nông chân đất” đã mở cõi, dựng làng, giữ nước và truyền sinh khí cho non sông qua hàng nghìn năm. Đây là bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt Nam trong chiều dài lịch sử dân tộc.
  • "Thép dưới cỏ": Bản anh hùng ca về người lính và lịch sử
    Sau hơn 50 năm cầm bút, nhà thơ Hữu Thỉnh vừa ra mắt bạn đọc cuốn tiểu thuyết đầu tiên mang tên “Thép dưới cỏ”. Không chỉ tái hiện chiến dịch Tà Mây - Làng Vây và trận ra quân đầu tiên của Binh chủng Tăng - Thiết giáp, tác phẩm còn cho thấy một cách nhìn rất Hữu Thỉnh: giàu trải nghiệm trận mạc, nặng nghĩa tình đồng đội, tinh tế trong quan sát con người và luôn hướng tới những giá trị nhân bản phía sau các sự kiện lớn của lịch sử.
  • Thơ về người lính: Khi quá khứ và hiện tại cùng soi bóng
    Lịch sử là một chuỗi ký ức. Nói như nhà văn Pháp Marcel Proust, ký ức chính là con đường dẫn đến quá khứ, giúp con người nhận diện cội nguồn, “Đi tìm thời gian đã mất”. Trong tâm thức mỗi người Việt Nam, ký ức về những năm tháng đấu tranh giành độc lập, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là ký ức không thể phai nhòa. Đó không chỉ là ký ức của những cá nhân mà là ký ức chung của cả cộng đồng, dân tộc.
  • Nhà báo, nhà thơ Vương Tâm với “Nhịp phố bốn mùa hoa”
    Tiếp nối mạch sách viết về Hà Nội như “Những nhịp cầu mùa thu” - trường ca viết về cầu Long Biên (NXB Quân đội nhân dân, 2009); “Cây đa Bác Hồ với muôn nẻo đường xuân” (NXB Văn học, 2017); “Vui nhất có chợ Đồng Xuân” (NXB Văn học, 2022); “Phố thời gian và ô cửa gió” (NXB Văn học, 2025)… mới đây, nhà thơ, nhà báo Vương Tâm tiếp tục ra mắt bạn đọc tập bút ký “Nhịp phố bốn mùa hoa” (NXB Hà Nội, 2026). Trong cuốn sách này, tác giả tập trung khắc họa những đường phố Hà Nội xưa và nay, đặc biệt là những phố cổ mang tên “Hàng” gắn với lịch sử, văn hóa và hồn cốt của Thăng Long - Kẻ Chợ.
  • Bản sắc thiên nhiên và ký ức quê hương trong thơ Đinh Xuân Trường
    Trong đời sống thơ Việt hôm nay, nơi nhiều tìm tòi hình thức, đổi mới diễn ngôn, những tiếng thơ đi từ mạch đất, từ đời sống bình dị lại có sức lay động lạ lùng, và tập thơ “Một phần mười giây” (NXB Hội Nhà văn, 2025) của tác giả Đinh Xuân Trường là một tập thơ như thế.
  • Đời sông, đời người đều chảy ra biển lớn thế gian!
    Bắt đầu từ thời hiện tại ngược về quá khứ kể về những biến thiên lịch sử một ngôi làng trong khoảng nửa thế kỷ gắn liền với quãng đời của nhân vật chính (Măng). Khép lại câu chuyện là sự quay về thời hiện tại để ngỏ số phận nhân vật dành cho bạn đọc phân tích, dự đoán, kết luận.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • "Giữ trọn lòng son": Những chuyện tình chạm tới trái tim nhiều thế hệ
    Chào mừng kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chỉ đạo Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức trưng bày chuyên đề "Giữ trọn lòng son". Trưng bày tái hiện những câu chuyện tình yêu đôi lứa son sắt trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước.
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Xã Bình Minh hòa dòng chảy mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026
    Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, Đảng ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Bình Minh (TP Hà Nội) đã, đang tổ chức chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật đặc sắc trên địa bàn. Trong đó, Hội thi “Tài - Sắc Bình Minh” do UBND xã Bình Minh tổ chức, diễn ra tối 22/11 tại Trường Tiểu học và THCS Xanh Tuệ Đức (khu đô thị Thanh Hà) được xem là hoạt động điểm nhấn.
  • Trường Tiểu học và THCS Tây Hồ: Tiếp nối truyền thống, vun đắp giá trị giáo dục
    Kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026), Trường Tiểu học và THCS Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức chương trình gặp mặt, tri ân các thế hệ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên đã và đang công tác tại nhà trường. Đây là dịp để thầy và trò cùng nhìn lại hành trình xây dựng, phát triển, trân trọng những đóng góp của các thế hệ nhà giáo, đồng thời khẳng định quyết tâm xây dựng mái trường liên cấp Tây Hồ ngày càng phát triển, giàu bản sắc.
Đừng bỏ lỡ
  • [Podcast] Truyện ngắn: Chiến tranh (Kỳ 1)
    Cựu binh A.R.M. rất nhớ cái ngày ở trong khu rừng vùng cao nguyên. Trời càng trưa càng nắng như đổ lửa. Căn hầm dã chiến nóng hầm hập, mồ hôi rịn ra ướt đầm, đã có những thằng không chịu được, cởi trần trùng trục mặc kệ đạn bom tứ phía. Không hiểu cảnh này còn diễn tiếp đến bao giờ? Hy vọng còn sống sót hết sức mong manh...
  • [Video] Khắc họa ý chí quật cường của các chiến sĩ cách mạng và khát vọng tự do của dân tộc
    Nhân kỷ niệm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò giới thiệu tới công chúng Thủ đô, du khách trong nước và quốc tế, trưng bày chuyên đề “Giữ trọn lòng son”, tái hiện 6 câu chuyện tình yêu đôi lứa gắn liền với lý tưởng cách mạng nơi ngục tối.
  • Văn hóa gia đình người Hà Nội là tiêu biểu cho những nét đẹp văn hoá Việt Nam
    GS.TS Lê Thị Quý (Quỹ Văn hiến Việt Nam) nhận định, văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội là biểu trưng cho những điều tốt đẹp của văn hóa gia đình nhiều vùng miền. Những nghiên cứu về Thăng Long - Hà Nội đã cho thấy bản thân văn hóa gia đình Thăng Long - Hà Nội không phải là sự phản ánh lại những đặc điểm về cuộc sống, lao động sinh hoạt của một vùng Thăng Long mà chính là tinh hoa của văn minh chung của người Việt.
  • “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo”
    Ngày 20/11/2026, sự kiện “Hà Nội qua từng nét vẽ: Những góc nhìn giao thoa sáng tạo” diễn ra tại số 49 Trần Hưng Đạo (Cửa Nam, Hà Nội) với sự tham gia của họa sĩ người Pháp gốc Việt Melody Ung. Chương trình nằm trong khuôn khổ Lễ hội thiết kế sáng tạo 2026 giới thiệu đến công chúng và các nghệ sĩ về bản sắc Việt Nam thông qua thực hành nghệ thuật.
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
Vừa tỉnh vừa mê với “Thuốc mê” của Thâm Tâm
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO