Thời gian và trang viết

Lê Anh Phong| 08/11/2019 21:00

Đã bước vào tuổi tám mươi nhưng sức viết của nhà giáo, nhà thơ Đặng Hiển vẫn như thời thanh xuân. Trong chiều thu Hà Nội, tôi nhận được cuộc gọi của ông với nhã ý muốn gửi tặng tập sách mới viết - Tiểu luận văn học “Thời gian và trang viết”.

Thời gian và trang viết

Cuốn sách dày 400 trang với 43 bài viết đề cập tới nhiều lĩnh vực: Văn xuôi, thơ, kịch, ký, điện ảnh, sân khấu, báo chí, nhà văn và dạy văn... Trong “Lời đầu sách” tác giả đã tâm sự: “Cuốn sách này tập hợp phần lớn những bài viết trong hai năm qua... hầu hết đều chưa in trong các sách đã ra trước đây”. 

Có thể nói rằng, một trong những điểm sáng trong trang viết của ông là tấm lòng trân quý và trách nhiệm của người cầm bút trước cuộc sống, con người và đồng nghiệp. Là sinh viên ngữ văn khóa đầu tiên của Đại học Tổng hợp Hà Nội, ông đến với nghề dạy học. Sinh ra từ một miền quê giàu truyền thống văn hóa - Hành Thiện, Xuân Trường, Nam Định, nhưng phần lớn cuộc đời ông lại gắn bó với Hà Tây, Hà Nội. Phải chăng vì thế khi viết về xứ Đoài, trang viết của ông luôn đầy đặn phong phú tư liệu cùng sự thấu đáo sâu sắc và giàu cảm xúc về miền quê thứ hai đối với ông. 

Đã từng là Phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Hà Tây, phụ trách mảng sáng tác, ông luôn quan tâm đến bạn văn xứ Đoài, vui mừng và trân trọng trước thành công trong văn chương của họ. Sự quan tâm cùng tấm lòng cởi mở ấy luôn mang đến niềm tin cho đồng nghiệp. Khi tuổi đã cao, đón nhận những sáng tác mới của bạn văn “Xứ Đoài mây trắng”, ông hồ hởi đọc và viết. Qua “Vẻ đẹp buốt trời”, ông nhận ra “nỗi niềm nhân thế trong tập thơ mới của nhà thơ Nguyễn Thị Mai”. Qua tập thơ “Chi chi chành chành” ông cho rằng “Thơ Tô Thi Vân có bước phát triển mới trên con đường dân tộc - hiện đại và định hình phong cách”, “Tô Thi Vân và Đinh Nam Khương là hai trong những nhà thơ tiêu biểu của vùng Hà Tây cũ. Đó là hai cây sáo du dương của đồng quê Sơn Nam Thượng, giọng điệu và sắc điệu khác nhau nhưng đều là những đóng góp quý cho thơ ca Hà Nội mở rộng vốn đang cần làm phong phú hơn tiếng hát đồng quê thời kỳ sau 1975 với sự hài hòa giữa truyền thống và cách tân”. Đón nhận “Tiếng thời gian” tập thơ mới của nhà thơ Nguyễn Đắc Lập, ông trân trọng và đề cao cách lập tứ của phẩm chất thơ nhiều chiêm nghiệm... Nhìn lại 10 năm Hà Tây sáp nhập vào Hà Nội, dưới góc độ văn hóa, ông đã có bài viết khảo cứu “Sự giao thoa văn hóa xứ Đoài và văn hóa Thăng Long Hà Nội trong văn học” để nhấn mạnh “trong động lực phát triển Thủ đô có sự giao thoa sâu rộng của hai miền văn hóa bây giờ đã hợp một nhưng đã thăng hoa và đặc sắc trong cả nét chung và riêng”. Đó phải chăng còn là lời nhắn gửi cho các nhà quản lý, lãnh đạo thành phố cần giữ gìn sự đa dạng trong thống nhất ấy của văn hóa văn hiến Hà Nội hôm nay.

Không chỉ với xứ Đoài, ông rất quan tâm và dành nhiều tình cảm cho những trang viết về bằng hữu, học trò... “Tôi đã đọc tập ký “Về giữa lòng quê” của Trần Phương Trà không dưới hai lần và lần nào cũng liền một mạch. Cái gì hấp dẫn tôi? Nghệ thuật ư?... Đương nhiên nghệ thuật viết ký của “Về giữa lòng quê “không thể so sánh với các kiệt tác. Vậy cái gì đã làm tôi không rời mắt khi đã cầm lên cuốn sách? Chính là cuộc sống chiến đấu và tình người ở trong đấy, nó cứ rưng rưng như nước mắt, như máu chảy. Hay vì tôi quá yêu bạn tôi, người đã học sau tôi 2 năm ở Đại học Tổng hợp và đã từ biệt người vợ sắp đến tháng sinh để trở về quê miền Nam chiến đấu... “Trong bóng đêm, dưới ánh sáng của ngọn đèn hôm nay, tôi cũng đã đọc những mạch chữ ấy rưng rưng. Bởi vì “Giá trị của ký là giá trị của cuộc sống và chiến đấu của con người”.

Sự dấn thân cùng với trách nhiệm cầm bút của người trí thức, của người thầy đã khiến những trang viết của ông có mặt trong nhiều lĩnh vực của đời sống. Từ “Những vấn đề gợi lên từ đất nóng” phóng sự của Nguyễn Phúc Lai đến “Nhà văn và việc dạy văn”, từ “Tôi đã được chiêm ngưỡng ngôi sao thần nông qua thơ Lê Chức” nói về vẻ đẹp con người của nhà nông học Vũ Tuyên Hoàng đến vẻ đẹp của bông “Hoa dại” trong thơ Trần Vũ Long... Dường như ông luôn mở lòng với mọi người, từ người thân quen đến người chỉ gặp qua tác phẩm của họ mà sinh ra cảm mến và trân trọng. Đó là sự trong sáng vô tư của một ngòi bút thật quý hiếm trong cuộc sống còn nhiều vụ lợi hôm nay.

Những năm gần đây, ông luôn có mặt cùng với tham luận của mình trong nhiều hội thảo do Hội Nhà văn Việt Nam và Hội Nhà văn Hà Nội tổ chức. Tuy nhiều vai, nhưng có lẽ với ông mảng lý luận phê bình mạnh hơn và đạt nhiều thành tựu hơn. Hội thảo nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà thơ Huy Cận, ông có bài viết “Cảm hứng triết học của Huy Cận qua một số bài thơ trước và sau Cách mạng tháng Tám”. Đến với Đại hội Hội Nhà văn Hà Nội, ông góp tiếng nói “Nâng cao chất lượng sáng tác văn học của Hội Nhà văn Hà Nội”. Bằng tấm lòng và tâm huyết với sự phát triển của hội, ông thẳng thắn góp ý với tinh thần xây dựng: “Tập hợp những nhà văn Hà Nội vào tổ chức Hội Nhà văn Hà Nội không phải để thêm vui và sáng tác văn học không phải là hội chứng đám đông mà là để nâng cao chất lượng sáng tác, trình độ tư duy văn học, giúp nhau một cách có tổ chức, có định hướng, có chương trình kế hoạch và tất nhiên có hiệu quả”. Và ông mong rằng “Đại hội Hội Nhà văn Hà Nội lần này phải là Đại hội vun đắp tài năng văn học Hà Nội”. Ông là người luôn phát hiện, động viên những cây bút trẻ có tiềm năng văn học trong học đường và ngoài xã hội, nhưng cũng luôn đau đáu trước những vùng sáng tối trong văn chương và con người. Với tinh thần bình dân cùng sự quan tâm tới những người mới bước vào đường văn, ông không ngần ngại khi viết về họ, truyền cảm hứng và cả những kinh nghiệm qua “Thời gian và trang viết”... 

Say mê và nặng lòng, tuy đã tạm biệt trang giáo án khá lâu nhưng ông luôn dõi theo việc dạy văn trong nhà trường. "Dạy văn theo hướng tích hợp” thực sự là bài viết bổ ích cho mỗi thầy cô giáo dạy văn hôm nay. Và cũng khiến nhiều bạn đọc ngạc nhiên về sự cập nhật và thấu đáo của ông với đổi mới trong giảng dạy. Không chỉ đồng thuận một chiều, với bài viết "Nhà văn và việc dạy văn”, ông đã phản biện và góp ý để "gắn kết Hội Nhà văn với ngành giáo dục, nhà văn với nhà giáo nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy và học văn trong nhà trường”. 

Ông là hội viên của nhiều hội: Hội Nhà văn Hà Nội, Hội Sân khấu Hà Nội, Hội Điện ảnh Hà Nội. Vì thế dường như vừa có sự phân thân vừa có sự đa mang nên trang viết có phần nào dàn trải trên nhiều lĩnh vực của văn học nghệ thuật. Phong cách trong tiểu luận văn học giản dị, dễ hiểu nhưng cũng chịu ảnh hưởng khá nhiều thói quen của bục giảng và không gian học đường. 

Gấp lại trang cuối của “Thời gian và  trang viết”, tôi nhớ mãi một ý trong bài viết “Kịch nói Thủ đô với đề tài hiện đại”, ông nhấn mạnh: “Sức hấp dẫn của kịch còn ở tính dự báo”. Xin phép tác giả được mở rộng thêm, đó không chỉ là sức hấp dẫn của kịch mà tính dự báo, dự cảm là một trong những yếu tố quan trọng làm nên sự sâu sắc, làm nên tầm vóc của mỗi trang viết trước thời gian.
(0) Bình luận
  • Lời hẹn mùa xuân
    Mùa đông năm nay đến sớm. Bầy chim én sửa soạn bay về phương Nam tránh rét khi hơi sương giá bắt đầu vương trên từng nhành lá. Én Nhỏ quàng lên cổ chiếc khăn cỏ mềm ấm áp, bịn rịn chia tay một mầm xanh bé xíu đang nép mình trên cành khẳng khiu. "Hẹn gặp lại cậu khi mùa xuân đến", Én Nhỏ vẫy vẫy đôi cánh.
  • Lời thì thầm mùa xuân
    Chiều muộn, Vân bước ra cầu thang dẫn xuống tầng một, thấy căn phòng nhỏ của nhà thơ Phan Đạt nằm phía cuối hàng lang vẫn còn sáng đèn. Trong phòng ông đang có khách, Vân chỉ định ghé vào chào ông trước khi về nhưng ông đã nhanh nhẹn lấy thêm một chiếc chén, rót nước mời: “Chị vào uống trà đã”.
  • Chuyện lạ đêm giao thừa
    Bố của Duy là một nhà sáng chế. Ông rất tài giỏi và thông minh. Duy cũng thông minh nhưng lại rất ham chơi.
  • Nhà phố
    Mắt nhắm mắt mở, Thao còn nằm trên giường đã nghe tiếng cãi vã nhau oang oang. Rõ ràng Thao đóng cửa kính mà âm thanh chát chúa từ dãy nhà phía sau vẫn giội vào rát cả tai. Cái xóm phố toàn nhà bốn tầng, ô tô hạng sang vây kín khoảng đất trống, ấy thế lời tuôn ra chả kém cạnh mấy kẻ côn đồ khi xô xát. Tiếng đồ đạc vung ra sân loảng xoảng.
  • Tiếng hát trong vỏ ốc
    Đêm. Run rủi thế nào hai người phụ nữ ấy lại gặp nhau ngay trên bãi cát. Biển về khuya vắng lặng. Những cặp tình nhân thậm chí cũng đã rời đi vì gió trời bắt đầu trở lạnh. Cô đang giẫm lên dấu chân xiêu vẹo của người phụ nữ đi trước mình. Người đàn bà ấy chậm rãi từng bước, dáng đi có phần nghiêng ngả như một kẻ say.
  • Quà trung thu của ba
    Khoa đang rất vui vì lần đầu tiên được cùng ba tự tay làm đồ chơi Trung thu. Những năm trước, cậu cũng có đèn lồng, đầu lân nhưng đều là quà mẹ mua sẵn vì ba phải đi công tác. Năm nay, ba được nghỉ phép, liền rủ Khoa cùng làm đầu lân bằng tre và giấy báo cũ.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Trưng bày hơn 300 tài liệu về Quốc hội Việt Nam trong tiến trình đổi mới và hội nhập
    Các tài liệu sách, báo được tổ chức theo ba chủ đề: “Tổng tuyển cử năm 1946 và sự ra đời của Quốc hội Việt Nam”; “Quốc hội trong xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam”; “Quốc hội Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập”.
  • Tôn vinh di sản sử học của Lê Quý Đôn qua ấn bản bìa cứng đặc biệt "Đại Việt thông sử"
    Kỷ niệm 300 năm ngày sinh nhà bác học, danh nhân văn hóa thế giới, Lê Quý Đôn (1726-2026), Nhà xuất bản Trẻ vừa ra mắt ấn bản bìa cứng đặc biệt tác phẩm "Đại Việt thông sử", thuộc bộ sách “Cảo thơm”.
  • Bí thư Thành ủy Nguyễn Duy Ngọc: Đặt quyền bầu cử của công dân ở vị trí trung tâm
    Sáng 10/3, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc, Trưởng đoàn kiểm tra số 01 của Ban Thường vụ Thành ủy đã chủ trì hội nghị công bố quyết định kiểm tra của Ban Thường vụ Thành ủy đối với Ban Thường vụ Đảng ủy và đồng chí Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Thường Tín.
  • Bài 4: Hành trình “bứt tốc” từ truyền thống đến chuyển đổi số (tiếp theo và hết)
    Nhân dịp kỷ niệm 60 năm truyền thống Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội (18/3/1966-18/3/2026), phóng viên Tạp chí Người Hà Nội đã có cuộc trao đổi với TS.BS Phạm Văn Tân, Hiệu trưởng Nhà trường về hành trình đổi mới toàn diện trong công tác đào tạo nguồn nhân lực y tế có chất lượng cao; việc ứng dụng chuyển đổi số, đa dạng hóa ngành nghề và nâng cao năng lực cạnh tranh cho người học trong bối cảnh thực tiễn. Đồng thời, khẳng định sức sống bền bỉ, tầm nhìn chiến lược của một cơ sở đào tạo giàu truyền thống, đang từng bước “bứt tốc” trên hành trình đổi mới, hội nhập và phát triển bền vững.
  • Thủ đô Hà Nội đã sẵn sàng cho ngày hội bầu cử
    Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đang đến rất gần. Tại Thủ đô Hà Nội, công tác chuẩn bị không chỉ ghi dấu ấn bởi sự chủ động, bài bản từ sớm mà còn nổi bật với bước tiến mạnh mẽ trong công cuộc chuyển đổi số.
Đừng bỏ lỡ
  • “Vương miện của Mặt Trời” - Sách tranh về cảm xúc và sự trưởng thành của trẻ nhỏ
    Crabit Kidbooks và NXB Hà Nội vừa ra mắt bạn đọc cuốn sách tranh“Vương miện của Mặt Trời” dành cho độc giả từ 3 tuổi trở lên. Cuốn sách hướng tới các gia đình đang tìm kiếm những tác phẩm giúp trẻ nhận diện và đối diện với cảm xúc của mình, đồng thời mở ra những cuộc trò chuyện nhẹ nhàng giữa cha mẹ và con cái về hành trình trưởng thành từ bên trong.
  • Sắp diễn ra Festival Dân tộc - Tôn giáo Thủ đô lần thứ nhất
    UBND TP Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch số 90/KH-UBND ngày 07/3/2026 tổ chức Festival Dân tộc - Tôn giáo Thủ đô lần thứ nhất với chủ đề "Hội tụ niềm tin - Lan tỏa bản sắc - Đồng hành cùng Thủ đô vươn mình". Sự kiện hứa hẹn có nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc, nhằm khẳng định vị thế của Thủ đô là trung tâm hội tụ và kết tinh văn hóa của cả nước.
  • NXB Kim Đồng “bội thu” với 8 ấn phẩm được trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII
    Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII diễn ra tối 8/3 tại Hà Nội tôn vinh 50 cuốn sách và bộ sách tiêu biểu có giá trị nổi bật về tư tưởng, học thuật, khoa học và thẩm mỹ. Trong mùa giải năm nay, NXB Kim Đồng ghi dấu ấn nổi bật khi có 8 ấn phẩm được vinh danh ở nhiều hạng mục khác nhau. Kết quả này tiếp tục khẳng định vị thế của NXB Kim Đồng trong lĩnh vực xuất bản dành cho thiếu nhi và độc giả trẻ, đồng thời cho thấy sự đầu tư ngày càng bài bản về nội dung và mỹ thuật của đơn vị.
  • Các ứng cử viên đại biểu HĐND Thành phố Hà Nội tiếp xúc cử tri tại Đơn vị bầu cử số 6
    Các ứng cử viên đại biểu HĐND Thành phố Hà Nội khóa XVII, nhiệm kỳ 2026-2031, Đơn vị bầu cử số 6 đã tiếp xúc cử tri, báo cáo chương trình hành động và vận động bầu cử tại phường Tây Hồ diễn ra chiều 9/3.
  • Giải thưởng Văn học 2025 vinh danh tác giả, dịch giả xuất sắc
    Sáng 10/3, tại Hà Nội, Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức lễ trao Giải thưởng văn học năm 2025 nhằm tôn vinh những tác phẩm có giá trị nghệ thuật và tư tưởng, đồng thời ghi nhận những đóng góp tích cực của các tác giả, dịch giả đối với nền văn học nước nhà.
  • Xã Đại Thanh sẵn sàng cho ngày hội bầu cử
    Những ngày này, không khí chuẩn bị cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 tại xã Đại Thanh đang diễn ra khẩn trương, nghiêm túc, bảo đảm đúng quy định của pháp luật và hướng dẫn của các cấp có thẩm quyền.
  • [Infographic] Nhiều hoạt động hấp dẫn tại Lễ hội Du lịch Hà Nội 2026
    Lễ hội Du lịch Hà Nội năm 2026 với chủ đề "Hà Nội – Du lịch xanh, trải nghiệm số" là hoạt động xúc tiến du lịch thường niên, quan trọng trên địa bàn thành phố; tôn vinh giá trị di sản văn hóa, lịch sử, quảng bá điểm đến, sản phẩm, dịch vụ du lịch đặc sắc của Thủ đô; lan tỏa thông điệp điểm đến "Đến để yêu" với du khách trong nước và quốc tế.
  • Nhà hát Cải lương Hà Nội sắp công diễn vở “Vua hóa hổ”
    Ngày 21/3 tới, tại Rạp Chuông Vàng, Nhà hát Cải lương Hà Nội sẽ công diễn vở cải lương “Vua hóa hổ” – tác phẩm của cố tác giả Lưu Quang Vũ, được dàn dựng bởi NSND Kiên Triệu.
  • Bốn ấn phẩm của Nhã Nam được vinh danh tại Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII
    Tối 8/3, Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII diễn ra tại Đài Truyền hình Việt Nam với sự tham dự của đông đảo đơn vị xuất bản, tác giả, dịch giả và các nhà nghiên cứu trên cả nước. Trong tổng số 50 cuốn sách, bộ sách được trao giải năm nay, 4 ấn phẩm do Công ty CP Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam xuất bản đã được vinh danh ở nhiều hạng mục khác nhau, trải rộng trên các lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, lịch sử và khoa học công nghệ.
  • Phường Giảng Võ ra mắt bản đồ số hóa thông tin bầu cử, sẵn sàng cho “Ngày hội toàn dân”
    Hướng tới cuộc bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 trên địa bàn, Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Giảng Võ, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phường Giảng Võ (TP. Hà Nội) cho biết, đã cùng các ban, ngành phường phối hợp xây dựng và vừa ra mắt “Bản đồ số hóa thông tin bầu cử phường Giảng Võ”.
Thời gian và trang viết
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO