Tiếng “tút tút” cuối cùng

Đấy là tín hiệu báo giờ trong nhạc hiệu của Đài Tiếng nói Việt Nam mở đầu bản tin ngày mới. Nhưng với dân xóm Tìm, đó không chỉ là âm thanh. Đó là nhịp đập của ngày, là sợi chỉ thời gian dẫn dắt từng bước chân.

Họ gọi nhau, giọng vang trong sương sớm:

- Đài tút rồi đấy, ra đồng thôi…

Chị Mến đang đánh dậm nơi con ngòi uốn lượn giữa xóm ngừng chân dậm bũng ngẩng mặt lên bờ. Tiếng chị sang sảng, đuổi theo lũ trẻ đang tung tăng:

- Tút tút rồi đấy, nhanh chân lên! Muộn học bây giờ!

Bà Lựu năm ấy đã bảy lăm, mái tóc bạc phơ, dáng người lom khom tựa như dấu hỏi cong queo, gợi những năm tháng trĩu nặng trên đôi vai gầy guộc. Bà sống lặng lẽ trong căn nhà hai gian, mái ngói xô lệch, vách vôi trộn rơm nứt nẻ. Bên hiên, chái bếp lợp rạ nép cạnh mảnh vườn nhỏ, nơi vài bụi chuối, luống rau ngót, rau lang, đay, mùng tơi đan xen xanh mướt. Chẳng cần đồng hồ, chẳng hỏi một ai, nhịp sống bà đều đặn theo tiếng “tút tút” từ chiếc loa trên cột xoan, như sợi dây vô hình nối bà với những ngày đã xa.

Bà Lựu còn nhớ như in, cái đêm sương giăng mờ mịt triền đê bên sông, cô thanh nữ đẹp người đẹp nết (là bà) hò hẹn với anh Xứng - chàng trai hiền lành, chất phác mồ côi cả cha lẫn mẹ, nhà cuối xóm. Tiếng “tút tút” từ loa phát thanh báo chín giờ tối vang lên như đếm ngược giờ chia ly. Ngày mai, anh lên đường nhập ngũ. Sáng hôm sau, khi tiếng “tút tút” sáu giờ lại cất lên, bà Lựu nuốt nước mắt, tiễn người yêu lên đường. Từ khoảnh khắc đó, âm thanh ấy hóa thành nỗi nhớ đan xen niềm hy vọng. Chỉ họ biết, trong giờ phút chia xa, tình yêu ba năm bùng cháy chẳng thể kìm nén, và một mầm sống đã lặng lẽ đâm chồi trong cơ thể cô gái trẻ.

Rồi một ngày dịp Tết Mậu Thân, năm 1968, anh Xứng hi sinh, giấy báo tử gửi về ủy ban xã. Bà Lựu chết lặng. Chiếc rổ tre bà mang theo tuột khỏi tay, lăn lóc trên nền đất. Bà bấu chặt mép áo, mắt mở to, nhìn trân trối vào tờ giấy, thân thể bất động như một cây xoan già bị gió bão quật ngã, chỉ còn lại gốc rễ khô cằn níu lấy đất. Nhưng rồi, bà vẫn phải gượng dậy, nén nỗi đau, nuôi thằng Hòa khôn lớn, bỏ ngoài tai tiếng thị phi rằng gái không chồng mà chửa. Chỉ có nhịp sống đều đặn như tiếng “tút tút” thường ngày dẫn bà bước qua những tháng năm câm lặng.

Chị Mến khi ấy dù nổi tiếng là người bỗ bã nhưng vẫn thường lén dúi cho bà Lựu mớ cá lẹp, ít tôm tép:

- Gắng nuôi thằng cu cho khỏe! Đừng bận tâm lời thiên hạ…

Sau này, nghe đồng đội của ông Xứng kể lại, ông đã hy sinh do dính nguyên một băng đạn tiểu liên AR-15, đúng vào lúc sáu giờ tối khi đơn vị đang trong trận đột kích trung tâm chỉ huy của một vùng chiến thuật ven đô Sài Gòn. Thời khắc ông ngã xuống cũng là lúc tiếng “tút tút” buổi chiều vang lên nơi quê nhà. Kể từ đó, âm thanh ấy như hóa thành sợi dây linh hồn, nối bà với người đã khuất. Mỗi năm, đến ngày giỗ ông, bà như người mộng du lạc giữa lằn ranh thực tại và ký ức. Có lần, nửa đêm, bà lặng lẽ ôm chăn ra cầu ao, giặt dưới ánh trăng mờ, lầm rầm khấn gọi:

- Anh ơi, về đây, em vẫn đợi...

Một lần, khi bà nâng mâm cơm cúng đặt lên bàn thờ, một con chào mào bất chợt vờn qua hiên rồi lướt qua cửa sổ, khuôn mặt ngang dọc vết chân chim dàn dụa nước mắt. Tay bà quờ quạng khiến mâm cúng đổ nghiêng, tung tóe trên nền đất. Bà hờ khẽ, giọng nghẹn lại như sợ xóm làng nghe thấy:

- Anh ơi là anh ơi! Đêm qua anh hứa sẽ về với em…

***

Bà Lựu thường thủ thỉ khi ai đó tò mò về sự đúng giờ của mình: “Cái đài nó nhắc mình sống cho đúng đặn”. Nhưng sâu thẳm trong lòng, tiếng “tút tút” đã hóa tri kỷ từ bao giờ, lặng lẽ dìu bà qua những năm tháng cơ cực. Nó ở bên, giúp bà kìm lòng xuống khi nghe tiếng xầm xì hay lời móc máy. Nó cũng theo bà vào những bữa cơm đành đợt lúc trái gió trở trời. Già nửa thế kỷ, âm thanh ấy như neo bà vào dĩ vãng, vào một nửa đời đã xa, vào nhịp sống bình dị mà bà gìn giữ. Bà ra đồng khi “tút tút” sáng vang lên, phơi rơm dưới nắng trưa khi đài báo mười hai giờ và dắt trâu về chuồng lúc sáu giờ tối, khi nhạc hiệu lại cất lên thêm một lần nữa trong ngày.

Anh Hòa - con trai bà lớn lên theo những tiếng tút tút mà mẹ mình gửi tâm trí vào đó. Mang lý lịch “không rõ ràng”, sức vóc lại không được như người ta, học hết cấp hai, anh xin vào làm công nhân xưởng giấy ngoài thị xã, mỗi tháng về thăm mẹ được một đôi lần. Thời gian như bóng câu bên cửa sổ, mới đó mà đã mấy chục năm, giờ anh Hòa đã thành người đàn ông ngoại ngũ tuần sống một mình. Vợ anh không chịu nổi cảnh túng bấn bên người chồng như cái bóng vật vờ in trên bức tường quá khứ nên đã dắt đứa con duy nhất đi biệt tích. Những đêm ca muộn, đạp xe về, thấy ánh đèn nhà người ta sáng ấm, vợ con quây quần chờ cơm, anh chỉ biết nén cay đắng vào nụ cười méo mó. Mẹ già như chuối chín cây, vợ con chẳng biết trôi dạt nơi đâu. Chỉ còn tiếng “tút tút” từ căn nhà nơi anh lớn lên là còn nhớ đến anh. Anh sợ một ngày, tiếng “tút tút” tắt lịm khiến mẹ anh và cả anh nữa sẽ bơ vơ, không còn nơi bấu víu.

Anh Hòa hiểu mẹ, hiểu sự gắn bó kỳ lạ giữa tâm hồn bà với thứ âm thanh tưởng chừng vô tri ấy. Tiếng “tút tút” từ chiếc loa trên cột xoan già cỗi chính là nhịp đập ký ức của những tháng năm lặng lẽ chờ đợi. Anh biết, mẹ chẳng cần gì nhiều, chỉ cần mỗi sớm mai, mỗi trưa nắng, mỗi chiều tà, tiếng loa vang lên, lòng bà lại như được xoa dịu, như tìm thấy một mảnh đời đã mất. Nhìn mẹ, đôi mắt nhăn nheo ánh lên niềm kiên định lạ thường khi kể về “người nhà” - chiếc loa, anh vừa thấy xót xa cho sự cô độc của tuổi già, vừa cảm nhận được một niềm an ủi bền bỉ như ngọn lửa nhỏ cháy mãi trong lòng mẹ. Những lần ghé nhà, ngồi lặng một góc, tiếng “tút tút” khô khốc vang lên lại gợi lại trong anh những vết thương chưa lành. Anh thì thầm với chính mình, giọng nghẹn đắng: “Mẹ ơi, bao năm nay, con cũng sống bằng thứ âm thanh này, bằng những chờ đợi câm lặng, mà mẹ nào hay…”.

Năm ấy, mùa hè nóng như đổ lửa, cái oi ả quấn chặt lấy từng ngõ nhỏ. Điện ở xã chập chờn, lúc có, lúc không. Một chiều, trời sầm sập mây đen, cơn mưa rào trút xuống ào ạt, rồi tiếng sét xé toạc không gian, vang vọng như tiếng gào cuối cùng của đất trời trước khi chìm vào tĩnh lặng. Chiếc loa truyền thanh bỗng im bặt.
Không có tiếng “tút tút”.

Bà Lựu ngồi đó, lặng lẽ trên chiếc ghế cũ, trong không gian bỗng trở nên xa lạ, ngột ngạt. Cái im lặng bủa vây như một tấm lưới vô hình siết chặt lấy lòng bà, khiến bà bồn chồn, lạc lõng. Những năm gần đây, sức khỏe bà như chiếc xe đạp lao dốc không phanh. Trí nhớ của bà lúc như sương mù buổi sớm, lúc đặc, lúc tan, để lại những khoảng trống mơ hồ. Có lần, giữa bữa cơm, bà bỗng ngẩng lên, giọng run run:

- Bố mày đi thăm lúa ngoài bãi về chưa con?

Anh Hòa lặng người, đôi đũa trên tay khựng lại. Anh chưa từng biết mặt cha – người lính đã nằm lại đâu đó giữa vùng đất từng đỏ lửa mưa bom, thân xác hòa vào cát bụi từ năm nào. Có hôm, bà lặng lẽ mang đôi dép nhựa cũ, mòn vẹt, đặt trước cửa, thì thầm:

- Để bố mày đi chợ sớm.

Người trong xóm nhìn bà, ánh mắt đầy thương cảm. Họ không chỉ lo cho bà mà còn lo cho những mảnh ký ức đang rơi rụng như lá cuối mùa, lả tả trong tâm trí mờ sương của bà.

***

Bữa cơm tối đã dọn sẵn nhưng bà Lựu vẫn ngồi như pho tượng, đôi mắt mờ đục nhìn vô định ra khoảng vườn chìm trong bóng tối. Làn mưa lây rây ngoài hiên rơi tí tách.

- Mẹ ăn đi, trời tối rồi! - Anh Hòa, hôm ấy đạp xe về thăm mẹ đúng ngày mất điện, khẽ giục.

Bà Lựu không đáp, chỉ lặng lẽ nhìn ra màn mưa mỏng, nơi bóng cột xoan già in mờ trong ánh sáng yếu ớt. Bà thì thầm:

- Đài chưa tút… chưa đến giờ…

Bao nhiêu năm nay, cuộc đời bà dường như được neo lại bởi tiếng “tút tút” ấy. Nó đã dẫn lối bà qua những ngày dài cô quạnh. Khi tiếng loa ngừng, bà như con thuyền mất bánh lái, trôi lạc giữa dòng sông mịt mù.

Anh Hòa nhìn mẹ, lòng thắt lại. Sự thấu hiểu đôi khi như một lưỡi dao sắc cắt vào những vết thương chưa lành trong anh. Anh muốn xé toạc cái vòng lặp của im lặng và cam chịu bám riết lấy đời mình. Sau khi vợ dắt con bỏ đi, để lại anh với căn phòng tập thể lạnh lẽo, có những đêm, anh ngồi hàng giờ bên ô cửa sổ chật hẹp, nghĩ về tiếng “tút tút” nơi quê nhà. Âm thanh ấy đã giữ mẹ anh sống qua những năm tháng đời người. “Mẹ cần tiếng đài để sống. Còn con… con cần gì để sống đây?” - anh từng muốn hỏi, nhưng rồi lại thôi. Câu hỏi ấy cứ nằm im trong ngực, không cất thành lời. Anh sợ mẹ đau. Nhưng cũng sợ mình vỡ ra.

Lặng lẽ, anh mở chiếc túi vải, lôi ra chiếc đài bán dẫn cũ mà anh vẫn bầu bạn hằng đêm, cẩn thận dò kênh, từng chút một như sợ làm vỡ thứ gì mong manh.

- Tút… tút… tút…

Âm thanh quen thuộc vang lên, hòa lẫn trong tiếng mưa đều đều ngoài hiên, phá tan cái tĩnh lặng bất an đang đè nặng căn nhà. Một luồng hơi ấm bất chợt chạy dọc sống lưng bà Lựu. Bà khẽ rùng mình như người vừa tìm lại nhịp thở sau cơn ngạt. Rồi, như một cỗ máy được khởi động lại, bà gắp miếng rau, chậm rãi đưa lên miệng. Một nụ cười sáng như ánh trăng rằm lọt qua kẽ lá, lướt nhẹ trên đôi môi nhăn nheo.

- Ừ… đến giờ rồi - Bà lẩm bẩm.

Tối ấy, bà Lựu ngủ sớm. Trên chiếc bàn, chiếc đài vẫn khe khẽ phát. Anh Hòa ra phía đầu hiên, châm điếu thuốc. Hương cau dịu mát quấn quýt với mùi đất ẩm ngai ngái. Anh đứng đó, lặng lẽ, để gió đêm cuốn đi những muộn phiền không nói thành lời.

Sáng hôm sau, ánh bình minh nhè nhẹ lọt qua khe cửa, nhưng căn nhà vẫn im lìm. Anh Hòa mở mắt, giật mình khi không nghe tiếng lụi cụi quen thuộc của mẹ trong bếp. Bước vội đến giường, anh thấy gương mặt bà Lựu bợt bạt, hơi thở đứt quãng như ngọn đèn dầu sắp cạn. Bà thều thào, giọng yếu ớt nhưng tràn đầy yêu thương, dặn dò con trai:

- Lo cho mình con ơi!… Ngày giỗ cha mẹ, nhớ thắp nén nhang… cho cửa nhà ấm cúng…

Mỗi lời mẹ như một nhát dao khứa vào lòng anh.

Rồi, đúng lúc tiếng “tút tút” khe khẽ từ chiếc đài vang lên như một nhịp cầu nối hai bờ sinh tử, bà Lựu khép mắt, gương mặt thanh thản, an nhiên đến lạ. Bàn tay gầy guộc vẫn nắm chặt tờ giấy báo tử đã ố vàng do cơ quan huyện đội gửi từ gần sáu mươi năm trước, không rõ bà đã lấy xuống từ chiếc hộp gỗ dưới bát hương tự lúc nào. Trên đôi môi khô khốc vẫn đọng lại một vệt cười.

Ngày tang bà, cả xóm Tìm lặng lẽ tiễn đưa. Họ đứng đó, nhìn chiếc áo quan đơn sơ, rồi nhìn lên bàn thờ, nơi chiếc đài cũ của anh Hòa được đặt trang trọng. Lũ trẻ con thường rúc rích bắt chước tiếng “tút tút” trêu bà, giờ đứng im thin thít, đôi mắt tròn xoe nhìn di ảnh người đã khuất, gương mặt hiền từ. Bên cạnh, trong chiếc khung gỗ cũ kỹ là tấm hình người đàn ông còn trẻ măng, có nụ cười sáng rỡ.
Hôm đưa tang mẹ xong, anh Hòa lặng lẽ đứng dưới cột loa đầu xóm. Mưa giông đã làm nó hỏng từ mấy hôm trước mà người ta vẫn chưa kịp sửa. Anh ngước nhìn cái loa, lòng chùng xuống. Buổi tối, trong căn nhà vắng lặng, anh lục tủ lấy ra tờ giấy ngả vàng. Bao năm rồi chưa viết thư, mà giờ lại viết cho đứa con trai đã mười mấy năm không gặp. Anh không nhắc đến chuyện vợ chồng chia lìa, không kể về những tháng ngày nhung nhớ. Viết rằng, nếu một ngày nào đó con thấy đời mình trôi dạt, hãy nhớ có một nơi từng vang lên âm thanh ấy, như chiếc kim la bàn cũ kỹ, vẫn biết chỉ đường về giữa bao giông gió cuộc đời…

Lá thư ấy, anh gấp lại cẩn thận, bỏ vào phong bì. Không địa chỉ. Không người nhận. Nhưng khi dán miệng thư, một hơi ấm lan nhẹ trong lồng ngực, như thể anh vừa thả xuống dòng sông ký ức một chiếc thuyền giấy chở đi bao niềm hi vọng. Mẹ đã đi xa, hòa vào đất trời, nhưng xóm Tìm nhỏ bé ven con đê thân thương vẫn còn đó, với những hàng cau mảnh khảnh vươn lên bầu trời xanh và tiếng chim sẻ ríu ran mỗi sớm. Một viễn cảnh tươi sáng bất chợt lóe lên trong đầu, khiến lòng anh tràn trề hi vọng. Rồi một ngày, đứa con trai sẽ tìm về xóm nhỏ ven đê, sẽ nghe lại tiếng “tút tút” mà bà nội từng neo cả đời để chờ đợi.

Mấy tháng sau, một buổi sáng, tiếng “tút tút” lại cất lên, anh Hòa đang lúi húi bên vườn rau mẹ trồng thì nghe tiếng bước chân lạ. Một chàng trai trẻ, khuôn mặt hao hao anh thuở còn trai trẻ, đứng lặng trước luống mùng tơi!

-“Bố…” - tiếng gọi khẽ như gió thoảng.

Đôi mắt cay xè, anh bước tới, đặt tay lên vai con như sợ giấc mơ tan biến. Xóm Tìm hôm ấy thật rộn ràng! Lũ trẻ con chạy nhảy, bắt chước tiếng “tút tút” vang khắp ngõ như hát lại bài ca của bà Lựu, của những ngày xưa cũ.

Từ hôm ấy, anh Hòa không còn lặng lẽ bên hiên nhà một mình. Chiếc loa trên cột xoan già, mỗi buổi chiều, vào lúc sáu giờ vẫn vang lên tiếng “tút tút” hòa vào tiếng cười trẻ thơ. Người xóm Tìm bảo, trong ánh nắng vàng óng buổi sớm, thỉnh thoảng vẫn thấy bóng bà Lựu lom khom bước đi giữa ngõ ngập hoa cau trắng, nụ cười hiền hậu như ánh trăng rằm. Có lẽ bà chưa đi xa, vẫn ở lại, trong tiếng “tút tút” dịu dàng ôm lấy quê mình, và trong lòng những người còn nhớ, còn thương./.