Sân khấu

Sân khấu Thủ đô với tính truyền thống và hiện đại

Thụy Phương • 03/08/2023 17:14

Hội thảo “Sân khấu Thủ đô với tính truyền thống và hiện đại” do Hội Sân khấu Hà Nội tổ chức sáng ngày 3/8/2023 đã thu hút đông đảo các hội viên tham gia. Các ý kiến, tham luận tại hội thảo đã góp phần làm sáng tỏ những thuộc tính cơ bản của sân khấu; thành tựu cũng như các vấn đề tồn tại từ đó đưa ra những giải pháp góp phần đưa sân khấu Thủ đô ngày một phát triển.

Hai thuộc tính cùng song hành tồn tại

Tính truyền thống và tính hiện đại là hai thuộc tính luôn song hành tồn tại trong tiến trình phát triển của nghệ thuật sân khấu Việt Nam nói chung và Thủ đô nói riêng.

Theo NSƯT Trịnh Quang Khanh, tính truyền thống được thể hiện trong các loại hình sân khấu truyền thống Thủ đô đó là sự tuân theo những niêm luật của từng loại hình sân khấu: Từ nghệ thuật biên kịch, nghệ thuật dàn dựng, biểu diễn đến hóa phục trang và trang trí mỹ thuật sân khấu...  Cùng với sự tiếp thu và giữ gìn những niêm luật tạo nên tính truyền thống của các loại hình sân khấu truyền thống là sự không ngừng tìm tòi sáng tạo của giới nghệ sĩ sân khấu tạo nên tính hiện đại của sân khấu truyền thống Thủ đô. 

hoi-thao-san-khau.jpg
Hội thảo thu hút đông đảo các văn nghệ sĩ tham gia.

TS. Trần Thị Minh Thu – Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam nhận định: Tính truyền thống trong nghệ thuật sân khấu chứa đựng chủ yếu ở 3 nội dung: Bảo tồn các thể loại nghệ thuật sân khấu truyền thống của dân tộc; Kế thừa và phát huy giá trị các loại hình nghệ thuật truyền thống Việt Nam để đưa vào trong sáng tạo tác phẩm sân khấu mới; Thể hiện bản sắc văn hóa dân tộc qua tác phẩm sân khấu được bộc lộ ở tính cách, tâm hồn, tư tưởng, tình cảm, suy nghĩ, đồng thời còn được bộc lộ qua diện mạo, y phục, hành động, động tác, cử chỉ,... của nhân vật và thông qua chủ đề, tư tưởng của tác phẩm. Còn tính hiện đại trong nghệ thuật sân khấu chứa đựng chủ yếu ở 2 nội dung: Tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại; Phản ánh những vấn đề đương đại, hiện thực đương đại với những con người đương đại, cuộc sống đương đại; thể hiện cách cảm, cách nghĩ mới của con người Việt Nam hiện đại trước cuộc sống hiện tại đi cùng với những mới mẻ khác của hình thức nghệ thuật, của thi pháp mà truyền thống chưa có thông qua ngôn ngữ, thể tài, cách dàn dựng, biểu diễn, trang trí sân khấu, âm thanh, ánh sáng… hiện đại.

Nhìn nhận lại hai thuộc tính này qua các chặng đường phát triển của sân khấu Thủ đô, NSND Bùi Thanh Trầm khẳng định: Hà Nội là nơi hội tụ tinh hoa của văn hóa nghệ thuật, cũng là nơi quy tụ những loại hình sân khấu truyền thống mang những nét đặc trưng riêng biệt, góp phần hình thành nên giá trị văn hóa ngàn năm của đất Kinh kỳ, bồi đắp và phát triển hệ giá trị văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Bước vào thời kỳ đổi mới, nhiều bộ môn nghệ thuật sân khấu vẫn được gìn giữ và phát huy giá trị. Nhiều văn nghệ sĩ cao tuổi vẫn tâm huyết tiếp tục sự nghiệp sáng tạo; lớp nghệ sĩ trẻ có nhiều cố gắng tìm tòi cái mới, năng động, tự chủ, đem đến cho đời sống nghệ thuật sân khấu nước nhà triển vọng phát triển mới.

Những khoảng trống còn bỏ ngỏ

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đáng ghi nhận của sân khấu Thủ đô, giới chuyên môn cũng không khỏi trăn trở khi sân khấu hiện nay chưa thực sự phát huy hiệu quả của tính truyền thống và hiện đại trong sáng tạo tác phẩm. Điều này cũng đã được nhiều tham luận đề cập khi nhắc tới thực trạng của sân khấu hôm nay: Việc đầu tư dàn dựng các vở cổ ngày càng vắng bóng, lớp trẻ tài năng thiếu hụt trầm trọng. Ít vở diễn về đề tài hiện đại phản ánh cuộc sống và con người Hà Nội đương thời. Các vở diễn đề tài dã sử, lịch sử, dân gian, huyền thoại còn hạn chế trong việc tìm tòi thể tài mới, hình thức sáng tạo nghệ thuật mới, hoặc thiếu những thử nghiệm mới trên cơ sở kế thừa, phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống. Thiếu vắng những tác giả chuyên nghiệp, tác giả có bản lĩnh dũng cảm đi trước công chúng, mạnh dạn trả lời những băn khoăn của thời đại, nêu lên những tấm gương, dự báo những nguy cơ... 

Tác giả Lệ Dung trăn trở: “Hiện nay các sân khấu đang phải đối mặt với vô vàn thách thức: thiếu kịch bản hay, thiếu đạo diễn, diễn viên giỏi, thiếu kinh phí. Với hàng chục đơn vị nghệ thuật nhưng đội ngũ tác giả quá ít nên tìm được kịch bản hay rất khó khăn. Đặc biệt, thế hệ trẻ không giành nhiều sự quan tâm với bộ môn nghệ thuật này”.

Theo NSND Bùi Thanh Trầm cơ chế thị trường khiến cho đội ngũ sáng tạo văn học nghệ thuật nói chung và nghệ thuật sân khấu Thủ đô nói riêng năng động hơn, nhưng cũng làm cho đội ngũ này phân hóa mạnh mẽ, chịu những tác động cả tích cực lẫn tiêu cực. “Nghệ thuật sân khấu còn tồn tại xu thế chạy theo đồng tiền đi theo định hướng không đúng, nhiều yếu tố thiếu sự lành mạnh, chính thống như kịch kinh dị, sex, sân khấu ma. Vẫn còn ít tác phẩm hay tạo dư luận và gây tác động mạnh mẽ. Các đề tài truyền thống vắng bớt dần, các đề tài kinh dị, bạo lực, ái tình chụp giật… nổi lên như một cứu cánh tồn tại. Một số vở diễn sân khấu có biểu hiện bắt chước, mô phỏng, chạy theo hình thức và thủ pháp mới, đánh mất bản sắc văn hoá dân tộc. Tác phẩm sân khấu phản ánh hiện thực đời sống mờ nhạt, vì vậy thời gian qua ta thấy không ít nhà hát, rạp chiếu bóng quạnh vắng, không có người xem, tuyển diễn viên trẻ loại hình sân khấu truyền thống không có người, nhiều nghệ sĩ không sống được với nghề nên đã đi tìm mưu sinh khác”, NSND Thanh Trầm trăn trở.

ha-thanh-chinh-khi.jpg
Một cảnh trong vở diễn "Hà thành chính khí" của Nhà hát Kịch Hà Nội.

Đưa ra minh chứng từ chương trình kịch mục của Nhà hát Chèo Hà Nội,  NSƯT Trịnh Quang Khanh cho hay các vở diễn như: “Cô Son”, “ Oan khuất một thời”, “Cao Bá Quát’, “Nguyễn Công Trứ”, “ Ngọc Hân Công chúa”, “Vương nữ Mê Linh”, “ trung trinh liệt nữ”, “ Cánh chim trắng trong đêm”, hay mới đây là vở “ Cánh diều làng Vũ Đại”... đều là đề tài lịch sử, dã sử hoặc truyền thuyết dân gian. Còn những vở diễn mang hơi thở của cuộc sống đương đại thì rất thiếu vắng”. Theo ông, đó là món nợ của những người làm nghề.

Hòa quyện tính truyền thống và hiện đại

“Những người làm sân khấu hôm nay đều khát khao nghệ thuật sân khấu giữ được tính truyền thống, vốn cũ, và cũng mong muốn thể hiện những vấn đề và những con người của thời đại mình đang sống. Nhờ niềm khát khao đó mà các thể loại nghệ thuật tuồng, chèo, rối, cải lương... đã có thêm nhiều vở diễn về đề tài mới, về cuộc sống và con người mới. Nhờ đó mà kịch hát truyền thống vẫn tiếp tục hiện diện trong tâm thức của người xem trẻ tuổi hôm nay”, tác giả, đạo diễn Hoàng Thanh Du nhận định. 

Tuy nhiên, trong hoàn cảnh hiện nay của nghệ thuật sân khấu làm sao hiện đại nhưng vẫn giữ được tính truyền thống... là một đòi hỏi hết sức khó khăn. Tác giả sân khấu Phạm Hữu Huề cho rằng, muốn tính truyền thống và hiện đại hòa quyện với nhau để đạt được đến sự mong muốn của sân khấu Thủ đô là điều không dễ, phải quyết tâm từ khâu kịch bản đến dàn dựng và cả kiểm duyệt nữa thì sân khấu Thủ đô mới có được như mong muốn là có những vở hay mang tính truyền thống mà hiện đại được.

Nhiều tham luận tại hội thảo cũng đã đưa ra những giải pháp trong đó đề cập tới các vấn đề: tăng cường các cuộc thi viết kịch bản về đề tài hiện đại; mở thêm các hội diễn về đề tài hiện đại ở các loại hình kịch, chèo, cải lương, tuồng, múa rối; hiện đại hóa trang thiết bị cho các đơn vị nghệ thuật; đầu tư, ứng dụng công nghệ vào nghệ thuật biểu diễn; chú trọng yếu tố con người...

Theo TS. Trần Thị Minh Thu, để phát triển, sân khấu Hà Nội cần có sự định hướng đúng dựa trên sự nhận thức đúng về tính truyền thống và tính hiện đại. Hơn thế nữa, khi cơ hội sáng tạo nghệ thuật rộng mở, đội ngũ nghệ sĩ sân khấu Thủ đô cần phải tự nâng mình lên thông qua việc học hỏi từ truyền thống, tiếp thu các giá trị mới của thời đại để tạo ra những tác phẩm xứng tầm thật sự có tác động mạnh mẽ đến đời sống văn hóa của nhân dân, trở thành một trong những nguồn lực thúc đẩy sự phát triển của Thủ đô Hà Nội./.

Bài liên quan
  • Tìm đầu ra cho kịch bản sân khấu
    Tọa đàm “Giới thiệu tác phẩm kịch bản sân khấu được hỗ trợ năm 2021” do Hội Sân khấu Hà Nội tổ chức vừa diễn ra sáng ngày 21/3/2023 tại hội trường Hội Liên hiệp VHNT Hà Nội, số 19 Hàng Buồm, Hà Nội.
(0) Bình luận
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Kết nối âm nhạc truyền thống với những bài hát Nga quen thuộc
    Tiếng đàn bầu ngân lên với “Kachiusa”, đàn tranh hòa nhịp trong “Xuân chiến khu”, “Trống cơm”; những ca khúc về quê hương, đất nước và Hà Nội tiếp nối nhau trên sân khấu mở giữa không gian phố đi bộ hồ Gươm. Chương trình do Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội thực hiện, góp thêm một điểm hẹn nghệ thuật giữa lòng thành phố, nơi công chúng thưởng thức âm nhạc và lan toả những giá trị văn hóa.
  • Vở chèo "Đạo học" tôn vinh hình tượng người thầy mẫu mực
    Thực hiện công tác chuyên môn hàng năm của Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Thành phố Hà Nội (VHNT) và nhằm nghiên cứu, tìm hiểu, tham khảo và trao đổi về các tác phẩm văn học nghệ thuật giữa các Hội chuyên ngành, tối 7/11 Hội Liên hiệp VHNT Thành phố Hà Nội tổ chức Tọa đàm và giới thiệu vở chèo "Đạo học" của Nhà hát Chèo Hà Nội. Vở diễn đã giành giải Vàng Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng năm 2026.
  • Nhà hát Kịch Việt Nam tổ chức chuỗi chương trình biểu diễn đặc sắc chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam
    Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam gắn liền với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026, Nhà hát Kịch Việt Nam tổ chức chuỗi chương trình biểu diễn đặc sắc diễn ra từ ngày 21 đến ngày 28/11/2026. Chuỗi hoạt động bao gồm 4 vở kịch nổi tiếng là Mặt nạ người, Nghêu, Sò, Ốc, Hến, Điều còn lại và Ảo ảnh. Đi kèm với các buổi biểu diễn là chính sách ưu đãi giá vé hấp dẫn, tạo điều kiện thuận lợi để đông đảo công chúng và khán giả yêu nghệ thuật có cơ hội tiếp cận sân khấu kịch truyền thống lẫn hiện đại.
  • Rạp Xiếc Trung ương tung ưu đãi lớn và chuỗi chương trình mừng Ngày Văn hóa Việt Nam
    Liên đoàn Xiếc Việt Nam vừa công bố chuỗi chương trình nghệ thuật đặc sắc cùng chính sách ưu đãi vé hấp dẫn dành cho khán giả nhân dịp hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11). Sự kiện lần này là sự kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật biểu diễn xiếc đỉnh cao với âm nhạc, công nghệ sân khấu hiện đại và các chất liệu văn hóa dân tộc quen thuộc.
  • Nhà hát Tuổi trẻ giảm 20% giá vé, công chiếu 3 vở diễn lớn nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 2026
    Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam tổ chức Tuần biểu diễn nghệ thuật từ 22-29/11/2026 với 3 tác phẩm nổi tiếng Hồn Trương Ba, da hàng thịt, Quân khu Nam Đồng và nhạc kịch Tuổi thơ dữ dội nhân Ngày Văn hóa Việt Nam. Chương trình áp dụng giảm 20% giá vé niêm yết từ ngày 28/10/2026 trên hệ thống vé trực tuyến của Nhà hát. Đây là nỗ lực nhằm phát huy giá trị văn hóa dân tộc và lan tỏa thói quen thưởng thức sân khấu nghệ thuật đến đông đảo công chúng, đặc biệt là người trẻ.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Mở cánh cửa mới cho di sản Tháp nước Hàng Đậu với “Tháp Ẩn Ca”
    Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì đã khai trương tác phẩm sắp đặt âm thanh “Tháp Ẩn Ca” (The Tower of Hidden Songs) tại Tháp nước Hàng Đậu, phường Ba Đình. Đây là lần thứ hai Tháp nước Hàng Đậu mở cửa đón du khách, kể từ Lễ hội thiết kế Sáng tạo 2023.
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
Sân khấu Thủ đô với tính truyền thống và hiện đại
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO