Góc nhìn

Phải vươn lên tầm cao hơn nữa

Bằng Việt • 24/05/2023 07:48

Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị về ''Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới" đã được Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X thông qua và có hiệu lực kể từ ngày 16/6/2008. Cho đến nay, những vấn đề được đề cập đến trong nội dung Nghị quyết vẫn là những vấn đề nóng hổi và có ý nghĩa thời sự rất cao đối với sự phát triển của văn học nghệ thuật (VHNT).

Ví dụ, những điểm nhấn trong nhận định và đánh giá của Nghị quyết như: Công tác lý luận – phê bình trong VHNT; thị trường văn hóa và các dịch vụ VHNT; việc quảng bá VHNT Việt Nam ra nước ngoài; cơ sở vật chất và sự đầu tư cho VHNT; đào tạo thế hệ kế cận và bồi dưỡng cho cán bộ và văn nghệ sĩ làm VHNT; cách quản lý Nhà nước về VHNT; hành lang pháp lý về quản lý và tổ chức hoạt động VHNT; tư duy lý luận của Đảng về VHNT và cách thể hiện nó trong việc chỉ đạo VHNT.
Đặc biệt, trong phần nêu ra những yếu kém, thì từ 15 năm trước đã chỉ rõ những mặt yếu. Xin được nhắc lại những yếu kém đã được nhận định và ghi vào văn bản này gần như nguyên văn, để thấy rằng tuy chúng ta đã nhìn rõ những vấn đề này từ lâu, duy có điều khắc phục và thay đổi nó, thì vẫn gần như “dậm chân tại chỗ”.

anh-xem-trien-lam.jpg
Triển lãm ảnh nghệ thuật Hà Nội tổ chức thường niên luôn thu hút đông đảo công chúng.

Một là, tác phẩm của chúng ta có biểu hiện xa lánh những vấn đề lớn lao của đất nước, chạy theo các đề tài nhỏ nhặt tầm thường, chiều theo thị hiếu thấp kém. Hai là, tình trạng “nghiệp dư hóa” các hoạt động VHNT ngày một tăng thêm. Ba là, lý luận VHNT còn xơ cứng, kém năng động, hoạt động lý luận phê bình VHNT có khả năng tụt hậu. Bốn là, các sáng tác có giá trị được giới thiệu ra nước ngoài còn rất hạn chế. Năm là,công tác đào tạo, bồi dưỡng còn bất cập, lạc hậu, không quan tâm gửi những cán bộ, văn nghệ sĩ có năng lực đi đào tạo nâng cao ở nước ngoài. Sáu là, năng lực chỉ đạo, điều hành quản lý của các cấp ủy Đảng cơ quan Nhà nước còn bộc lộ nhiều bất cập, chậm đổi mới; thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chỉ đạo, điều hành với các Hội VHNT, mà chủ yếu là do nguyên nhân chủ quan. Bảy là, sự đầu tư kinh phí, ngân sách vào VHNT chưa đúng tầm, đầu tư chưa tương xứng với yêu cầu mới, kém hiệu quả.

Bảy vấn đề này, sau 15 năm, chúng ta đều thấy rõ là vẫn còn gần như y nguyên, chưa có chuyển biến được gì lớn hơn cả. Vậy nguyên nhân là gì? Do chúng ta chủ quan dù đã nhận thức ra nhưng vẫn trì trệ, không chịu thay đổi, hay do chính cơ chế “đã đóng cứng lại” và không cho phép chúng ta thay đổi?

Theo tôi thì do cả 2 nguyên nhân, mà phần tác động của nguyên nhân thứ hai đòi hỏi chúng ta phải suy nghĩ lại rất kỹ lưỡng và chi tiết, để tìm ra những yếu tố nào trong cơ chế của xã hội chúng ta trên thực chất đang ngăn trở chúng ta đổi mới.

Cũng đã có nhiều ý kiến nói rất mạnh mẽ rằng, công cuộc Đổi Mới lần thứ nhất đã làm xong nhiệm vụ của nó, bây giờ muốn phải Đổi Mới tiếp theo nữa, thì vấn đề không chỉ nằm ở phía chủ quan của mỗi con người, mà nằm ở phía khách quan của sự thay đổi cơ chế, thậm chí dám thay đổi cả một số khía cạnh trong quan niệm và nhận thức. Đấy cũng là ý kiến thẳng thắn rất đáng suy nghĩ. Cũng giống như khoảng mươi năm trước, chúng ta phải suy nghĩ lại về phương pháp sáng tác chủ đạo của chúng ta, đó là phương pháp hiện thực XHCN. Vấn đề ở chỗ: Phương pháp này đòi hỏi chúng ta không nên nhìn hiện thực như nó đang có trước mắt, mà phải nhìn nó ở tư thế đang phát triển, như nó cần phải có. Hiểu theo cách nhìn ấy theo cách đơn giản và “an toàn” nhất, chúng ta đã không dám phê phán các hiện tượng tiêu cực của xã hội, viết nó một cách bằng phẳng, vuông tròn, thậm chí tô hồng lên. Kết quả là hiện thực ở trong đó không còn là hiện thực, mà tác động xã hội của tác phẩm cũng mặc nhiên bị giảm thiểu đến mức tối đa, và độc giả thì quay lưng lại với tác phẩm, vì nó không còn có giá trị hiện thực.
Từ sau thời kỳ Đổi Mới, chúng ta đã ra sức đòi hỏi và động viên các tác giả dám dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật và dám phản ánh hiện thực một cách phức tạp, đa dạng, như nó vốn có, từ bấy giờ, văn học mới dám lấy lại chức năng phản ánh hiện thực một cách sắc bén, khám phá và có bản sắc cá nhân của từng tác giả. Vậy là, dù không ai nói ra, nhưng thực tế, là chúng ta đã “đổi mới” luôn phương pháp sáng tác, bỏ qua cách tiếp cận ước lệ kiểu cũ.

Cuối năm 2022, Hội đồng lý luận phê bình VHNT Trung ương đã tổ chức Hội nghị tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết 23. Tại hội nghị này nhiều đại biểu cũng có chung những nhận định như mấy điểm mà tôi đã nêu ở trên, xuất phát từ nhận định từ 15 năm trước trong Nghị quyết 23. Ví dụ như kinh tế thị trường và sự thương mại hóa các sản phẩm văn hóa đã tác động tới VHNT như thế nào, hoặc cách thức nghiệp dư hóa VHNT đã lấn át VHNT chuyên nghiệp có chất lượng cao tới đâu, rồi tình hình xuống cấp của đạo đức xã hội những năm gần đây và sự xuống cấp của văn hóa đọc đã tác động vào VHNT ra sao…

Ngoài ra, còn có ý kiến tỏ ra rất lo lắng về việc giáo dục VHNT và các khoa học nhân văn ngày càng bị coi nhẹ trong nhà trường, cũng như chế độ đãi ngộ văn nghệ sĩ và người làm văn hóa chưa được quan tâm đúng mức, chế độ lương, nhuận bút… chưa đáp ứng được với người sáng tác. Những điều này cũng lại đòi hỏi đến sự thay đổi cơ chế nữa, ví dụ phải cải cách lại cả nền giáo dục, cải cách lại toàn bộ chế độ tiền lương, tiền thưởng, chế độ bản quyền… chứ nếu chỉ nói ở trên ngọn, thì không có tác dụng gì, vì nếu mọi thứ ở dưới gốc vẫn không thay đổi, thì ở trên ngọn thay đổi làm sao?

Tôi có xem một số sách giáo khoa dạy văn từ lớp 5, lớp 6, lớp 7 hiện nay và tự tôi cũng thấy rất băn khoăn khi đọc các bài văn được chọn để học trong đó. Rất nhiều bài không có văn, mà mới chỉ phục vụ mục đích tuyên truyền vào những chủ điểm giáo dục theo chủ quan của các nhà biên soạn sách. Làm sao để các em nhỏ thích thú được, thậm chí còn bắt các em học thuộc lòng! Quan niệm về cách dạy văn thay đổi, thì sách giáo khoa mới thay đổi được và trả nó đúng về giá trị hình thành nhân cách và giá trị nhân văn cao cả của môn văn vốn rất hay rất đẹp kia!

Giá trị của văn học còn phải tính tận gốc là xã hội ta có thực sự trọng trí thức, trọng văn hóa hay không, có thực sự coi văn hóa là không thể thiếu cho quá trình phát triển hay không, tương quan của nó đối với sự phát triển kinh tế đến đâu. Nếu văn hóa vẫn bị coi nhẹ, văn hóa đọc vẫn không thể nâng cao, người làm văn hóa vẫn không có đất mà làm, sách in ra vẫn không bán được… thì rất khó để tiếp tục xây dựng và phát triển VHNT trong thời kỳ mới!

tranh-pho-nguyen-minh.jpg
Một tác phẩm vẽ phố Hà Nội của họa sĩ Nguyễn Minh (Minh Phố).

Xã hội vẫn đang đi lên, kinh tế phát triển tốt sau những năm đại dịch, đội ngũ sáng tạo có thêm nhiều lớp trẻ tài năng, nhiều tác phẩm hay đang ra đời và tự khẳng định mình. Tuy nhiên, để thực hiện thật tốt Nghị quyết 23 của Trung ương về VHNT, đạt được mọi mục tiêu mà Nghị quyết đã đề ra đòi hỏi các văn nghệ sĩ cần phải nhìn thẳng vào sự thật, nỗ lực nhiều hơn nữa, vươn lên tầm cao hơn nữa trong quá trình liên tục đổi mới, phát triển toàn diện, vững chắc./.

Bài liên quan
  • Cái hay của từ nối
    Giáo sư ngôn ngữ học, dịch giả, nhà văn Cao Xuân Hạo từng kể một chuyện vui rằng có một tác giả nọ gửi bài đến tòa soạn báo, bị biên tập viên gạch xóa hết những từ nối thì, là, mà (từ nối loại này có trường hợp được gọi là liên từ, hư từ). Tác giả bài báo quá buồn nhưng bỏ qua vì ông không tin rằng người ta có thể hiểu ra vấn đề.
(0) Bình luận
  • Lắng nghe tiếng nói từ những cây bút trẻ
    Người trẻ đang quan tâm đến những đề tài nào? Liệu có thể sống được bằng nghề viết văn? Làm thế nào để một tác giả trẻ vừa xây dựng được cái tôi sáng tạo, vừa chạm tới độc giả?... Đó là những nội dung được đặt ra trong chương trình “Gặp gỡ tác giả văn học trẻ đương đại và giới thiệu Giải thưởng Văn học Kim Đồng” do Nhà xuất bản Kim Đồng phối hợp cùng Khoa Viết văn, Báo chí, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức chiều 30/9/2026.
  • Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh cho người Việt
    Chiều 20/6/2026, NXB Kim Đồng phối hợp cùng Học viện đào tạo Truyện tranh Comicola Academy và Cộng đồng họa sĩ truyện tranh Việt Nam PunkgaMe tổ chức tọa đàm “Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh cho người Việt” và workshop “Quy trình chuyển thể tác phẩm văn học sang truyện tranh”. Tham dự sự kiện có đông đảo biên tập viên, họa sĩ chuyên nghiệp, các bạn trẻ đam mê sáng tác truyện tranh và độc giả yêu thích truyện tranh.
  • Nhà văn Hoàng Quốc Hải: “Một nhà văn đúng nghĩa phải đồng thời là một nhà văn hóa”
    Nhà văn Hoàng Quốc Hải sinh năm 1938 tại Hải Dương là một trong những cây bút tên tuổi của văn học Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực tiểu thuyết lịch sử. Trước khi chuyên tâm sáng tác, ông từng là phóng viên báo Vùng mỏ (nay là báo Quảng Ninh), rồi làm biên tập viên tập Sáng tác Hà Nội - tiền thân của tạp chí Người Hà Nội. Với sự nghiệp trải dài hơn nửa thế kỷ, ông đã để lại dấu ấn sâu đậm qua hai bộ tiểu thuyết đồ sộ “Tám triều vua Lý” và “Bão táp triều Trần”. Những tác phẩm này không chỉ tái hiện chân thực lịch sử dân tộc mà còn thể hiện tình yêu sâu sắc của ông đối với Hà Nội - mảnh đất nghìn năm văn hiến. Hãy cùng lắng nghe nhà văn chia sẻ về hành trình sáng tác, những trăn trở về đề tài lịch sử và lời nhắn gửi tâm huyết đến thế hệ trẻ yêu nghề viết.
  • Nhà văn Tô Hoài: Người “thuyền trưởng” tâm huyết và bản lĩnh
    Trong chặng đường 40 năm của Tạp chí Người Hà Nội, dấu ấn của nhà văn Tô Hoài - Tổng Biên tập đầu tiên vẫn luôn hiện hữu sâu đậm. Không chỉ là người đặt nền móng, định hướng phát triển cho tờ báo, ông còn là người truyền cảm hứng về một cách làm báo cẩn trọng, tinh tế, nhân văn và tràn đầy trách nhiệm.
  • Người Hà Nội trong tôi
    Suốt hành trình 40 năm xây dựng và phát triển, Người Hà Nội luôn nhận được sự đồng hành, đóng góp các cây bút thuộc nhiều thế hệ, trong và ngoài nước, từ chuyên nghiệp đến không chuyên. Qua mỗi bài viết, họ đã mang đến những góc nhìn, cảm xúc mới mẻ góp phần gìn giữ bản sắc riêng của tạp chí. Dưới đây là những chia sẻ chân thành của một số cộng tác viên về kỷ niệm và sự gắn bó sâu sắc mà họ dành cho tạp chí Người Hà Nội trong suốt những năm qua.
  • Vài kỉ niệm với tập “Sáng tác Hà Nội”
    Chi hội Văn nghệ Hà Nội (sau là Hội Văn nghệ Hà Nội - tiền thân của Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội) được thành lập vào tháng 10 năm 1966.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Phải vươn lên tầm cao hơn nữa
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO