Văn hóa – Di sản

Nhớ bát cháo sườn chợ quê xưa

Nguyễn Thị Kim Oanh • 07:20 06/02/2025

Chợ nhỏ làng lụa Vạn Phúc quê tôi xưa không sầm uất, ồn ào mà mang dáng vẻ như những người thợ dệt nhẹ nhàng, mảnh mai, mềm mại. Chợ họp trên một đoạn đường sau ngôi đình làng cổ kính nổi tiếng thờ đức Thành hoàng làng Ả Lã Đê Nương, người có công dạy nghề dệt lụa cho dân, để hôm nay tiếng thơm của lụa Vạn Phúc vang xa thật xa…

cho-xua.jpg
Quán nước và quán quà rong - Ảnh: Léon Busy.

Nói đến chợ, chắc không mấy ai còn nhớ có từ bao giờ. Chỉ biết là một ngày xa xưa, chợ tự hình thành từ 2 bên đường làng, bắt đầu từ cuối đình cho đến cổng miếu, có chiều dài khoảng hơn 200m, rộng khoảng 6m, ở giữa để lối đi khoảng 3m. Chẳng có ban quản lý, bảo vệ hay người nào sắp xếp chỗ ngồi, ấy vậy mà như luật bất thành văn, không thấy ai tranh chỗ ngồi với ai, chỉ có “tứ trụ quà vặt” luôn cố định là bà Sớ, bà Tư Cò, bà Nhâm, bà Trưởng Sấu. Mỗi người lại khai thác một mặt hàng khác nhau chứ không bán trùng nhau.

Lợi thế là các bà bán quà vặt từ sáng đến chiều cho trẻ con và bà Phương bán cháo sườn là ngồi cố định ở khu vực trung tâm. Còn lại thì ai đến trước ngồi trước, ai đến sau ngồi sau, theo thứ tự, người nọ nhìn người kia mà ngồi ngay hàng thẳng lối rất có trật tự.

Những món bán ở chợ hầu như đều cây nhà lá vườn. Cứ khoảng 5h sáng đã thấy các mẹ các chị nhiều thì gồng gánh, ít thì thúng mủng rổ rá, trong đó là những mớ rau, củ khoai trồng ở trong vườn nhà hay ngoài đồng ruộng theo mùa. Cuối chợ về phía cổng miếu là cái lò rèn đỏ lửa cùng hai cái bễ luôn thở phì phò của bác thợ rèn làm dao kéo người làng Đa Sỹ. Cạnh đấy là rổ tôm, tép, cá của mấy bà thuyền chài đánh bắt được ở dưới sông Nhuệ lên. Mấy chị làng bên cũng đem đến những giỏ cua đầy chặt đến, hai tay thoăn thoắt bắt những con cua trong giỏ ra kẹp trong 2 que tre nhỏ dài khoảng 50 cm. Cua cũng nhiều loại, từ những con cua sen có hai cái càng to xếp ở dưới, đến những con cua nhỡ và cua nhỏ ở trên cùng. Mỗi con cách nhau một cái cọng rơm hay cái lạt vặn xoắn lại, mỗi xóc khoảng 10 con đều tăm tắp. Cua đưa vào xóc rồi chả cựa vào đâu được, các mẹ các chị tha hồ lật lên lật xuống để chọn mà không sợ bị cua cắp.

Nhưng ấn tượng khó phai nhất trong tôi thuở ấy là nồi cháo sườn của bà Phương. Hầu như trẻ con làng tôi đến thời kỳ ăn dặm thì đều lớn lên nhờ nồi cháo sườn của bà. Cứ khoảng 6h sáng, người ta thấy bà khệ nệ gánh một bên là nồi cháo bằng nhôm dày, một bên quang gánh là muôi, bát, thìa và thùng nước nhỏ để rửa tay. (Sau này, các con bà chở nồi cháo ra chợ giúp bà bằng xe đạp). Nồi cháo có hình giống quả bí đỏ rất to, đặt trong cái thúng lớn xung quanh nồi được quấn rơm bện chặt để ủ giữ nhiệt. Bà Phương chưa hạ gánh cháo đã có hơn chục người cầm bát đứng chờ. Cháo của bà Phương rất đậm đà, vừa thơm thơm man mát mùi bột gạo, vừa ngầy ngậy beo béo của thịt nhừ và ngòn ngọt của nước xương ninh. Bà không cho mì chính vì bà nghĩ trẻ con ăn mì chính không tốt. Ai cũng bảo ăn cháo của bà Phương là yên tâm nhất. Bà biết tôi thích ăn cháy cháo, trưa nào bà cũng để phần tôi một bát. Tôi không biết tả như thế nào về cái vị của cháy cháo này, chỉ biết là rất ngon và luôn hoài nhớ thôi. Có lần bà nói vui với tôi: “Bao nhiêu cái ngon nó xuống cháy hết đấy con ạ!”.

Hôm nào được nghỉ học, tôi lại ra giúp bà thu dọn bát đĩa. Nhìn đôi tay nứt nẻ của bà tôi thương lắm. Tôi nghe bà bảo, để nồi cháo được thơm ngon, bà phải thức khuya để ninh xương, phải đun nhỏ lửa để xương nhừ nhưng không bị vỡ nát. Ninh xương nhừ rồi, bà mới chắt lấy nước và lọc xương ra bỏ đi còn thịt thì nhặt thật kỹ rồi cho vào cháo, để trẻ em ăn không bị hóc xương. Sáng ra bà phải dậy sớm, đun sôi nước xương rồi mới đổ bột từ từ vào nhưng không khoắng đến khi sôi lại mới quấy một chiều đều tay. Đảo đến khi nhấc chiếc đũa cả lên cháo không bị rớt xuống là cháo đã chín kỹ. Bà bắc nồi cháo xuống và cho vào thúng để ủ giữ nhiệt, thế thôi mà nồi cháo giữ nóng được đến 3 tiếng đồng hồ.

Giờ tôi mới hiểu đôi tay của bà luôn bị nứt nẻ vì đôi bàn tay ấy luôn phải tiếp xúc với lửa và hơi nóng. Riêng tôi thì “nghiện” nặng món cháo sườn, hầu như sáng nào tôi cũng ăn mà không thấy ngán. Ai từng thưởng thức món cháo của bà hẳn vẫn không thể quên vị man mát, thanh thanh, ngầy ngậy của món ăn dân dã.

Bà Phương nhiều hơn bà ngoại tôi 6, 7 tuổi nhưng bà rất quý bà ngoại tôi. Hai bà thân nhau, coi nhau như chị em, có gì ngon cũng để phần nhau. Hồi ấy, bố mẹ tôi phải đi sơ tán cùng cơ quan, tôi lúc đó 10 tuổi, đang học lớp 3 (ngày đó còn phải học lớp vỡ lòng rồi mới lên lớp 1) tôi ở với bà ngoại. Tôi thường học bài xong sớm để 7h khi bà Phương, bà Hai Gụ, bà Ba Thoong sang nhà là tôi lại đọc kinh nhà chùa cho các bà đọc theo (vì các bà không biết chữ, chỉ học theo lối truyền khẩu). Khi tôi trưởng thành, xây dựng gia đình và lần đầu thai nghén, bà Phương biết tôi thèm món cháo sườn, mặc dù lúc đó đã ngoài 80, bà vẫn đi bộ gần 2km để mang cho tôi cặp lồng cháo mà tôi yêu thích.

Thời gian trôi qua, các bà của tôi đã dắt tay nhau cùng đi về miền mây trắng, chợ nhỏ quê tôi ngày nào đã không còn. Chợ dân sinh bây giờ được chuyển ra gần đầu làng, lớn và sầm uất gấp nhiều lần. Hai bên đường lớn vào làng là hai dãy kiot bán lụa là gấm vóc và các sản phẩm thủ công do chính những đôi tay khéo léo của người thợ quê tôi làm ra. Bộ mặt làng quê xưa nay đã hoàn toàn đổi mới, khoác lên mình diện mạo của một vùng du lịch đầy tiềm năng. Nhưng trong tôi, hình bóng của chợ xưa với bao kỷ niệm vẫn hằn sâu trong ký ức, chẳng dễ nguôi quên./.

Bài liên quan
  • Hà Nội - 36 khúc giao thời: Khám phá sự giao thoa quá khứ và hiện tại của 36 phố phường
    “Hà Nội - 36 khúc giao thời” - chuỗi hoạt động khám phá 36 phố phường Hà Nội và những nét văn hóa đặc sắc từ Hà Nội xưa sẽ diễn ra vào ngày 15/12/2024 tại Cafe Phố Hàng (251 Phố Hồng Hà, Phường Phúc Tân, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội). Đến với không gian mang đậm dấu ấn đặc trưng của từng góc phố cổ Hà Nội, công chúng, đặc biệt là giới trẻ sẽ có cơ hội khám phá và hiểu hơn những giá trị văn hóa của Thủ đô.
(0) Bình luận
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • Lễ hội Đức Thánh Tam Giang tỏa sáng truyền thống quê hương Đa Phúc
    Chào mừng kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (18/11/1930 – 18/11/2026) và chào mừng Ngày văn hoá Việt Nam 24/11. Trong không khí phấn khởi, tự hào và hướng về những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, trong hai ngày 17 và 18/11/2026 (tức ngày mùng 9 và 10 tháng 10 Âm lịch năm Bính Ngọ), tại đình Ngô Đạo, thôn Ngô Đạo, xã Đa Phúc, Thành phố Hà Nội, đã diễn ra Lễ hội truyền thống Đức Thánh Tam Giang năm 2026 với nhiều hoạt động văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc, trang trọng và giàu ý nghĩa.
  • Xã Nội Bài: Khánh thành công trình tu bổ di tích nghệ thuật đền, chùa Thanh Nhàn
    Ngày 14/11, Đảng ủy - HĐND – UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Nội Bài (Hà Nội) long trọng tổ chức Lễ khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo đền, chùa Thanh Nhàn và hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026. Dự buổi lễ có Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong và đồng chí Đinh Văn Khóa, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội .
  • Quốc Tử Giám - 950 năm dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn của quốc học Việt Nam
    Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học tập, xem trọng việc đào tạo và trọng dụng nhân tài để xây dựng quốc gia. Ra đời vào năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám chính là dấu mốc mang tính bước ngoặt của nền giáo dục Đại Việt. Di tích và tư liệu lưu giữ tại quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến nay đã trở thành những biểu tượng tiêu biểu, minh chứng cho bề dày truyền thống văn hiến của đất nước.
  • Triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”: Đề cao giá trị đạo học và tình yêu quê hương đất nước
    Sáng nay 10/11, tại không gian văn hóa vườn hoa đền Bà Kiệu bên hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
  • Hà Nội: Công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng
    Tối 8-11, tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương không gian văn hóa Lũng Trăng. Nằm dưới chân núi Viên Nam, giữa không gian thiên nhiên của vùng đất Mường Yên Xuân, Lũng Trăng ra đời mở ra một không gian giao thoa giữa thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhìn lại mỹ thuật thời Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Đặt cọc VinFast VF 5 mới tới 18/11: Ưu đãi 10 triệu đồng, nhiều tiện nghi hỗ trợ người lái
    VinFast VF 5 mới kết hợp công nghệ hỗ trợ người lái với khoang nội thất tiện dụng, tạo sức hút với khách mua ô tô lần đầu. Mẫu xe đang được ưu đãi 10 triệu đồng trong thời gian cọc sớm từ 12-18/11/2026.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
Đừng bỏ lỡ
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
Nhớ bát cháo sườn chợ quê xưa
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO