Hà Nội xưa - nay

Một thoáng ký ức Hà Nội xưa

Ánh Dương • 16:27 19/01/2025

Nếu mang nắng chiều chiếu nghiêng nghiêng vào ngăn ký ức của người Hà Nội, dễ sẽ thấy gói hàng Tết thời xa vắng, thấy chiếc áo chần bông xúng xính chờ cái rét ngọt để diện đi chơi… Thời gian có khả năng diệu kỳ, đôi khi có thể biến những khoảnh khắc tưởng chừng như thiếu thốn, khó khăn nhất trở thành tình cảm nhất, vui vẻ nhất; biến những điều răn dạy khắt khe nay trở thành lời vàng thước ngọc muốn gửi gắm lại cho thế hệ sau…

cho-hoa-hang-luoc-ha-noi-tet-binh-than-1956.jpg
Chợ hoa Hàng Lược (Hà Nội) Tết Bính Thân 1956. Ảnh: TTXVN

53 năm sống và làm việc tại Hà Nội, PGS.TS Trần Mạnh Tuân (nguyên giảng viên khoa Công trình, trường Đại học Thủy lợi) vẫn nhớ như in những cái Tết thời bao cấp mà các nhà đều có hoàn cảnh kinh tế tương đồng nhau, đón Tết cũng theo cách thật giống nhau. Và nhớ nhất trong tâm khảm ông là gói hàng Tết: “Người người xếp hàng để mua hàng Tết. Gói hàng Tết năm nào cũng sẽ có: mứt Tết, kẹo, chè cám/ chè bồm (chè vụn), 1-2 bao thuốc lá (sang là Điện Biên, còn không là thuốc lá Tam Đảo), miếng bóng bì để nấu canh và một gói nhỏ đựng 20 hạt tiêu Bắc. Gói hàng có thể có thêm một gói mì chính cánh khoảng 50 gram”.

Theo dòng ký ức của ông Tuân, ngày ấy bánh kẹo rất hiếm, các nhà thường chuẩn bị nguyên liệu gồm bột mì, 1-2 quả trứng gà mà nếu không có thì thay bằng trứng vịt rồi mang đến nhà làm bánh kẹo gia công để làm bánh quy gai và bánh quy xốp. Nếu nhà ai mua được thêm 1-2 lạng bơ ở chỗ có nhiều người nước ngoài sống như gần khách sạn Kim Liên thì bánh quy sẽ giòn, thơm hơn rất nhiều. Bánh quy xốp nhỏ nhỏ vuông vuông, bánh quy gai thuôn thuôn như ngón tay, viền ngoài có gai như con kỳ nhông. Đám trẻ con háo hức, chỉ cần thấy những chiếc bánh quy bố mẹ mang về là mắt sáng như sao, háo hức chờ đến Tết để được thưởng thức.

thieu-nu-ha-noi-di-cho-hoa-tet-ky-hoi-1959.jpg
Thiếu nữ Hà Nội đi chợ hoa Tết Kỷ Hợi 1959. Ảnh: Phạm Tuệ - TTXVN

Gắn bó với phố cổ Hàng Đường từ những ngày thơ ấu, cho đến giờ đã xấp xỉ tuổi thất tuần, mỗi khi Tết đến xuân về, ông Hoàng Văn Ngọc vẫn hoài niệm bao kỷ niệm. Ông bảo, xưa các nhà dù khó khăn đến mấy cũng không thể thiếu cành đào, chậu quất, bình hoa nhỏ với vài bông thược dược điểm thêm nhành violet tím. Và công việc gói bánh chưng cũng rộn ràng không kém khi nhà nhà chuẩn bị lá dong, gạo nếp, thịt, đậu xanh, hạt tiêu… cùng nhau gói bánh rồi nấu bằng bất cứ xoong nồi nào nhà mình có. Nhưng ít hay nhiều, nồi nào cũng phải có đôi ba chiếc bánh chưng cóc cho đám trẻ con.

Ấn tượng khó phai nhất với những người đàn ông Hà Nội tóc nay đã hoa tiêu còn là chuyện ăn mặc. Sau ngày miền Nam giải phóng, có thêm nhiều loại vải, người ta bán thêm nhiều áo lụa, áo bay, áo gió đủ màu sặc sỡ… Cả phố Khâm Thiên bán quần áo, gần Tết là nô nức người dân qua lại. Ngày ấy, có chiếc áo khoác để diện Tết là hãnh diện lắm! Ông Tuân bồi hồi kể về chiếc cái áo mút đặc biệt mà ông phải dành 3 tháng lương để mua: “Hồi đó lương của tôi chỉ có 64 đồng còn áo là 180 đồng. Cũng buồn cười là có những năm dành tiền để mua được cái áo khoác diện Tết, đến Tết thì trời lại nóng, vậy là chán lắm!”.

Khung cảnh Hà Nội ngày Tết đỏ thắm, tưng bừng. Các gia đình đi du xuân, lên bờ Hồ, đi vào Bách hóa Tổng hợp (nay là Tràng Tiền plaza) nhìn ngắm đủ loại hàng hóa, rẽ vào các cửa hiệu ảnh như Nắng xuân hay các hiệu ảnh quốc tế… để cùng chụp một tấm ảnh. Dù là tấm ảnh đen trắng (mãi đến sau năm 1975 mới có ảnh màu)… nhưng chắc chắn là kỷ niệm khó quên với bất cứ ai.

Khác với nhiều người, ký ức Tết của chị Nguyễn Thùy Linh - CEO Tân Mỹ Design, truyền nhân đời thứ 3 của cửa hàng thêu có tuổi đời hơn 50 năm tại phố Hàng Gai lại là những lời chỉ dạy mà bà ngoại và mẹ trao truyền. Trong ngôi nhà vỏn vẹn 20m2 khi ấy, có cô gái nhỏ học bắt đầu học về công dung ngôn hạnh, cầm kỳ thi họa. “Bà và mẹ tôi là những người vô cùng kỷ luật, đòi hỏi phải chú ý từ cách ăn, nói, đi lại. Có những ngày Tết, vài quy tắc có thể được nới lỏng như giờ giấc đi ngủ, cách ăn uống… nhưng vẫn phải nằm trong khuôn khổ”, chị Linh kể.

Những phép tắc, lễ nghĩa tưởng như khó học, khó nhớ nhưng bây giờ lại trở thành thói quen của chị Linh và được chị dạy lại cho con gái. Chị thấy biết ơn người bà khéo léo, biết đủ những ngón nghề như thêu thùa, may vá, cầm kỳ thi họa và đã tạo ra một nếp nhà đặc trưng phố cổ. Một ký ức Tết khác mà chị Linh nhớ mãi không quên là có năm, cả gia đình đang chuẩn bị đón giao thừa bỗng một vị khách nước ngoài gõ cửa. Thì ra đó là lần đầu tiên ông ở lại Hà Nội dịp Tết, ông không biết là các cửa hàng sẽ đóng cửa. Dù trước đó gia đình chị Linh đã nhờ một người đến xông đất nhưng cũng không cảm thấy phiền hà vì vị khách lạ đến mà không báo trước, ngược lại còn mời ông cùng ăn cơm.

Chính vì mối duyên lành đặc biệt ấy, đến sau này, nhà chị Linh duy trì phong tục là sẽ mời khách nước ngoài đến dùng bữa trưa và tối ngày mùng hai. Những người khách đã trở thành bạn bè của gia đình chị, cũng yêu luôn văn hóa Việt Nam và ngày Tết cổ truyền Hà Nội. Nay bà ngoại đã khuất bóng nhưng chị Linh và mẹ vẫn giữ những phong tục xưa, cùng nhau đi chợ hoa để chọn từng bông hoa về cắm, kỹ càng trong chuẩn bị từng món ăn như lời bà dặn năm nào./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Tìm về nét thanh tao trong văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa
    Hai hoạt động giao lưu, trải nghiệm văn hóa trà Việt sẽ diễn ra ngày 14/11/2026 tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, Hà Nội đưa công chúng đến gần hơn với nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội xưa, từ cách chọn trà, sao chè đến sử dụng trà cụ và thực hành pha trà.
  • Trưng bày “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị”: Cơ hội khám phá thú chơi tao nhã đất Kinh kỳ
    Từ ngày 10 đến ngày 30/11/2026, tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, quận Hoàn Kiếm, không gian trưng bày chuyên đề “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị” sẽ chính thức mở cửa đón công chúng và du khách thập phương. Sự kiện hứa hẹn mang đến một điểm hẹn văn hóa độc đáo, giúp những người yêu Hà Nội tìm lại khoảng lặng yên bình và cảm nhận trọn vẹn chiều sâu nghệ thuật sống của đất Kinh kỳ xưa.
  • Lớp học thời chiến và ký ức từ những vùng sơ tán
    Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), sáng 8/10, Bảo tàng Hà Nội tổ chức tọa đàm “Lớp học thời chiến - Ký ức từ những vùng sơ tán”. Những ký ức của những giáo viên, học sinh từng học tập, giảng dạy tại các vùng sơ tán trong những năm chiến tranh được chia sẻ trong tọa đàm đã tái hiện một giai đoạn đặc biệt của giáo dục Thủ đô.
  • Thể lệ cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng"
    Tiếp nối thành công của cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" lần thứ I và II, Tạp chí Người Hà Nội phát động cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng".
  • Nhớ đình xưa nơi phố cũ
    Một buổi chiều cuối năm 2025, tôi trở về bên Hồ Gươm, nơi lưu giữ miền cổ tích của tuổi thơ mình. Rảo bước trên vỉa hè phố Cầu Gỗ để vào chợ Hàng Bè, nơi tôi đã đi qua không biết bao lần trong suốt 25 năm đầu đời của mình (1954-1979), tôi bỗng ngỡ ngàng như lạc vào một miền xa lạ.
  • Bến xe Hà Nội: Nơi những hành trình bắt đầu từ ký ức
    Trong nhịp sống hối hả của Thủ đô, bến xe không chỉ là nơi đi và đến. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức của biết bao thế hệ — nơi những người con xa quê lần đầu đặt chân tới Hà Nội, nơi những chuyến xe chở theo ước mơ, hy vọng và cả những nỗi niềm rất đời thường.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Một thoáng ký ức Hà Nội xưa
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO