Nhiếp ảnh

Để nhiếp ảnh bứt khỏi những “lối mòn”

Tô Ngọc Oanh • 16:48 02/01/2024

Sự phát triển không ngừng của công nghệ đã mở ra không gian sáng tạo bất tận cho nhiếp ảnh. Tuy nhiên, những “lối mòn” trong cách chụp, cách thể hiện và truyền đạt thông điệp lại chính là những “điểm trừ” khiến nhiếp ảnh chưa chạm tới những tác phẩm đỉnh cao. Phải chăng lối mòn trong nhiếp ảnh là kết quả tất yếu của một thời đại thông tin quá tải? Hay đó chỉ là bước nghỉ ngơi tạm thời của nghệ thuật trong hành trình tìm kiếm cảm hứng mới của các nghệ sĩ? Đó cũng là những băn khoăn, trăn trở được các nghệ sĩ, tác giả, nhà nghiên cứu lý luận phê bình đặt ra tại tọa đàm “Giải pháp nào để có nhiều tác phẩm ảnh nghệ thuật chất lượng cao” do Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam tổ chức tại Hà Nội mới đây.

thu-hoach-co-bang-nguyen-huu-binh.jpg
Thu hoạch cỏ bàng. Ảnh: Nguyễn Hữu Bính.

“Lối mòn” - hay sự bế tắc trong sáng tạo?

Mỗi năm có 8 cuộc thi ảnh cấp khu vực do Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam (VAPA) bảo trợ. Song song với các cuộc thi ảnh cấp tỉnh, thành, khu vực, còn có cuộc thi ảnh Nghệ thuật quốc tế Việt Nam do VAPA tổ chức vào năm lẻ; các cuộc thi ảnh do Cục Mỹ thuật - Nhiếp ảnh và Triển lãm, Ban Tuyên giáo Trung ương phối hợp với VAPA tổ chức… Với nhiều cuộc thi liên tiếp trong năm dẫn đến một số vấn đề tồn tại đáng buồn: ảnh dự thi bị trùng lặp, lặp lại mô-típ cũ; nhiều tác giả ăn cắp ý tưởng, chụp lại theo tác phẩm người khác và lạm dụng kỹ thuật quá đà...

image-2-.png
Ngày hè. Ảnh: Nguyễn Thị Vân.

NSNA Lưu Quang Phổ - Phó trưởng Ban Lý luận phê bình nhiếp ảnh minh chứng: “Trong khoảng 30 năm nay, công chúng đều đã quen với những mô-típ ảnh quen thuộc nhưng được chụp và hậu kỳ ngày càng đẹp như cồn cát Mũi Né, chân dung cụ già, ruộng bậc thang, đồi chè Bảo Lộc, gần đây là đồi chè Long Cốc, núi Thủng Cao Bằng, mây luồn Bắc Sơn, tung chài ở Huế, thả lưới ở Phú Yên… Có tác phẩm đã đoạt huy chương từ cuộc thi Ảnh nghệ thuật toàn quốc từ nhiều năm trước lại gửi dự thi tiếp ở các cuộc thi sau. Tuy nhiên, sau khi tác phẩm được chọn triển lãm ảnh, Ban Tổ chức mới phát hiện ra sự thật và phải hủy kết quả kịp trước khi công bố. Hay gần đây, tại Cuộc thi Ảnh nghệ thuật quốc tế tại Việt Nam, tác phẩm chụp các cô gái Chăm đội nón gồng gánh đi đi lại lại tạo bóng đổ dài trên đồi cát Ninh Thuận lại được tiếp tục gửi đến không ít. Thực tế, loại ảnh này đã xuất hiện cách đây mấy chục năm. Hoặc hình ảnh nhóm trẻ vui đùa với những chiếc lốp xe tạo bóng đổ trong nắng chiều trên đồi cát là hình ảnh khá cũ đã từng đoạt giải thưởng trước đây nhưng đầu năm 2023 vẫn còn xuất hiện và còn đoạt giải khá cao.

Ông Phạm Tiến Dũng - Ủy viên Ban Lý luận phê bình, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh (NSNA) Việt Nam cho biết: Có nhiều tác phẩm chưa hoàn chỉnh và còn nhiều lỗi về mặt kỹ thuật, đường nét, ánh sáng; cách thể hiện tác phẩm còn sơ sài hoặc quá công thức mà chưa đủ sức truyền tải; mô-típ cũ, thiếu sáng tạo trong việc phát hiện đề tài bố cục ảnh bộ còn nghèo, rời rạc, chưa thống nhất với nhau, chưa bám sát hơi thở cuộc sống thực tế… Phong cách dàn dựng vẫn chiếm đa số làm cho tính “khoảnh khắc” trong nhiếp ảnh bị hạn chế hoặc không có. Thêm nữa nhiều tác giả quá lạm dụng flycam. Nhiều ảnh chỉ thấy những đám đông lộn xộn nhất là những ảnh chụp toàn cảnh lễ hội, bến cá… Có cuộc liên hoan ảnh khu vực mà các tác giả gửi đến gần 100 bức ảnh chụp cùng một nơi, na ná giống nhau.

moi-nguoi-oi-choi-cung-con-nhe-luu-thanh-dat.jpg
Mọi người ơi chơi cùng con nhé. Ảnh: Lưu Thành Đạt

Nhắc đến sự lặp lại trong nghệ thuật, NSNA Trần Phong - Phó Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật (Hội NSNA Việt Nam) khẳng định đó là một hiện tượng bế tắc trong sáng tạo. Đây còn là trường hợp thiếu tự trọng nghệ sĩ. Ông khẳng định, nếu tác phẩm theo lối mòn vẫn được người thẩm định ủng hộ, thậm chí còn được đánh giá cao tại các cuộc thi và các cuộc xét giải thưởng thì không hy vọng gì đến sự phát triển và nâng cao chất lượng ảnh nghệ thuật. “Căn bệnh gọi nôm na là “bắt chước” thực ra không chỉ có ở Việt Nam, mà nó cũng xuất hiện không ít ở các cuộc thi ảnh nghệ thuật quốc tế. Vẫn có những nhiếp ảnh chụp theo ý tưởng và cách thể hiện của người đi trước rồi tiếp tục đưa vào triển lãm và thậm chí giành giải thưởng ở một số quốc gia”, NSNA Trần Phong nói.

Những người yêu nghệ thuật nhiếp ảnh nếu dõi theo và lưu trữ những tập sách ảnh sau mỗi cuộc thi dễ dàng nhận thấy đó những “lối mòn” này. Nếu có sự khác, thì đó là nhờ những tiến bộ của kỹ thuật hậu kỳ/ công cụ chụp ảnh hoặc sự dày công hơn của tác giả. Trong khi điều tối thiểu cần có của nghệ thuật chính là bước đột phá, tính sáng tạo, độc đáo, khác lạ trong tác phẩm. Nếu tình trạng lặp lại, bắt chước kéo dài, nghệ thuật nhiếp ảnh sẽ đi về đâu?

Đổi mới để bứt khỏi những “lối mòn”?

Vì sao nhiếp ảnh nghệ thuật Việt Nam tuy đã có thành tựu rất đáng ghi nhận, biểu dương nhưng cho đến nay vẫn còn ít tác phẩm xứng tầm với sự phát triển của đất nước, ít văn nghệ sĩ lớn, có tầm cỡ như những giai đoạn trước kia? Đó là băn khoăn lớn của bất cứ ai quan tâm, theo dõi lĩnh vực nhiếp ảnh nghệ thuật nước ta. Thực tế này gợi mở về nhu cầu cấp thiết trong việc tìm kiếm và triển khai các giải pháp nhằm thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới, từ đó nâng cao chất lượng và giá trị của tác phẩm nhiếp ảnh nghệ thuật.

Theo NSNA Trần Thị Thu Đông - Chủ tịch Hội NSNA Việt Nam: Một trong những giải pháp trọng tâm là khuyến khích nghệ sĩ nhiếp ảnh dấn thân vào những chủ đề mới lạ và thách thức. Sự đổi mới này không chỉ đến từ việc khám phá các địa điểm chụp ảnh mới mẻ mà còn từ việc tiếp cận những góc nhìn, cách thức biểu đạt và kỹ thuật sáng tạo không giới hạn. Ngoài ra, việc chú trọng đến việc kể chuyện qua từng bức ảnh, tạo ra các tác phẩm có nội dung sâu sắc và ý nghĩa, cũng là một phần quan trọng trong quá trình nâng tầm nghệ thuật nhiếp ảnh Việt Nam.

Trong nghệ thuật nói chung và nghệ thuật nhiếp ảnh nói riêng, bên cạnh nhiều yếu tố khác thì con người là chủ đề bất tận. Nhưng để có những tác phẩm đạt chất lượng cao, người sáng tác cần khai thác một cách sâu sắc hơn, đào sâu hơn trong từng chủ đề để bật lên hơi thở cuộc sống. Khi cuộc sống con người là trung tâm sáng tạo, với tay nghề của các nhiếp ảnh gia, hiện thực và nghệ thuật sẽ cùng tôn nhau để tác phẩm bừng sáng.

“Đổi mới chính mình trong sáng tạo nghệ thuật là đòi hỏi cấp thiết của những người cầm máy sáng tác ảnh. Đổi mới trong quan điểm nghệ thuật và cả đổi mới trong tư duy về góc nhìn trong từng cú bấm máy, tránh lối mòn của người đi trước… sẽ là tiền đề để sáng tạo nên những tác phẩm ảnh nghệ thuật có chất lượng cao, có giá trị đi cùng năm tháng”, NSNA Nguyễn Đức Toàn chia sẻ.

Bên cạnh quá trình tự học của nhiếp ảnh gia, việc hỗ trợ đầu tư vào giáo dục và đào tạo nhiếp ảnh là vô cùng quan trọng. Cần có thêm những chương trình đào tạo bài bản, kết hợp giữa kỹ thuật và nghệ thuật, để nâng cao trình độ chuyên môn và khả năng sáng tạo của các nhiếp ảnh gia. Đồng thời, việc tổ chức các hội thảo, workshop và tọa đàm giữa các nghệ sĩ trong và ngoài nước sẽ tạo điều kiện cho việc trao đổi kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau.

Tại cuộc tọa đàm, nhiều giải pháp cũng đã được “người trong cuộc” gợi mở. Theo đó, không riêng gì nhiếp ảnh mà trong nghệ thuật nói chung, tiêu chí thắng giải ở các cuộc thi nên có sự “độc - lạ”. Ảnh “độc - lạ”, không chỉ xét ở hình thức bề ngoài, mà còn xét đến ở nội dung sâu sắc và cách thức thể hiện độc đáo. Đó không chỉ là sự khác biệt về bố cục, ánh sáng, hoặc màu sắc, mà còn là cách kể chuyện, truyền tải một thông điệp, hoặc thể hiện một quan điểm nghệ thuật riêng biệt.

Nhà báo, NSNA Trần Việt Văn cho rằng, các cuộc thi nên là nơi khích lệ sự đổi mới, tôn vinh những tác giả dám phá vỡ các khuôn khổ cũ kỹ và thể hiện cái nhìn mới mẻ, dù đôi khi còn khiếm khuyết. Đây chính là bước đi quan trọng trong việc thúc đẩy nghệ thuật nhiếp ảnh phát triển và đổi mới, giúp nhiếp ảnh không chỉ dừng lại ở việc tái hiện thực tế mà còn thể hiện được tầm nhìn và triết lý nghệ thuật sâu sắc hơn. Điều này khuyến khích các nhiếp ảnh gia không ngừng sáng tạo, thách thức bản thân, và tránh xa lối mòn, góp phần làm phong phú thêm kho tàng nhiếp ảnh và nghệ thuật nói chung./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • [Ảnh] Cùng chiêm ngưỡng sản phẩm thủ công qua Trưng bày “Mũi thêu, Dấu ấn Việt”
    Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ”, không gian trưng bày “Mũi thêu, Dấu ấn Việt” do Thơ Heritage House thực hiện tại số 61, phố Tràng Tiền (Hà Nội) đang trở thành một điểm chạm văn hóa đầy sức hút. Sự kiện mang đến một cuộc gặp gỡ tinh tế, giàu cảm xúc giữa những giá trị thủ công trăm năm và tư duy thiết kế đương đại.
  • [Ảnh] Triển lãm “Từ di sản đến ngoại giao văn hóa”: Kết nối Việt Nam với bạn bè quốc tế
    Nhân kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026), chiều 11/11, tại sân Bái Đường (Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám), triển lãm ảnh “Từ di sản đến ngoại giao văn hóa” giới thiệu hơn 60 tác phẩm tư liệu quý, tái hiện hành trình của Văn Miếu - Quốc Tử Giám từ những dấu ấn lịch sử đến các hoạt động văn hóa, giáo dục và đối ngoại đương đại. Qua những khuôn hình giàu giá trị tư liệu, triển lãm góp phần lan tỏa vẻ đẹp di sản, khẳng định vai trò của văn hóa trong kết nối Việt Nam với bạn
  • [Ảnh] “Ánh Sao Khuê Minh triết” tiếp nối mạch nguồn đạo học 950 năm Quốc Tử Giám
    Sáng 11/11, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức Chương trình “Ánh Sao Khuê Minh triết”, nhằm tôn vinh truyền thống hiếu học, khơi dậy niềm say mê học tập và lan tỏa giá trị văn hóa, tri thức trong thế hệ trẻ.
  • Triển lãm ảnh "Hà Nội trong tôi" lần thứ 21: Ghi dấu hành trình đổi mới và khát vọng phát triển của Thủ đô
    Sáng 7/10, tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội phối hợp với Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Người cao tuổi Hà Nội, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc Triển lãm ảnh “Hà Nội trong tôi” lần thứ 21 - năm 2026 với chủ đề “Chính quyền địa phương hai cấp: Tinh gọn, hoạt động hiệu quả và gần dân”.
  • Liên hoan Ảnh nghệ thuật khu vực Hà Nội lần thứ 13: Thêm những góc nhìn mới về di sản Thủ đô
    Sáng 26/9, tại Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao phường Hoàn Kiếm, Hà Nội, Liên hoan Ảnh nghệ thuật khu vực Hà Nội lần thứ 13 năm 2026 với chủ đề “Hà Nội - Dấu ấn Di sản” chính thức khai mạc. Sự kiện do Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam phối hợp với Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội và Hội Nhiếp ảnh Nghệ thuật Hà Nội tổ chức.
  • NSNA Nguyễn Văn Toản: “Mỗi bức ảnh là một câu chuyện được kể bằng ánh sáng và sự thấu cảm”
    Đến với nhiếp ảnh một cách tình cờ, rồi dần trở thành duyên nợ, NSNA Nguyễn Văn Toản - Chủ tịch Hội Nhiếp ảnh Hà Nội đã có gần 40 năm gắn bó với máy ảnh. Từ hàng nghìn khuôn hình, 101 tác phẩm đã được ông lựa chọn và giới thiệu trong cuốn sách ảnh “Những nẻo đường tôi qua” (NXB Thông tấn, 2026) là những lát cắt sinh động về thiên nhiên, đất nước, con người qua góc nhìn của người nghệ sĩ. Mỗi bức ảnh lưu giữ một khoảnh khắc, một cuộc gặp và những rung động riêng trên hành trình sáng tác của nghệ sĩ. Nhân dịp ra mắt cuốn sách, NSNA Nguyễn Văn Toản đã có những chia sẻ về những “đứa con tinh thần” và cả chặng đường gắn bó với nhiếp ảnh mà ông đã đi qua.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Giải thưởng Loa Thành 2026: Tôn vinh tài năng kiến trúc, xây dựng trẻ
    Sáng 15/11, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 đã diễn ra tại Hà Nội. Hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện hưởng ứng Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, mở ra cơ hội để đồ án của các kiến trúc sư, kỹ sư trẻ bước ra hòa vào dòng chảy của một Thủ đô đang chọn thiết kế sáng tạo làm một trong những động lực phát triển.
  • Ký ức phố nghề qua những ngôi đình cổ
    “Chuyện Đình trong Phố” mở cửa đón công chúng từ ngày 14 đến 28/11/2026 tại mạng lưới 12 điểm đình, hội quán ở Hà Nội, đồng thời kết nối với Văn Miếu – Quốc Tử Giám và chợ Đồng Xuân trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Mở cánh cửa mới cho di sản Tháp nước Hàng Đậu với “Tháp Ẩn Ca”
    Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì đã khai trương tác phẩm sắp đặt âm thanh “Tháp Ẩn Ca” (The Tower of Hidden Songs) tại Tháp nước Hàng Đậu, phường Ba Đình. Đây là lần thứ hai Tháp nước Hàng Đậu mở cửa đón du khách, kể từ Lễ hội thiết kế Sáng tạo 2023.
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
Để nhiếp ảnh bứt khỏi những “lối mòn”
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO