Hà Nội xưa - nay

“Cờ ngày nào tung bay trên phố”

Nhà văn Lê Phương Liên • 06/10/2024 06:39

Từ thuở ấu thơ đến lúc trưởng thành, tôi đã bao lần hòa giọng ca của mình cùng bạn bè hát bài “Tiến về Hà Nội” (Nhạc và lời của Văn Cao). Lần nào hát đến câu: “Cờ ngày nào tung bay trên phố…” tôi đều xúc động đến nghẹn lời. Ký ức những ngày mùa thu lịch sử năm 1954 như hiển hiện ra trước mắt, đưa tôi trở về với tuổi thơ trong ngôi nhà cổ kính bên hồ Hoàn Kiếm ngày xưa.

pho-phuong-ha-noi-treo-co-don-doi-quan-tiep-quan-thu-do.jpg
Phố phường Hà Nội rợp cờ chào đón đội quân tiếp quản Thủ đô

Tôi như nghe thấy tiếng gió thổi xào xạc trên vòm lá cây đa cổ thụ bên đền Bà Kiệu, tiếng xe Jeep của nhà binh Pháp phóng lướt trên con đường nhựa quanh Bờ Hồ tạo ra một tiếng rít ghê sợ.

Ngày ấy, trong căn phòng đóng cửa kín mít mẹ tôi, bà ngoại tôi, các dì tôi, chị tôi và các cô giáo ở trường của mẹ tôi ngồi quây quần bên nhau may cờ Tổ quốc… Tôi nhớ khi ấy, thấy mẹ đưa trên bàn máy khâu một tấm vải đỏ hình chữ nhật khá to, tôi đã hỏi: “Mẹ làm gì đấy?”, mẹ tôi ra hiệu im lặng rồi nói khẽ: “Mẹ may cờ”. Tôi lại hỏi: “May cờ để làm gì ạ?”, mẹ tôi nghiêm mặt lại, giơ ngón tay trỏ đặt lên môi: “Suỵt! Không hỏi nhiều!” Tôi lại nhìn sang dì út. Dì cũng đang ngồi khâu một lá cờ màu đỏ ở giữa có ngôi sao vàng năm cánh. Lá cờ này nhỏ hơn lá cờ mẹ tôi may. Tôi lại thấy bà tôi, chị tôi và các cô giáo ngồi cắt những tấm giấy bóng kính màu đỏ, sau đó dán những ngôi sao bằng giấy màu vàng vào chính giữa rồi cuốn vào một cán tre nhỏ như chiếc đũa. A! Đó là những lá cờ nhỏ! Tôi rất thích thú cầm một chiếc lên vẫy vẫy. Bà tôi nghiêm nét mặt lại: “Không được nghịch! Cờ Tổ quốc đấy!”. Nhìn bà, mẹ, các dì và các cô giáo nâng niu gấp những lá cờ lớn lại ngay ngắn rồi xếp những lá cờ nhỏ lại thành bó cẩn thận, lòng tôi thấy nao nao.

cac-em-hoc-sinh-vay-co-ngay-giai-phong-thu-do.jpg
Các em học sinh vẫy cờ ngày Giải phóng Thủ đô

Buổi tối hôm ấy, lần đầu tiên tôi được nhìn thấy cờ đỏ sao vàng. Trước đây tôi có nhìn thấy cờ ba sắc (xanh, trắng, đỏ) mà mẹ tôi bảo là quốc kỳ của nước Pháp, không phải cờ Tổ quốc! Thành phố Hà Nội khi ấy đang bị quân đội Pháp tạm chiếm nên ở các công sở phải tạm treo quốc kỳ nước Pháp. Lúc đó tôi mới là đứa trẻ lên ba. Bỗng nhiên tâm hồn tôi vụt lớn lên như cậu bé làng Phù Đổng để hiểu rằng: cờ đỏ sao vàng là cờ Tổ quốc Việt Nam.

Sáng sớm ngày 10/10, tôi thức giấc khi nghe thấy tiếng giày đinh của đội quân Pháp đi đều bước từ phía khu vực Tòa thị chính ra phía cầu Long Biên. Mọi người lớn trong nhà đều đã dậy từ lâu. Sự tò mò khiến tôi chạy ra phía hành lang dài trên gác hai nhìn ra hồ Hoàn Kiếm. Cả vùng hồ tĩnh lặng, mặt nước Hồ Gươm xanh gợn sóng lăn tăn ẩn hiện trong làn sương thu mỏng nhẹ. Con đường vòng quanh hồ vắng vẻ chỉ có gió thổi, lá rơi và bóng chim bay qua bay lại.

Buổi sáng ngày 10/10/1954, các em học sinh của trường Tiểu học tư thục Đinh Bộ Lĩnh ở số 22 phố Hàng Dầu (nay là Trụ sở UBND phường Hàng Bạc) đến trường bình thường. Toàn thể học trò được phát những lá cờ nhỏ cầm trên tay. Các giáo viên thì cùng nhau cắm cán cho những lá cờ vải lớn. Khoảng 8h30, khu vực Bờ Hồ bắt đầu nhộn nhịp. Đoàn học sinh và giáo viên trường Đinh Bộ Lĩnh xếp hàng tiến ra đường phố vào vị trí dưới gốc cây đa cổ thụ bên đền Bà Kiệu. Khi ấy, tôi được đi theo lớp học sinh nhỏ nhất trường gọi là lớp vỡ lòng. Được cầm lá cờ đỏ xinh xắn trên tay tôi sung sướng vô cùng! Nắng đã bừng lên chan hòa khắp nơi.

Khoảng 9h30, tiếng reo hò từ phía ngã tư Tràng Tiền đã vang lên dội về phía đền Ngọc Sơn. “Bộ đội ta về rồi! Bộ đội ta về đến Bờ Hồ rồi! Hoan hô!”. Kia rồi, những chiến sĩ đầu tiên mặc quần áo màu xanh lá, chân đi giày vải, đầu đội mũ lưới có ngôi sao vàng đã tiến tới gốc cây đa đền Bà Kiệu! Tất cả học sinh nhảy lên reo hò vẫy cờ tưng bừng. Các cô giáo ôm hoa chạy đến tặng các chú bộ đội! Tôi thấy bà tôi chảy tràn nước mắt! Bà đang ngóng tìm bác tôi trong đoàn quân chiến sĩ rạng rỡ nụ cười trong vòng chào đón của người dân Hà Nội. Bà đã không hề biết rằng bác tôi đã về Hà Nội từ ngày 2/10 và làm công việc tiếp quản tại Tòa thị chính Thành phố Hà Nội. Nơi ấy chỉ cách ngôi nhà của gia đình chừng hơn 500m. Thế mà các chiến sĩ bộ đội ta ngày ấy đã giữ bí mật hoàn toàn. Đến buổi tối 10/10/1954, bà tôi mới được gặp lại người con trai yêu quý sau 9 năm kháng chiến.

Bao nhiêu năm đã qua mà tiếng kèn của đội Quân nhạc như còn vang vọng trong tâm trí tôi: “Bao chiến sĩ anh hùng… Quân xung phong! Nước Nam đang chờ mong tay người. Hồn sông núi khí thiêng ghi muôn đời…”. Trong tiếng nhạc hùng dũng, người dân ở khu vực Hồ Gươm đã nồng nhiệt tung cờ đón chào các vị lãnh đạo thành phố trên hai chiếc xe ô tô nhỏ mui trần qua Hàng Đào, Hàng Ngang... Đoàn bộ đội Cụ Hồ tiến bước tới đâu là tiếng reo hò; cờ đỏ sao vàng xuất hiện phất phới đến đó trên những cửa sổ và ban công các tòa nhà. Đoàn quân đi qua rồi mà dân phố phường vẫn đứng nhìn theo.

Từ gốc cây đa đền Bà Kiệu trở về, tất cả người lớn và trẻ con vẫn còn bàn tán mãi về hình ảnh các anh bộ đội hiền lành trẻ trung tươi cười vừa đi qua. Các thầy giáo, cô giáo và các em học sinh đều đem theo những lá cờ đỏ sao vàng về nhà. Buổi chiều ngày 10/10/1954 ấy, chỉ có bà tôi ở nhà trông hai chị em tôi. Mẹ tôi cùng các cô các dì và cả chị gái tôi đều đi lên sân Cột Cờ dự lễ thượng cờ tại Thành cổ Hà Nội.

Vào lúc 15h chiều ngày 10/10/1954, tiếng còi Nhà hát Lớn thành phố nổi lên. Tôi chạy vụt từ phòng băng qua hai phòng lớp học thẳng ra ban công cổng chính, nơi mẹ tôi đã treo cờ Tổ quốc. Tôi đứng yên bên lá cờ đang bay nhè nhẹ. Hồi còi Nhà hát Lớn thành phố ngân vang kéo dài, một cảm giác linh thiêng tràn ngập tâm hồn thơ bé của tôi. Tiếng còi Nhà hát Lớn thành phố như một hồi còi báo hiệu cho toàn dân biết: Lịch sử Thành phố Hà Nội đã mở sang một trang mới! Tôi nhìn xuống phố Hàng Dầu chợt thấy bòng một cụ già mặc âu phục, tay cầm ba toong đứng lại trên vỉa hè. Cụ già nhấc cái mũ phớt ra rồi đặt lên trên ngực. Cụ đứng yên, hướng về phía Thành cổ Hà Nội cho đến lúc hết hồi còi, mới đội lại mũ và bước đi thong thả. Những hình ảnh trang nghiêm của người lớn khiến tôi nhìn về lá cờ đỏ sao vàng trên ban công nhà mình. Bỗng nhiên tôi cảm thấy trên từng đường may như có hơi ấm của bàn tay mẹ. Màu đỏ và sao vàng lộng lẫy mà thân yêu với tôi vô cùng. Cảm giác ấy đã ở trong tim tôi cho đến tận hôm nay 70 năm sau, khi tôi viết những dòng này. Và, chắc rằng sẽ ở trong tim tôi mãi mãi./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Tìm về nét thanh tao trong văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa
    Hai hoạt động giao lưu, trải nghiệm văn hóa trà Việt sẽ diễn ra ngày 14/11/2026 tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, Hà Nội đưa công chúng đến gần hơn với nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội xưa, từ cách chọn trà, sao chè đến sử dụng trà cụ và thực hành pha trà.
  • Trưng bày “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị”: Cơ hội khám phá thú chơi tao nhã đất Kinh kỳ
    Từ ngày 10 đến ngày 30/11/2026, tại Ngôi nhà Di sản số 87 Mã Mây, quận Hoàn Kiếm, không gian trưng bày chuyên đề “Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị” sẽ chính thức mở cửa đón công chúng và du khách thập phương. Sự kiện hứa hẹn mang đến một điểm hẹn văn hóa độc đáo, giúp những người yêu Hà Nội tìm lại khoảng lặng yên bình và cảm nhận trọn vẹn chiều sâu nghệ thuật sống của đất Kinh kỳ xưa.
  • Lớp học thời chiến và ký ức từ những vùng sơ tán
    Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), sáng 8/10, Bảo tàng Hà Nội tổ chức tọa đàm “Lớp học thời chiến - Ký ức từ những vùng sơ tán”. Những ký ức của những giáo viên, học sinh từng học tập, giảng dạy tại các vùng sơ tán trong những năm chiến tranh được chia sẻ trong tọa đàm đã tái hiện một giai đoạn đặc biệt của giáo dục Thủ đô.
  • Thể lệ cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng"
    Tiếp nối thành công của cuộc thi viết "Hà Nội và tôi" lần thứ I và II, Tạp chí Người Hà Nội phát động cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng".
  • Nhớ đình xưa nơi phố cũ
    Một buổi chiều cuối năm 2025, tôi trở về bên Hồ Gươm, nơi lưu giữ miền cổ tích của tuổi thơ mình. Rảo bước trên vỉa hè phố Cầu Gỗ để vào chợ Hàng Bè, nơi tôi đã đi qua không biết bao lần trong suốt 25 năm đầu đời của mình (1954-1979), tôi bỗng ngỡ ngàng như lạc vào một miền xa lạ.
  • Bến xe Hà Nội: Nơi những hành trình bắt đầu từ ký ức
    Trong nhịp sống hối hả của Thủ đô, bến xe không chỉ là nơi đi và đến. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức của biết bao thế hệ — nơi những người con xa quê lần đầu đặt chân tới Hà Nội, nơi những chuyến xe chở theo ước mơ, hy vọng và cả những nỗi niềm rất đời thường.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Ký ức phố nghề qua những ngôi đình cổ
    “Chuyện Đình trong Phố” mở cửa đón công chúng từ ngày 14 đến 28/11/2026 tại mạng lưới 12 điểm đình, hội quán ở Hà Nội, đồng thời kết nối với Văn Miếu – Quốc Tử Giám và chợ Đồng Xuân trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Mở cánh cửa mới cho di sản Tháp nước Hàng Đậu với “Tháp Ẩn Ca”
    Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì đã khai trương tác phẩm sắp đặt âm thanh “Tháp Ẩn Ca” (The Tower of Hidden Songs) tại Tháp nước Hàng Đậu, phường Ba Đình. Đây là lần thứ hai Tháp nước Hàng Đậu mở cửa đón du khách, kể từ Lễ hội thiết kế Sáng tạo 2023.
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
“Cờ ngày nào tung bay trên phố”
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO