Y khoa, cảm tính và  lý tính

Con người y khoa, không phải khi nà o cũng duy trì được sự cân bằng cần thiết giữa lý tính và  cảm tính khi hà nh nghử.

Hai cách nhìn trái ngược

S. là  một đồng nghiệp trẻ của tôi. Cậu ấy thông minh, lễ phép, lại chịu khó đọc sách. Аà n em như vậy, ai mà  không thương? Nên tôi đã dà nh hết sức mình để kèm cặp S., với tình huynh đệ mang tính truyửn thống của ngà nh y.

S. sẽ là  một thầy thuốc tà i năng, nếu cậu ta không có một khuyết điểm chết người: nhạy cảm thái quá! Cậu ta run bần bật khi chọc dò tuỷ sống, vã mồ hôi như tắm (và  như... bệnh nhân) khi khám một ca nặng, thậm chí rươm rướm nước mắt khi thấy bệnh nhân đau quằn quại.

Do đó, mặc dù quý gã đà n em thông minh, hiếu học, không ít đà n anh đã gắt gửng, quát tháo S. trong những đêm trực bệnh viện. Dưới mắt đà n anh, S. là  một thầy thuốc gà  mử vì đã để quá nhiửu cảm xúc chi phối việc hà nh nghử của mình.

Ngược lại, nhiửu bệnh nhân và  gia đình của họ không ngớt lời khen ngợi S. như một thầy thuốc trẻ, già u y đức và  không vô cảm, biết chia sẻ nỗi đau của đồng loại. Không ai biết, trong cái sự tình cảm của bác sĩ S., luôn luôn tiửm ẩn nhiửu nguy cơ và  rủi ro nghử nghiệp.

Bệnh viện đâu phải sân khấu

Dù đọc từ năm thứ tư đại học, tôi vẫn chưa quên những lời căn dặn được viết trong một giáo trình nhi khoa của đại học Y Johns Hopkins: Khi bệnh nhân của mình ra đi, không một người thầy thuốc nà o không cảm thấy đau buồn. Nhưng nhiệm vụ tiên quyết của người thầy thuốc là  phải gác nỗi đau buồn của bản thân lại, cho đến khi những nhu cầu của gia đình và  bệnh nhân đã được giải quyết!.

Lời căn dặn đó, quả thực đã là m cho y khoa trở thà nh một nghử tuy đẹp đẽ, nhưng vô cùng khó nhọc. Một cách chuyên nghiệp, sinh viên y khoa phải được huấn luyện để biết kiửm chế cảm xúc, không để cảm xúc chi phối khi hà nh nghử. Một bác sĩ là nh nghử sẽ không hốt hoảng, không run rẩy, không hớt hơ hớt hải, không phí thời gian ân cần... khi bệnh nhân trở nặng. Người bác sĩ đó phải tỉnh táo, thậm chí lạnh lùng để nhanh chóng giải bà i toán cấp cứu trong đầu mình, cà ng nhanh cà ng tốt. Không có chỗ cho cảm xúc ở đây! Cà ng nhiửu cảm xúc chi phối, con người đang thoi thóp trước mặt cà ng ít có cơ may được cứu sống. Những thầy thuốc lâu năm đửu biết rõ sự lúng túng, rối trí của bản thân khi trực tiếp cứu chữa cho chính người thân của mình.

Tiếc thay, đôi khi sự tỉnh táo nghử nghiệp tối cần thiết đó lại bị ném đá dưới hai từ vô cảm. àt người hiểu rằng, nghĩa vụ cao nhất của người thầy thuốc vẫn là  cứu chữa, hơn là  biểu lộ cảm xúc. Bệnh viện không phải là  sân khấu, nên cách biểu lộ cảm xúc của người thầy thuốc đôi khi không phù hợp với lòng mong đợi của công chúng. Một công chúng đã mệt mửi vì sự quá tải triửn miên ở các bệnh viện, vì nghi hoặc với một nửn y tế còn quá nhiửu tiêu cực và  nhũng nhiễu. Cộng thêm với những thông tin, không phải khi nà o cũng khách quan và  công bằng từ giới truyửn thông, một số người trong đám đông ấy, hoà n toà n thừa bạo lực và  hiếu sát để đập phá bệnh viện, đâm chết nhân viên y tế...

Tất nhiên, thái độ chuyên nghiệp, không bộc lộ cảm xúc không đồng nghĩa với sự bử mặc, thô lỗ, kém lễ độ, hách dịch, vòi vĩnh... rất đáng bị nguyửn rủa, khinh ghét. Công chúng hoà n toà n có lý, và  có quyửn mạt sát những thái độ như thế. Nhưng lắm khi, có những tình huống mà  ngay chính những bậc tôn sư vẫn phải lườ¡ng lự khi phán quyết đúng sai. Y khoa là  hữu hạn, con người y khoa cũng thế. Cà ng lâu năm trong nghử, cà ng thấu hiểu điửu đó, một thầy thuốc có tư cách sẽ rất thận trọng khi nói vử những rủi ro của đồng nghiệp. Chỉ có những thầy thuốc kém cửi vử chuyên môn và  tự ti vử nhân cách mới cao giọng chỉ trích một đồng nghiệp không may. Vì ai dám chắc y nghiệp của mình sẽ không tì vết sai sót, lỡ lầm?

Hoà n toà n xác đáng khi công chúng luôn mong đợi từ nhân viên y tế một thái độ thấu cảm, chia sẻ. Và  hữu lý không kém, khi những nhân viên y tế đó cũng cần sự thấu hiểu, khoan thứ cho những sai sót, bất trắc trong nghử nghiệp gian nan của mình...

Do đó, phán quyết vử số phận của một người thầy thuốc rủi ro nà o đó phải đến từ một hội đồng các chuyên gia y tế độc lập, khách quan, có uy tín vử chuyên môn. Không thể chôn sống một thầy thuốc không may mà  chỉ dựa và o cảm tính, nghe kể, nghe đồn hay một và i mẩu tin đầy ác ý. Hãy nhớ lại cái chết do quá liửu thuốc an thần của siêu sao nhạc pop Michael Jackson. Cho đến khi được toà  kết tội ngộ sát sau một cuộc điửu tra độc lập, nghiêm túc, nhiệm vụ của báo chí chỉ là  đưa tin, không bình luận chuyên môn, không phân tích bệnh án, không giật tít đầy ác ý... Và  trong hà ng triệu triệu người ái mộ Michael Jackson, không thấy ai đòi trả thù bác sĩ Conrad Murray cả.

Rõ rà ng, những thông tin đầy ác cảm và  thù nghịch, khi được gieo trồng trên một nửn tảng đang cổ suý việc mắt đửn mắt, răng đửn răng, việc chém giết nhau từ một cái nhìn là  điửu dễ hiểu. Nói chi đến việc hạ thủ thầy thuốc trong bệnh viện.

Cà ng không phải là  sà n đấu

Ở Mử¹, vì khả năng lây nhiễm bệnh từ bệnh nhân hay các nguy cơ sinh học khác, nghử thầy thuốc được xếp và o một nghử nguy hiểm, bên cạnh nghử cứu hoả, cảnh sát. Sự nguy hiểm ấy, chắc không thấm tháp gì nếu cộng thêm cái hoạ bị hà nh hung, bị giết chết của người thầy thuốc Việt Nam. Không thể, và  không bao giử có một nửn y khoa tiến bộ, nhân bản mà  được xây dựng trên lòng thù hận, nghi kửµ. Аiửu ấy, chỉ gây tổn hại cho cả hai bên, y giới lẫn bệnh nhân.

Vì vậy, hoà n toà n xác đáng khi công chúng luôn mong đợi từ nhân viên y tế một thái độ thấu cảm, chia sẻ. Và  hữu lý không kém, khi những nhân viên y tế đó cũng cần sự thấu hiểu, khoan thứ cho những sai sót, bất trắc trong nghử nghiệp gian nan của mình, thay cho thái độ miệt thị, lấy ân trả ân, oán đửn oán vẫn thấy!

Y khoa là  khoa học của sự sống. Khoa học ấy là  bất toà n. Khoa học ấy, từ thời cổ đại đã phải ngậm ngùi nhìn lại những thất bại của mình, từ sự chết của những đồng loại không may, để học cách đẩy lùi cái chết cho những người sau.

Nếu không, câu cách ngôn cổ xưa mà  người ta viết trong nhà  xác bệnh viện “ Mortui vivos docent! (người chết dạy kẻ sống) “ mãi mãi là  điửu vô nghĩa.