Tác giả - tác phẩm

Thơ Nguyễn Đức Tùng - một buổi sáng chín

Thanh Tâm • 09:57 24/04/2024

Tôi muốn đánh thức “buổi sáng chín” của Nguyễn Đức Tùng để mở ra những trang thơ giàu tính sáng tạo của ông: Sau cái chết, nếu trở lại/ Anh sẽ trở lại vì một buổi sáng/ Một buổi sáng chín trên cành/ Như trái ổi xanh/ Bỗng chín/ Nhưng không rụng xuống/ Vì hãy còn xanh (Thời gian).

vov5_nguyenductunganh_jtyi.jpg

Những hình ảnh vừa thân thuộc gần gũi nhưng cũng vừa mang trạng thái động như một cú hích, kích thích tư duy, gợi mở suy ngẫm về câu chuyện buổi sáng và trái ổi xanh. Có lẽ, đây chính là thông điệp về lẽ sống, lẽ viết mà chính cá nhân Nguyễn Đức Tùng đã đang trải qua và lựa chọn. Từ bao dâu bể cuộc đời, nếu chết, và sau cái chết nữa vẫn muốn (thấy) mình xanh, khát sống, khát cống hiến cho cuộc đời nói chung và cho văn chương nghệ thuật nói riêng, nghĩa là sống bằng hết thảy những gì tươi mới, tinh khôi, nóng rẫy, nồng nàn và trí tuệ.

Ngày và đêm xô đẩy nhau rượt đuổi nhau
va vào nhau
trong lồng ngực

(Ngày của em)

Câu chuyện về thời gian dường như không còn biểu hiện phía ngoài mà nằm ngay chính bên trong nhận thức của con người bởi những trải nghiệm và bài học sau đó. Nguyễn Đức Tùng luôn không nguôi yên để cuối cùng nhận ra điều quan trọng cốt lõi: “Trong buổi sáng anh nhận ra em/ Giữa đám đông đi ngược chiều bên trái/ Như từ một đám cháy”. Chính sự bất định, mơ hồ ám ảnh của “morning moon” (ánh trăng buổi sáng) đã gây trong nhà thơ sự trăn trở và riết ráo tìm ra được thế giới tinh thần rất riêng của mình.

a4e972c0434771ed5c58668deecb8ccd.jpg

Thế giới tinh thần của Nguyễn Đức Tùng có những chuyển động rõ rệt theo thời gian. Từ những bài thơ đầu tiên viết theo lối truyền thống (ngôn ngữ hình tượng, cổ điển, giàu nhạc tính,… tới những tác phẩm hiện đại (cách lựa chọn thể loại văn xuôi hay tối giản, bố cục, hình ảnh…) cho thấy sự thay đổi trong quá trình sáng tạo rất tự nhiên. Tập thơ “Buổi sáng” vừa ra mắt của ông (NXB Hội Nhà văn, 2023) gồm 3 phần (Thơ, Haiku và Trường ca) có mặt đầy đủ những tác phẩm thể hiện rõ từng bước chuyển biến, nỗ lực tìm kiếm sự sáng tạo của Nguyễn Đức Tùng. Mọi sự vượt thoát, “tiêu hủy” tự do cá nhân ấy không cô độc mà đã, đang luôn được khuyến khích, kết nối chặt chẽ với vùng thiêng của những người nghệ sĩ chân chính.
Nhà thơ Mai Văn Phấn - gương mặt tiêu biểu của thơ đương đại Việt Nam, trong bài “Những vần thơ vượt qua ranh giới” đã viết về Nguyễn Đức Tùng: “Ông là một trong số ít tác giả hiếm khi phải đi qua vùng tối” hoặc “chiếu nghỉ”, tức là hiếm khi phải đi qua giai đoạn ngừng viết, lắng lại để tích lũy, chiêm nghiệm. Dấu ấn thơ Nguyễn Đức Tùng là hành trình liên tục đi tìm cách viết mới, quan niệm mới. Có thể nói, thơ ông vượt qua nhiều ranh giới do chính ông tạo lập. Từ ranh giới ấy, độc giả biết thêm nhiều quan niệm nghệ thuật khác, không gian khác của ông".

Tác giả Lê Hồ Quang cũng nhận định về thơ ông rằng: “Thơ đã đi qua rất nhiều chặng đường lịch sử. Từ trữ tình rậm lời của thơ tiền hiện đại đến sự tối tăm và hóc hiểm ngôn ngữ của thơ hiện đại, qua mê cung của thơ hậu hiện đại với bề bộn những “giải thiêng”,“giải tự sự”,“giải trung tâm”... Nguyễn Đức Tùng đã thực sự rời bỏ đám đông, rời bỏ cả chính mình để tái sinh, quẫy vào biển động để khám phá, mở rộng, đào sâu thêm về thế giới, buộc phải mới, khác, cao thượng đẹp đẽ hơn.

Nguyễn Đức Tùng - người kể chuyện trong thơ, đây chính là bản sắc đặc trưng trong các sáng tác của ông. Dấu ấn hiện thực, sự kiện, nhân vật, tình huống có thể gọi lên từ mỗi trang thơ, để tựu lại một không gian như background không thay đổi, làm bật sáng phong cách thơ ông. Với lối kể chuyện không phải kiểu cách thủ thỉ tâm tình mềm mại mà ở đó có sự từ tốn, nhẹ nhõm nhưng luôn mang điều gì gấp khúc, góc cạnh, xù xì… gây trong ta những xao động về tư duy và tiếng thở đằm lại sau ý nghĩ sâu.

Dù ở bất kỳ lĩnh vực nào, sự logic luôn được biểu hiện như tính khách quan của nó. Trong thi ca cũng vậy, đặc biệt trong thơ Nguyễn Đức Tùng. Ông xem tính kể, tả, trình bày chính là điểm đầu cũng là điểm cuối của thơ. Dù thơ bấy lâu nay vẫn được định hình từ tính chủ quan, cảm xúc, cái tôi của con người nhưng theo cách Nguyễn Đức Tùng dấn thân, chất thơ có ngay từ những câu chuyện giản dị, chân thực, ông giấu triệt những cảm xúc trực tiếp mà vẫn gây được niềm hứng thú, khơi gợi sự tò mò và xúc động mới mẻ. Thơ của Nguyễn Đức Tùng chính là “nơi câu chuyện bắt đầu bằng một ngôn ngữ khác”. Ta nhặt về những câu thơ rất tự nhiên như: “Anh em chúng ta càng đi xa/ lại càng về gần” (Tiễn biệt thi sĩ) hay bài thơ sau:

Đôi khi con biết mẹ nằm trong đất
Lặng im như hòn đá
Đôi khi con biết không phải thế
Đôi khi con biết mẹ về
Trong chiếc chiếu hoa
Đêm nay ngủ lại trong chùa
Thức suốt đêm đập muỗi
Không con nào chết
Chúng lọt hết qua kẽ tay
Trừ một con
Bay về lúc nửa đêm
Kịp lặng lẽ đẻ trứng xuống
Bể nước đầy cơn mưa cũ.

(Đêm ngủ trong chùa)

Đây là một câu chuyện, nhưng là một câu chuyện có “hạt nhân thơ”. Hạt nhân ấy chực chờ những lắng đọng sau khi câu chuyện kết thúc, rung ngân lên những giai điệu bí ẩn nhiệm màu của cuộc sống: ta nghe nỗi nhớ mẹ tĩnh lặng mà da diết, thấy quy luật vô thường của đời người, cảm giác được sự tái sinh khác vẫn song song hiện hữu… Những dòng cảm xúc phân mảnh gợi ưu tư, ngẫm ngợi dẫn đến những ý nghĩa đẹp, thuần khiết, từ đó thơ (truyện) và thơ (thơ) chạm vào nhau, nhập làm một. Không phải thứ thơ dễ giải mã, nhưng Nguyễn Đức Tùng luôn tin: “Anh biết em nghe được, dù ở nơi xa/ Bên kia cánh cửa, bên kia làn nước, bên kia thiên hà, khuất sau bóng núi” (Đôi khi em nói nhỏ lại/ anh không nghe được). Đây chính là nơi mang tinh thần hiện đại trong thơ ông: một tinh thần tôn trọng tính khách quan, luôn vận động chuyển hóa trong cũ và mới, phương Đông và phương Tây…

Tinh thần hiện đại của Nguyễn Đức Tùng còn được thể hiện ở chỗ, nhà thơ thường gây những tứ thơ nhiều trăn trở. Hay để dễ hình dung hơn, nhà thơ đã xuất sắc tạo ra những biến động trong toàn bộ bài thơ, đặc biệt là khúc cua cuối cùng, phút chuyển đổi hình tượng ở phần kết thơ bất ngờ, thú vị, bất khả đoán. Điều này đã từng được ví là cuộc “giải phẫu nhanh” rất “nhà nghề” như khi Nguyễn Đức Tùng trong công việc bác sĩ bao năm của mình.

Mỗi một nút mở vào cuối tác phẩm là hơn một lần khiến chúng ta cựa mình nhìn nhận lại/ thêm một điều gì khác vừa quen thuộc vừa lạ lẫm. Đó không phải là tứ thơ quen trong thơ mà quen trong đời sống, không phải là cái kết đẹp có lối mở đóng hay nâng cao mà là cái kết “nghiêng sang trái” đột ngột, xô góc nhìn đến một biên độ mới, tưởng mất kết nối nhưng đó là cách, theo cách nhìn chủ quan của tôi chính là nơi giải thích nút thắt đầy thấu hiểu và tự nhiên. Chúng ta dễ nhìn thấy ở những bài thơ Cánh đồng, Sau chiến tranh, Sự vắng mặt, Thật vui mừng, Sau chuyến nghỉ hè ở New York, Trên đường…

Nguyễn Đức Tùng là người thơ xa xứ, tuổi đã “chín” theo thời gian nên ở khía cạnh đời sống nào đặc biệt là thi ca ông luôn ý thức được ý nghĩa của nó để xây dựng, sáng tạo. Ông gửi mọi suy nghĩ của mình để đối thoại với chính mình và với bạn đọc. Tác giả tin bản ngã thơ trong mọi khoảnh khắc đều có thể kêu gọi cái bản ngã sâu kín hơn sự biểu đạt của nó (ý của Peirce).

“Thơ hôm nay phải là tiếng nói khác, trực tiếp, độc đáo, chân thật, của xã hội mà người viết đang sống. Muốn chân thật nó phải mới và khác”. Cách nói về yêu cầu sáng tạo nghệ thuật mới và khác này của Nguyễn Đức Tùng không còn quá xa lạ nữa, nó đã là căn cước của tất cả những nhà thơ chân chính bấy lâu nay để bước vào địa hạt của thơ. Nhưng, với năng lượng quyết liệt trên con đường làm mới chính mình, cùng cách biểu hiện nhu cầu đào sâu mở rộng phong phú hóa đời sống sáng tạo của bản thân đã cho chúng ta có niềm tin về con đường “buổi sáng” lâu dài, bền bỉ của Nguyễn Đức Tùng./.

nd-tung.jpg
Nguyễn Đức Tùng là bác sĩ người Việt định cư ở Canada. Ông làm thơ, viết truyện và nghiên cứu phê bình nhiều năm nay. Các tác phẩm đã xuất bản: “Thơ đến từ đâu”, “Thơ cần thiết cho ai”, “40 năm thơ Việt hải ngoại”... Tập “Thơ buổi sáng” là tác phẩm gần đây nhất, khẳng định một lần nữa hành trình khám phá quyết liệt trong sáng tạo của ông. Nguyễn Đức Tùng đang ngày càng khẳng định rõ vị trí của mình, là một trong những gương mặt nhà văn tiêu biểu cho văn chương đương đại Việt Nam tại nước ngoài.

Bài liên quan
  • Men của mùa xuân đã rót về
    Nhà thơ Vũ Quần Phương sinh năm 1940 tại Hà Nội, tốt nghiệp Đại học Y khoa năm 1965 và chuyển sang viết văn chuyên nghiệp từ năm 1972. Đến nay ông đã xuất bản 13 tập thơ, 5 tập phê bình văn học và 1 tập văn xuôi. Ở tuổi 85 ông vẫn bền bỉ và giàu sức chiêm nghiệm trên cánh đồng thơ, cánh đồng chữ nghĩa. Mùa thu năm 2023 ông ra mắt bạn đọc tập thơ “Ngỗng trời kêu xa xứ” (NXB Hội Nhà văn).
(0) Bình luận
  • Những nghịch lý của tuổi trẻ trong kỷ nguyên số
    Giữa một thế giới chỉ cần vài giây để gửi đi một tin nhắn, vài thao tác để kết bạn và một chiếc điện thoại để tiếp cận vô số thông tin, vì sao người trẻ lại có thể cảm thấy cô đơn hơn bao giờ hết? Với cuốn sách "iGen - Thế hệ Smartphone", Tiến sĩ tâm lý học Jean M. Twenge không chỉ đặt ra câu hỏi về những thay đổi của thế hệ lớn lên trong kỷ nguyên số, mà còn mở ra một cuộc đối thoại cần thiết giữa người trẻ với gia đình, nhà trường và xã hội.
  • Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đưa 7 cuốn sách lên Amazon
    Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật vừa chính thức đưa 7 cuốn sách đầu tiên lên nền tảng Amazon, bắt đầu mở bán tới bạn đọc toàn cầu. Sự kiện đánh dấu bước tiến mới của Nhà xuất bản trong đổi mới phương thức phát hành, đẩy mạnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
  • Hồi ký “Nghèo”: Viết lại cuộc đời từ những ký ức đau thương
    Có những cuốn sách khiến người đọc day dứt không phải bởi câu chuyện được kể quá đẹp đẽ, mà bởi hiện thực trong đó trần trụi đến mức người ta khó lòng ngoảnh mặt làm ngơ. “Nghèo” của Katriona O’Sullivan do NXB Thế giới và Alpha Books liên kết xuất bản là một cuốn tự thuật như thế. Qua những ký ức về tuổi thơ nghèo khó, gia đình bất ổn và hành trình vượt lên nghịch cảnh, tác giả không chỉ kể lại những gì mình đã trải qua mà còn cho thấy một con người có thể phải đấu tranh đến nhường nào để giành lấy quyền đ
  • Hồng Thanh Quang - một hồn thơ lãng mạn say đắm
    Trong thơ tình Việt Nam đương đại, Hồng Thanh Quang là một giọng thơ dễ nhận ra bởi sự say đắm, nồng nàn, giàu nhạc tính và một nỗi muộn màng rất riêng. Thơ ông không phải tình yêu trong trẻo, non tơ, cũng không phải lời than thở ủy mị của một cái tôi thất tình, mà là tiếng nói của một trái tim từng trải qua lỡ dở, xa cách, nhớ thương, tha thứ và mất mát. Đó là hồn thơ lãng mạn hiện đại, say đắm mà từng trải, ngọt ngào mà đắng xót, da diết mà không bi lụy; luôn biết biến tình yêu thành nhạc điệu, ký ức thành những hình ảnh trữ tình lay động. Nếu “Chút sen còn lại” lấy hình tượng sen làm trung tâm cảm xúc, thì “Cúc muộn” nghiêng về vẻ đẹp cuối mùa, sau bão giông, lỡ làng và những dấu vết của thời gian.
  • Ra mắt tiểu thuyết “Xứ sở vô danh” của nhà văn người Pháp gốc Việt Đoan Bui
    Chiều ngày 11/10/2026, tại Hà Nội, Nhà xuất bản Kim Đồng tổ chức buổi giao lưu, ra mắt tiểu thuyết “Xứ sở vô danh” của nhà văn người Pháp gốc Việt Doan Bui, do dịch giả Thuận chuyển ngữ. Tác phẩm từng được đề cử Giải Femina (Prix Femina) - một giải thưởng văn chương danh giá của Pháp.
  • Nhà thơ Bằng Việt nhận Giải thưởng Lớn tại lễ trao giải Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội năm 2026
    Kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), chiều 2/10, tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Lễ trao Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 năm 2026 đã diễn ra, tôn vinh những cá nhân, tác phẩm, ý tưởng và việc làm có giá trị, thể hiện tình yêu sâu sắc với Thủ đô.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Mở cánh cửa mới cho di sản Tháp nước Hàng Đậu với “Tháp Ẩn Ca”
    Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì đã khai trương tác phẩm sắp đặt âm thanh “Tháp Ẩn Ca” (The Tower of Hidden Songs) tại Tháp nước Hàng Đậu, phường Ba Đình. Đây là lần thứ hai Tháp nước Hàng Đậu mở cửa đón du khách, kể từ Lễ hội thiết kế Sáng tạo 2023.
  • “Âm nhạc cuối tuần” chiều 15/11: Cách cảm thụ mới với những giai điệu quen thuộc
    Trong chương trình “Âm nhạc cuối tuần” diễn ra vào 17h ngày 15/11 tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ, NSƯT Quyền Văn Minh cùng các nghệ sĩ Bình Minh Jazz Club sẽ đưa khán giả gặp lại những ca khúc Việt Nam giàu cảm xúc, hòa mình vào nhịp điệu Jazz phóng khoáng và khám phá sự giao thoa thú vị giữa âm nhạc hiện đại với chất liệu văn hóa truyền thống.
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
Thơ Nguyễn Đức Tùng - một buổi sáng chín
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO