Văn hóa – Di sản

Bức chạm gỗ “Mèo ngoạm cá”

Minh Nhương 13:24 17/03/2023

“Cầu Nam, chùa Bắc, đình Đoài” là biểu tượng của văn hóa truyền thống vùng đồng bằng Bắc bộ, trấn giữ kinh thành Thăng Long xưa. Ở xứ Đoài, có nhiều ngôi đình lớn được nhân dân xây dựng to và đẹp, trong đó có đình Đại Phùng.

buc-meo-ngoam-ca.jpg
Bức chạm gỗ “Mèo ngoạm cá” ở đình Đại Phùng. Ảnh: Minh Tâm

Đình Đại Phùng tọa lạc giữa tổng Phùng, nay thuộc xã Đan Phượng, huyện Đan Phượng, Thành phố Hà Nội, là nơi tôn thờ danh tướng Vũ Hùng từng phù trợ nhà Trần đánh giặc, cũng là Thành hoàng của làng Đại Phùng. Đây là một công trình kiến trúc nghệ thuật thời Hậu Lê (thế kỷ XVII), được xây dựng trong giai đoạn đất nước yên bình đời sống nhân dân khá giả, các hoạt động văn hóa truyền thống dân gian được phục hưng. Tương truyền, khu đất dựng đình vốn là doanh sở của tướng Vũ Hùng. Trong làng còn lưu truyền nhiều mẩu chuyện về ngài và những câu chuyện “nói khoác có lý” rất hóm hỉnh, trào lộng. Có thể nói, nơi đây là một làng cười. Dân gian có câu: “Đại Phùng nói khoác đổng đời/ Phượng Trì nối khố ăn chơi đủ vành”.

Tòa đại bái của đình được dựng bằng gỗ xoan, cột cái người ôm không xuể, vân gỗ nổi những đám mây. Ngôi đình còn bảo tồn trên hai mươi bức chạm gỗ đặc sắc của nghệ nhân xưa phản ánh sinh hoạt của xã hội đương thời. Nội dung các bức chạm ca ngợi những phong tục tập quán tốt đẹp của địa phương như: Vinh qui bái tổ, đấu vật, tiên tắm đầm sen, trai gái tự tình, mả táng hàm rồng, uống rượu thưởng xuân, hội làng truyền thống... Có bức lại phê phán những thói hư tật xấu, tệ nạn xã hội như rượu chè cờ bạc của lớp người có máu mặt trong làng.

Trong số các bức chạm gỗ đặc sắc đó, có bức “Mèo ngoạm cá” gợi ra những câu chuyện thú vị và đáng suy ngẫm. Bức chạm hình tam giác đặt trên cao phía trái của tòa đại bái, sát với mái ngói. Nội dung gồm ba phần xếp chồng lên nhau. Phía trên là hình dáng chú mèo cắp chặt một con cá lớn. Hai tai mèo vểnh lên, đôi mắt trợn trừng như đang cảnh giác, sợ đối phương tranh cướp mất miếng mồi. Toàn thân mèo trong tư thế co lại, chân sau gập xuống như muốn nhảy ra nơi khác để giữ khư khư con cá vừa ngoạm được. Hai bên là hình ảnh những con rồng há miệng cười, ở giữa là cảnh hai vị quan chức tai to mặt lớn, mặt mày hỉ hả, áo quần xênh xang của tầng lớp bề trên: Một ông tay phải nâng chén rượu, tay trái như đang bốc món mồi ngon đặt vào tay ông kia còn người đàn ông nhận đồ nhắm thì nghiêng ngả choàng vai ông mời rượu. Bức chạm tả rõ tay áo phập phồng uốn lượn như gió thổi vào cuộc cụng ly. Bên trái của bức chạm là hình ảnh hai mẹ con nhà rồng nhếch miệng cười như chê bai cảnh vui thả của hạng người ăn trên ngồi trốc. Phần dưới của bức chạm là cảnh hội làng sôi nổi và đầm ấm của người dân lao động. Phía trái chạm khắc cảnh chàng trai đá cầu khỏe khoắn và bên cạnh là chú rồng con toét miệng cười tươi với “bàn tay” che chở của rồng mẹ. Tổng quan là cảnh vui đùa tập thể của đông đảo dân làng trẩy hội mùa xuân...

Trong xã hội phong kiến xưa kia, ý thức hệ về ứng xử giữa quan và dân thường trái ngược nhau. Nội dung các bức chạm gỗ ở đình Đại Phùng, mà ở đây là bức “Mèo ngoạm cá” đã cho ta thấy các nghệ nhân có ý thức phản phong rõ rệt. Điều này cũng phản ánh tinh thần đấu tranh với những thói hư tật xấu bằng hình tượng nghệ thuật dân gian thật hóm hỉnh mà chua cay và rất thông minh qua bàn tay tài hoa của những người thợ.

Bài liên quan
  • Giữ bản sắc, tạo nếp văn minh trong lễ hội Hà Nội
    Những năm qua, công tác quản lý và tổ chức lễ hội được Thành phố Hà Nội hết sức chú trọng. Với sự quan tâm của các cấp chính quyền, sự quản lý và hướng dẫn hoạt động của các cơ quan chuyên môn, những bất cập, hạn chế trong các lễ hội truyền thống đang dần được tháo gỡ từ đó góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo nếp văn minh cho các lễ hội ở Hà Nội…
(0) Bình luận
  • Điệu múa trống bồng làng Triều Khúc
    Múa bồng đã xuất hiện ở nhiều nơi tại nhiều lễ hội và mỗi nơi múa bồng lại có dáng vẻ riêng. Tuy nhiên đến nay chỉ duy nhất ở làng Triều Khúc điệu múa này còn giữ được nguyên hồn cốt và thần thái.
  • Làm "sống lại" trò chơi được vua quan triều Nguyễn yêu thích
    “Đầu hồ” trò chơi truyền thống được vua, hạ thần, quan lại thời nhà Nguyễn yêu thích vừa được “Trung tâm Trải nghiệm thực tế ảo (VR) – Đi tìm Hoàng Cung đã mất” ra mắt và du khách có thể trải nghiệm trong Đại Nội Huế.
  • Đề nghị Lễ hội Sayangva vào danh mục Di sản văn hóa
    Lễ hội Sayangva còn gọi là lễ cúng thần Lúa hay là Mừng lúa mới. Đây là lễ hội lớn nhất của người Chơro, thường diễn ra từ rằm tháng 2 đến rằm tháng tư âm lịch hàng năm vào những ngày trời đẹp, đêm có trăng sáng. Lễ hội truyền thống này mang ý nghĩa cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống no đủ.
  • Vẻ đẹp của ngôi chùa thờ vị thiền sư đầu tiên được phong hiệu Quốc sư
    Chùa Non Nước tên Hán là Sóc Thiên Vương Thiền Tự, nằm trong quần thể di tích Đền Sóc (xã Phù Linh, huyện Sóc Sơn, TP. Hà Nội) không chỉ là nơi có cảnh đẹp kỳ vĩ giữa núi rừng mà nơi đây còn lưu giữ những giá trị lịch sử lâu đời của văn hóa Phật giáo Việt Nam.
  • “Bão Thánh Gióng hái cà” ở làng Bẽ
    Nói đến sự tích Thánh Gióng, mọi người đều nhớ chuyện cậu bé làng Gióng ở huyện Gia Lâm. Sau ba năm từ lúc sinh ra, cậu nằm trên chõng tre im lặng, chẳng biết nói cười. Đến một ngày nghe tiếng loa của sứ giả vua Hùng gọi tìm người tài, cậu vươn vai đứng dậy tình nguyện đi đánh giặc Ân.
  • Di tích Trung Giã: "Địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ
    Khu di tích cách mạng kháng chiến Trung Giã (thôn Xuân Sơn, xã Trung Giã, huyện Sóc Sơn, TP. Hà Nội) là nơi diễn ra cuộc hội đàm giữa Bộ Tổng tư lệnh quân đội nhân dân Việt Nam và phái đoàn quân đội Pháp từ ngày 4/7-27/7/1954 để bàn về tất cả các vấn đề mà cuộc đàm phán ở Genève đặt ra. Di tích đang được huyện Sóc Sơn và TP. Hà Nội lên kế hoạch tôn tạo, tu bổ trở thành không gian giáo dục truyền thống cách mạng và lịch sử Thủ đô cho thế hệ trẻ.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và những định hướng, kỳ vọng trong phát triển Thủ đô
    Sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng luôn dành cho mảnh đất Hà thành những tình cảm sâu đậm. Không chỉ riêng quãng thời gian ông giữ trọng trách Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội (1996 – 1998) rồi Bí thư Thành ủy Hà Nội (2000 – 2006) mà sau này ở cương vị Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch nước, Tổng Bí thư, đồng chí Nguyễn Phú Trọng vẫn luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho Hà Nội, cho sự phát triển văn hóa, con người của mảnh đất Thăng Long.
  • Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và sự quan tâm sâu sắc tới văn học nghệ thuật
    Ngày 19/7/2024, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ra đi để lại niềm tiếc thương vô hạn đối với đồng bào cả nước. Trong suốt cuộc đời 80 năm của mình, đồng chí Nguyễn Phú Trọng đã có cống hiến vô cùng ý nghĩa. Ông là nhà lãnh đạo xuất sắc; nhà lý luận, nhà văn hóa, và là một nhân cách lớn luôn hết lòng vì Đảng, vì dân... Với văn học nghệ thuật, đồng chí Nguyễn Phú Trọng luôn dành sự quan tâm sâu sắc và đặt nhiều kỳ vọng vào sự phát triển của nền văn học nghệ thuật nước nhà.
  • Tọa đàm "Màu ký ức": Tri ân các nhà báo liệt sĩ
    Sáng 19/7, tại Hà Nội, Liên Chi hội Nhà báo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Bảo tàng Báo chí Việt Nam (Hội Nhà báo Việt Nam) tổ chức chương trình Giao lưu, Tọa đàm tri ân các nhà báo liệt sĩ với chủ đề "Màu Ký ức". Chương trình là lời tri ân sâu sắc của thế hệ hôm nay với những nhà báo liệt sĩ - những người đã tận hiến cho sự nghiệp báo chí cách mạng Việt Nam.
  • Tây Hồ tập huấn kỹ năng, nghiệp vụ PCCC cho các tiểu thương, hộ kinh doanh
    Trong 2 ngày 18-19/7, Công an quận Tây Hồ đã phối hợp với Ban quản lý (BQL chợ quận tổ chức tập huấn kỹ năng, nghiệp vụ PCCC cho 100% cán bộ, viên chức, người lao động của BQL chợ và tiểu thương, hộ kinh doanh tại các chợ, siêu thị, trung tâm thương mại trên địa bàn.
  • Huyện Ứng Hoà: Chỉnh trang đô thị, xây dựng thị trấn Vân Đình khang trang, sạch đẹp
    Với mục tiêu xây dựng thị trấn Vân Đình khang trang, sạch đẹp và đường thông hè thoáng, huyện Ứng Hoà đang tập trung chỉ đạo thực hiện chỉnh trang, cải tạo cảnh quan khu vực trung tâm huyện. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ các dự án xây dựng kết cấu hạ tầng, đảm bảo chất lượng, đáp ứng các tiêu chí đề ra.
Đừng bỏ lỡ
Bức chạm gỗ “Mèo ngoạm cá”
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO