Lý luận - phê bình

Báo chí với trẻ em

Nhà văn Lê Phương Liên • 18/06/2023 06:18

Từ cách đây gần 70 năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh – nhà báo lỗi lạc có tầm nhìn xa trông rộng đã có sự quan tâm đặc biệt tới báo chí cho trẻ em.

bao-danh-cho-thieu-nhi-hien-nay.jpg

Nhà báo Phạm Thành Long, nguyên Tổng Biên tập Báo Thiếu niên tiền phong đã kể: “Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Trung ương họp bàn chuẩn bị cho việc trở về Thủ đô Hà Nội. Tại cuộc họp này, Bác Hồ đã mời đồng chí Nguyễn Lam, Bí thư Trung ương Đoàn tới làm việc. Bác chỉ thị: Miền Bắc sẽ được giải phóng. Vì vậy, Đoàn thanh niên cần phải khẩn trương chuẩn bị ra một tờ báo riêng cho các cháu thiếu niên, nhi đồng… Chấp hành chỉ thị của Bác, đồng chí Nguyễn Lam giao nhiệm vụ cho báo Tiền phong và Ban thiếu nhi Trung ương Đoàn thực hiện. Ngày 1/6/1954, tại xóm Dõn, xã Thanh La (nay là xã Minh Thanh, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang), Báo Tiền phong thiếu nhi (sau này là Báo Thiếu niên tiền phong, nay là Báo Thiếu niên tiền phong và Nhi đồng) số đầu tiên ra đời”.

Cùng với đoàn quân “Bộ đội Cụ Hồ” trở về Thủ đô Hà Nội, tờ Báo Thiếu niên tiền phong đã đến với thiếu nhi Hà Nội từ mùa thu năm 1954. Trong thời thơ ấu của tôi, cùng với sách Kim Đồng, Báo Thiếu niên tiền phong là người bạn thân thiết của học trò. Tờ báo đem đến cho chúng tôi chuyện kể về những người bạn làm được những việc tốt như: cứu bạn nhỏ đuối nước, nhận được của rơi đem trả lại cho người bị mất, giúp chú thương binh bị hỏng mắt đi qua đường… Những tấm gương vượt khó học giỏi như anh Nguyễn Ngọc Ký – “người viết bằng chân” đã thôi thúc lớp học trò chúng tôi hăng say học tập trở thành những học sinh giỏi toàn diện. Cũng nhờ Báo Thiếu niên tiền phong, chúng tôi được đọc những bài thơ đầu tiên của nhà thơ Trần Đăng Khoa khi ông mới 6 - 7 tuổi…

tap-chi-hoa-hoc-tro.jpg

Báo Thiếu niên tiền phong còn có những bài giới thiệu sách Kim Đồng để cho bạn đọc nhỏ tuổi biết được những cuốn sách hay mới ra đời. Tôi còn nhớ năm 1971, bài báo giới thiệu cuốn “Những tia nắng đầu tiên” (tác phẩm đầu tiên của tôi) do nhà văn Phong Thu viết đăng trên Báo Thiếu niên tiền phong đã đem lại cho tác giả và bạn đọc một niềm vui lan tỏa rất lớn. Báo Thiếu niên tiền phong và Nxb Kim Đồng đã tạo ra một phong trào văn học cho trẻ em và phát triển rầm rộ, thu hút nhiều cây bút viết cho thiếu nhi mọi lứa tuổi tham gia. Thời đó các tờ báo cho người lớn như Văn nghệ, Nhân dân, Hà Nội mới, Quân đội nhân dân, Lao động, Người Hà Nội… đều thường xuyên có tin bài về văn học thiếu nhi (1/6). Từ khi đất nước thống nhất, báo chí cho thiếu nhi phát triển mạnh ở phía Nam, xuất hiện thêm những tờ Khăn quàng đỏ, Nhi đồng TP Hồ Chí Minh, Mực tím, Áo trắng… thu hút nhiều độc giả bao gồm những cây bút chuyên viết cho trẻ em cả nước tham gia viết bài. Khi Ủy ban bảo vệ và chăm sóc trẻ em ra đời lại có thêm Tạp chí Vì trẻ thơ rồi Báo Gia đình và xã hội thường xuyên đưa những tin bài về quyền trẻ em và bảo vệ chăm sóc trẻ em.

Đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, văn học cho trẻ em có bước chuyển lớn lao. Các tác giả viết cho trẻ em đã có những sáng tạo mới, mở rộng các chủ đề sáng tác… Trong nghệ thuật thể hiện, các nhà văn đã diễn đạt phù hợp tâm lý trẻ em thời hiện đại: bớt đi những bài học khiên cưỡng áp đặt với trẻ nhỏ, chú trọng tới tình cảm tinh tế đời thường trong gia đình ở nhà trường và xã hội. Trong giai đoạn đổi mới, báo chí đã dành sự quan tâm đến văn học thiếu nhi với nhiều góc độ khác nhau: lên tiếng phê phán các ấn phẩm chạy theo thị hiếu dễ dãi thiếu tính giáo dục cho trẻ em; phản ánh tình trạng xâm hại trẻ em, vi phạm quyền trẻ em, phản ánh đời sống khó khăn của trẻ em vùng sâu vùng xa…

Tuy vậy, điều đáng tiếc là nhiều tờ báo, tạp chí dành cho trẻ em đã từng xuất hiện rực rỡ rồi lại “biến mất” trong sự tiếc nuối của biết bao bạn đọc như: Tạp chí Ngựa Gióng (Hội Văn nghệ Hà Nội) nay không còn ai biết, Tạp chí Văn nghệ thiếu nhi sau đổi thành Tuổi xanh (Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh) đã biến mất, Tạp chí Hoa học trò (từ Báo Thiếu niên tiền phong) một thời tưng bừng nay cũng không còn nữa, Tạp chí Vì trẻ thơ đã kết thúc sự nghiệp cùng Ủy ban bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam… Nhắc lại như vậy để thấy rằng làm báo cho trẻ em không phải là việc dễ dàng.

Trong thời đại kỹ thuật số hiện nay, một số tờ báo, tạp chí điện tử chuyển tải nhiều thông tin về văn học cho trẻ em đã hoạt động rất có hiệu quả trên không gian internet như: Zing (Hội Xuất bản Việt Nam), vanvn.vn (Hội Nhà văn Việt Nam)… Hay như Thể thao & Văn hóa không chỉ có tin bài phong phú về các cuốn sách hay mới xuất bản, hoặc được giải thưởng cao, giới thiệu các tác giả văn học thiếu nhi được vào sách giáo khoa, các tác giả nổi tiếng vừa qua đời… mà hằng năm báo còn tổ chức Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn trao cho các sáng tác – trình diễn nghệ thuật xuất sắc “vì” thiếu nhi hoặc “của” thiếu nhi. Có lẽ đây là hoạt động tích cực nhất của một tờ báo đối với phong trào sáng tác cho trẻ em hiện nay.

Tuy nhiên nhìn ở góc độ khác, những tờ báo, tạp chí có đóng góp lớn cho văn hóa đọc này có độc giả đa phần là người lớn, còn trẻ em liệu có biết và đọc các tờ báo này hay không? Hiện nay truyện tranh đang là món ăn tinh thần rất được trẻ em ưa thích, nhưng đã có tờ báo nào chuyên về truyện tranh cho trẻ em hay chưa? Nếu có một tờ báo như vậy, tôi tin chắc rằng đó sẽ là một không gian bổ ích tạo điều kiện tốt nhất để các tài năng truyện tranh Việt Nam xuất hiện, tạo ra sức phát triển mạnh mẽ cho nền truyện tranh Việt Nam trong thế kỷ mới.

Có thể nói báo chí chính là vườn ươm tài năng cho các tác giả trẻ; là món ăn tinh thần cho các bạn đọc thiếu niên nhi đồng; là nơi phản ánh đời sống phong phú, đa dạng, nhiều chiều của trẻ em hiện nay. Nếu tất cả các kênh báo chí đều dành nội dung thích đáng cho đề tài trẻ em thì chắc chắn sự quan tâm của toàn xã hội với trẻ em – tương lai của đất nước sẽ thay đổi. Nếu chúng ta có được nhiều tờ báo dành riêng cho trẻ em, với nội dung lành mạnh nhân văn và nghệ thuật độc đáo thú vị, phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi, góp phần bồi đắp tâm hồn trẻ em thì thế hệ mới sẽ phát triển tốt đẹp xứng đáng với niềm tin yêu hi vọng của các thế hệ cha ông./.

Bài liên quan
  • Nhà báo Vương Tâm trên những nẻo đường xa
    Nhà báo kiêm nhà thơ Vương Tâm, nguyên Trưởng ban báo Hànộimới Cuối tuần, là người con của xứ Đoài mây trắng. Ông được sinh ra trong hơi thở của vùng đất đá ong nồng ấm, và lớn lên cùng với tiếng đàn bầu của ông nội, tại làng Hương Ngải, Thạch Thất, phủ Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây cũ, nay thuộc Hà Nội. Bốn mươi năm làm báo và theo đuổi sự nghiệp văn chương của ông đã để lại những dấu ấn thật khó quên.
(0) Bình luận
  • Bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt
    Trường ca “Thần Nông chân đất” của nhà thơ Phùng Trung Tập (NXB Hội Nhà văn, 2024) gồm 12 chương, với 184 trang. Tác phẩm tái hiện và ngợi ca lao động nông nghiệp như nền tảng sinh tồn của cộng đồng Việt, đồng thời đưa người nông dân lên tầm biểu tượng văn hóa - lịch sử - những “Thần Nông chân đất” đã mở cõi, dựng làng, giữ nước và truyền sinh khí cho non sông qua hàng nghìn năm. Đây là bản hợp xướng sử thi - trữ tình về người nông dân Việt Nam trong chiều dài lịch sử dân tộc.
  • "Thép dưới cỏ": Bản anh hùng ca về người lính và lịch sử
    Sau hơn 50 năm cầm bút, nhà thơ Hữu Thỉnh vừa ra mắt bạn đọc cuốn tiểu thuyết đầu tiên mang tên “Thép dưới cỏ”. Không chỉ tái hiện chiến dịch Tà Mây - Làng Vây và trận ra quân đầu tiên của Binh chủng Tăng - Thiết giáp, tác phẩm còn cho thấy một cách nhìn rất Hữu Thỉnh: giàu trải nghiệm trận mạc, nặng nghĩa tình đồng đội, tinh tế trong quan sát con người và luôn hướng tới những giá trị nhân bản phía sau các sự kiện lớn của lịch sử.
  • Thơ về người lính: Khi quá khứ và hiện tại cùng soi bóng
    Lịch sử là một chuỗi ký ức. Nói như nhà văn Pháp Marcel Proust, ký ức chính là con đường dẫn đến quá khứ, giúp con người nhận diện cội nguồn, “Đi tìm thời gian đã mất”. Trong tâm thức mỗi người Việt Nam, ký ức về những năm tháng đấu tranh giành độc lập, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ là ký ức không thể phai nhòa. Đó không chỉ là ký ức của những cá nhân mà là ký ức chung của cả cộng đồng, dân tộc.
  • Nhà báo, nhà thơ Vương Tâm với “Nhịp phố bốn mùa hoa”
    Tiếp nối mạch sách viết về Hà Nội như “Những nhịp cầu mùa thu” - trường ca viết về cầu Long Biên (NXB Quân đội nhân dân, 2009); “Cây đa Bác Hồ với muôn nẻo đường xuân” (NXB Văn học, 2017); “Vui nhất có chợ Đồng Xuân” (NXB Văn học, 2022); “Phố thời gian và ô cửa gió” (NXB Văn học, 2025)… mới đây, nhà thơ, nhà báo Vương Tâm tiếp tục ra mắt bạn đọc tập bút ký “Nhịp phố bốn mùa hoa” (NXB Hà Nội, 2026). Trong cuốn sách này, tác giả tập trung khắc họa những đường phố Hà Nội xưa và nay, đặc biệt là những phố cổ mang tên “Hàng” gắn với lịch sử, văn hóa và hồn cốt của Thăng Long - Kẻ Chợ.
  • Bản sắc thiên nhiên và ký ức quê hương trong thơ Đinh Xuân Trường
    Trong đời sống thơ Việt hôm nay, nơi nhiều tìm tòi hình thức, đổi mới diễn ngôn, những tiếng thơ đi từ mạch đất, từ đời sống bình dị lại có sức lay động lạ lùng, và tập thơ “Một phần mười giây” (NXB Hội Nhà văn, 2025) của tác giả Đinh Xuân Trường là một tập thơ như thế.
  • Đời sông, đời người đều chảy ra biển lớn thế gian!
    Bắt đầu từ thời hiện tại ngược về quá khứ kể về những biến thiên lịch sử một ngôi làng trong khoảng nửa thế kỷ gắn liền với quãng đời của nhân vật chính (Măng). Khép lại câu chuyện là sự quay về thời hiện tại để ngỏ số phận nhân vật dành cho bạn đọc phân tích, dự đoán, kết luận.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
  • Ý nghĩa chiến lược của việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam
    Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa và dấu ấn đặc biệt, tạo động lực để văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
  • Món quà âm nhạc đặc biệt dành tặng thầy cô của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung
    Nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2026, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung vừa cho ra mắt hai sáng tác mới mang tên “Lời tri ân” và “Ơn thầy cô mến thương”. Hai tác phẩm khắc họa trọn vẹn hình ảnh người thầy qua lăng kính của sự trải nghiệm trưởng thành và cả thế giới trong sáng của tuổi học trò.
  • [Video] Khẳng định giá trị di sản Quốc Tử Giám trong kiến tạo sức mạnh mềm quốc gia
    Chào mừng kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026), Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, chiều 11/11, tại sân Bái Đường, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Thủ đô Hà Nội), Thông tấn xã Việt Nam phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức triển lãm ảnh “Từ di sản đến ngoại giao văn hóa”.
  • Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất: Cơ sở để xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong điều kiện mới
    Ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất diễn ra ngày 24/11/1946 có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định vị trí, vai trò, sứ mệnh của văn hóa trong sự nghiệp cách mạng và tương lai của dân tộc, đặt ra những vấn đề có ý nghĩa nền tảng đối với việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong điều kiện mới.
Báo chí với trẻ em
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO