Văn hóa – Di sản

Trống đồng Hương Ngải - một nét đẹp của văn hóa Đông Sơn

PGS.TS Trình Năng Chung • 12:10 04/06/2024

Trống đồng Đông Sơn là sản phẩm sáng tạo độc đáo, đặc sắc - một tài sản văn hóa quý giá mà cha ông để lại, là biểu tượng của nền văn minh, văn hóa Việt cổ thời dựng nước. Đến nay, Hà Nội là một trong số ít địa phương phát hiện và lưu giữ nhiều trống đồng Đông Sơn độc đáo và đặc sắc nhất trong cả nước.

image1.png

Mới đây, các nhà khảo cổ học có cơ hội được nghiên cứu chiếc trống đồng ở xã Hương Ngải, huyện Thạch Thất, Hà Nội. Về xuất xứ của chiếc trống, ông Nguyễn Thái Hiền, chủ sở hữu chiếc trống hiện nay cho hay đó là đồ gia bảo từ nhiều đời truyền lại. Bước đầu, trống được đặt tên là trống Hương Ngải.

Chiếc trống còn khá nguyên vẹn, có kích thước vào loại trung bình trong các trống Đông Sơn đã tìm được: đường kính mặt 52,3cm, chiều cao 39,8cm, đường kính chân trống 57cm, độ dày đo ở phần chân trống 2mm. Trống nặng 22.8kg.

Thân trống được chia làm 3 phần: tang phình ra nối liền với mặt. Lưng hình trụ thẳng đứng. Chân hơi loe hình nón cụt. Trên thân trống có 4 quai chia làm 2 cặp đối xứng hai bên thân trống, chiều cao quai 7,2cm, chiều rộng quai 3,5cm, mặt quai được trang trí bằng hoa văn bông lúa.

2.jpg

Hoa văn trên trống có hai loại: Hoa văn tả người, vật, động vật và hoa văn hình học. Mặt trống không trang trí tượng cóc. Giữa mặt trống là hoa văn ngôi sao nổi 10 cánh nhọn, giữa các cánh sao là hoa văn “lông công” và vạch ngắn song song. Từ trong ra ngoài có 9 vành hoa văn như sau: Vành 1, 3, 6 và 9: Hoa văn vạch ngắn song song. Vành 2, 7 và 8: Hoa văn vòng tròn đồng tâm chấm giữa tiếp tuyến. Vành 4 và 5 có kích thước rộng với nhiều hoa văn hiện thực được bố trí theo hướng ngược chiều kim đồng hồ.

1.jpg

Quan trọng nhất là vành 4. Lấy ngôi sao giữa trống làm trung tâm, hoa văn được chia làm hai phần đối xứng và gần giống nhau. Mỗi phần có thể chia thành năm nhóm nối tiếp nhau (từ trái sang phải) được miêu tả như sau:

Có 5 người múa hóa trang trên đầu cắm lông chim, váy lông chim, mắt là hình vòng tròn chấm giữa. Ba người đi đầu tay trái cầm giáo nhọn chúc mũi xuống đất, tay phải xòe ngang trong động tác múa. Người thứ tư vừa đi vừa thổi khèn bè. Người đi sau cùng giang hai tay lên cầm sênh, phách hoặc chuông nhạc, có một con chim cất cánh bay trên đầu.

Tiếp theo là ngôi nhà sàn mái cong hình mu rùa, trên nóc có cảnh đôi chim đang đậu châu đầu vào nhau (ở phân nửa đối diện, không có hình hai chim đang đậu), hai nóc đầu hồi nhà có hoa văn vòng tròn đồng tâm chấm giữa. Hai bên vách nhà là các vòng tròn chấm giữa dày đặc. Đây là một loại nhà kho dự trữ lương thực, giữa nhà có người đang đứng, hai tay xoè ngang.

Cạnh nhà kho là cảnh hai người, một nam một nữ đang cầm chày dài giã gạo, có một con chim giang cánh bay trên đầu một người giã gạo.

Tiếp đến là ngôi nhà sàn mái cong lõm hình thuyền có chim đậu trên mái. Hai nóc đầu hồi là hình đầu chim với mỏ dài quặp xuống ngậm lấy cột nhà sàn, đôi mắt là hoa văn vòng tròn chấm giữa. Bên trong nhà có hình hai người ngồi thổi khèn quay vào nhau. Một bên dưới đầu hồi có hình người đang ngồi đánh trống da, một bên có vật giống chiếc trống đặt nằm ngang (ở phân nửa đối diện, là hình chiếc trống đặt đứng).

Cuối cùng là hình 4 người trang phục đơn giản, búi tóc, ngồi trên sàn tay cầm dùi dài chấm đến sàn, dưới sàn và ngay dưới 4 đầu gậy là hình 4 chiếc trống đồng đặt trực tiếp xuống đất (ở phân nửa đối diện, 4 chiếc trống được kê trên kệ cao).

Vành 5 là vành trang trí 12 hình chim bay ngược chiều kim đồng hồ, mỏ dài có mào, cánh xoè, đuôi và chân dài, mắt là hình vòng tròn chấm giữa, thân chim gầy thuộc loại cò sếu hoặc vạc.
Thân trống từ trên xuống gồm: Tang, lưng và chân trống. Phần trên của tang trống nơi tiếp giáp với mặt là 4 vành hoa văn hình học: Vành 1 và 4 hoa văn vạch ngắn song song. Vành 2 và 3 hoa văn vòng tròn đồng tâm có chấm giữa tiếp tuyến.

Phần nửa dưới của tang là vành 5, trang trí hình 6 chiếc thuyền đang nối đuôi nhau theo hướng từ trái sang phải. Khoảng cách giữa các thuyền có hình từ 1 đến 2 con chim đang đứng, tư thế mỏ ngậm cá. Sáu chiếc thuyền khá giống nhau, đều có hình dáng hình vòng cung, đầu và đuôi thuyền uốn cong lên và trang trí hình đầu chim. Phần đuôi thuyền đều có hình bánh lái. Trên thuyền là 5 hình người, phần lớn đầu đội mũ lông chim. Có 2 người đứng đầu mũi thuyền tay cầm ngọn giáo dài, mũi chúc xuống. Tiếp đến là người đánh trống da đang được treo trên cột có cắm lông chim. Kế đến là hình ảnh người đứng trên lầu cao, đầu không đội mũ lông chim, để xoã tóc, đang giương cung tên về đầu hoặc cuối mũi thuyền. Cuối thuyền là một người đang ngồi cầm mái chèo dài.

Phần lưng trống được chia thành 6 ô chữ nhật, được ngăn cách bằng tổ hợp hoa văn gạch chéo song song và vòng tròn đồng tâm chấm giữa tiếp tuyến. Giữa các ô là hoa văn người múa hoá trang đầu cắm lông chim, mặc váy lông chim xẻ tà dài, mắt là hình vòng tròn chấm giữa, tay trái cầm mộc, tay phải cầm rìu xéo gót vuông hoặc rìu gót tròn. Ở ô nằm giữa đôi quai có 3 người múa, ở các ô khác có 2 người múa.

Phần dưới của lưng trống còn có một tổ hợp hoa văn hình học gồm hoa văn vạch ngắn song song và vòng tròn đồng tâm chấm giữa tiếp tuyến. Chân trống không được trang trí hoa văn.

Căn cứ vào dấu vết đường chỉ nổi chạy dọc đối xứng hai bên thân trống cho thấy, trống được đúc bằng kỹ thuật ghép khuôn 3 mang: Một khuôn mặt và hai khuôn thân. Còn tìm thấy một số dấu vết con kê hình vuông để cố định vị trí khuôn có hình vuông ở trên mặt và thân trống.

***

Qua nghiên cứu trực tiếp, căn cứ vào kiểu dáng trống, hoa văn trang trí và dấu vết kỹ thuật chế tạo, bước đầu các nhà khảo cổ cho rằng: Chiếc trống Hương Ngải thuộc loại Heger I nhóm A1. Theo phân loại của các nhà khảo cổ học Việt Nam thì trống Hương Ngải được xếp loại trống Đông Sơn sớm. Đây là sản phẩm của cư dân Đông Sơn thời các vua Hùng dựng nước.

Dưới góc nhìn nghệ thuật, những hoa văn trên trống Hương Ngải biểu hiện đỉnh cao của nghệ thuật trang trí bằng các mô típ hoa văn đẹp đẽ với bố cục hài hòa, thoáng đạt. Trống Hương Ngải có nhiều đặc điểm hoa văn gần gũi với trống Ngọc Lũ, Hoàng Hạ và có niên đại vào khoảng thế kỷ IV - III trước Công nguyên.

Trống đồng Hương Ngải có giá trị cao về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật tạo hình của người Việt cổ. Các nhà khảo cổ đánh giá cao giá trị của trống Hương Ngải, cho rằng chiếc trống này có thể sánh ngang thang bảng giá trị với các trống được xếp hạng Bảo vật Quốc gia như trống Ngọc Lũ, Hoàng Hạ, Cổ Loa, Sông Đà và Kính Hoa.
Với sự góp mặt của trống đồng Hương Ngải, chúng ta có thêm một hình tượng đẹp, quý về văn hóa trống đồng Hà Nội trong sức sống trường tồn cùng mảnh đất kinh đô Thăng Long - Hà Nội ngàn năm văn hiến./.

Bài liên quan
  • Từ Hội quán Quảng Đông tới không gian sáng tạo
    Người ta xem nơi ấy là ngã ba tiếp xúc giữa 3 nền văn hóa và kiến trúc Việt - Hoa - Pháp, người ta cũng gọi nơi ấy là điểm hẹn văn hóa cất giữ ký ức xôn xao một thời của Phố cổ Hà thành. Trung tâm văn hóa nghệ thuật số 22 Hàng Buồm, nơi mà những người thuộc thế hệ trước ở Hà Nội vẫn quen gọi là Hội quán Quảng Đông, giờ đã trở thành một điểm hẹn văn hóa chuyên chở những ký ức đậm sắc hương Hà Nội, những ký ức ghi dấu ấn giao thoa văn hóa từ khoảng 400 năm trước cho đến ngày hôm nay.
(0) Bình luận
  • Lễ hội Đức Thánh Tam Giang tỏa sáng truyền thống quê hương Đa Phúc
    Chào mừng kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (18/11/1930 – 18/11/2026) và chào mừng Ngày văn hoá Việt Nam 24/11. Trong không khí phấn khởi, tự hào và hướng về những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, trong hai ngày 17 và 18/11/2026 (tức ngày mùng 9 và 10 tháng 10 Âm lịch năm Bính Ngọ), tại đình Ngô Đạo, thôn Ngô Đạo, xã Đa Phúc, Thành phố Hà Nội, đã diễn ra Lễ hội truyền thống Đức Thánh Tam Giang năm 2026 với nhiều hoạt động văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc, trang trọng và giàu ý nghĩa.
  • Xã Nội Bài: Khánh thành công trình tu bổ di tích nghệ thuật đền, chùa Thanh Nhàn
    Ngày 14/11, Đảng ủy - HĐND – UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Nội Bài (Hà Nội) long trọng tổ chức Lễ khánh thành công trình tu bổ, tôn tạo đền, chùa Thanh Nhàn và hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026. Dự buổi lễ có Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong và đồng chí Đinh Văn Khóa, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội .
  • Quốc Tử Giám - 950 năm dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn của quốc học Việt Nam
    Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học tập, xem trọng việc đào tạo và trọng dụng nhân tài để xây dựng quốc gia. Ra đời vào năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám chính là dấu mốc mang tính bước ngoặt của nền giáo dục Đại Việt. Di tích và tư liệu lưu giữ tại quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến nay đã trở thành những biểu tượng tiêu biểu, minh chứng cho bề dày truyền thống văn hiến của đất nước.
  • Triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”: Đề cao giá trị đạo học và tình yêu quê hương đất nước
    Sáng nay 10/11, tại không gian văn hóa vườn hoa đền Bà Kiệu bên hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
  • Hà Nội: Công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng
    Tối 8-11, tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương không gian văn hóa Lũng Trăng. Nằm dưới chân núi Viên Nam, giữa không gian thiên nhiên của vùng đất Mường Yên Xuân, Lũng Trăng ra đời mở ra một không gian giao thoa giữa thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa.
  • Hai di sản tư liệu Việt Nam góp thêm dấu ấn trong kho tàng Ký ức thế giới
    “Văn bia Phố Hiến” (Hưng Yên) và “Ma nhai trên núi Non Nước” (Ninh Bình) vừa được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nâng tổng số di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh lên 13.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước
    Chiều 17/11 tại Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức gặp mặt báo chí thông tin về Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội 2026. Sự kiện sẽ diễn ra vào ngày 21 - 22/11 tại không gian phố đi bộ hồ Gươm (phường Hoàn Kiếm), với các hoạt động phong phú, đặc sắc, hấp dẫn, qua đó giới thiệu bản sắc văn hóa và hình ảnh Thủ đô đến công chúng trong nước, bạn bè quốc tế, khẳng định vai trò là trung tâm lớn về văn hóa, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước.
  • Đại hội Thể thao toàn quốc năm 2026 có 973 nội dung thi đấu
    Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 14/11 đến 12/12/2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Sự kiện quy tụ khoảng 12.000 cán bộ, HLV, VĐV và trọng tài tranh tài ở 48 môn thể thao với 973 nội dung. Đại hội nhằm đánh giá phong trào thể thao thành tích cao, tuyển chọn lực lượng cho các đấu trường quốc tế lớn và quảng bá hình ảnh đất nước.
  • Trường THCS Sài Đồng kỷ niệm 40 năm thành lập và đón nhận Cờ thi đua của thành phố
    Ngày 18/11, Trường THCS Sài Đồng (phường Phúc Lợi, Hà Nội) tổ chức Lễ kỷ niệm 40 năm thành lập (1986-2026) và đón nhận Cờ thi đua xuất sắc của UBND TP Hà Nội. Đây là dấu mốc ghi nhận những nỗ lực của nhiều thế hệ cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh, đồng thời mở ra chặng đường phát triển mới của nhà trường sau quá trình hợp nhất ba cơ sở giáo dục.
Đừng bỏ lỡ
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
  • 260.000 lượt khách tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 sau 3 ngày tổ chức
    Ba ngày đầu tiên, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã đón ước tính 260.000 lượt người tham gia tại 5 khu vực, với 88 hoạt động được tổ chức. Đây cũng là mùa có lượng công chúng tham gia lớn nhất từ trước đến nay.
  • “Theo bước di sản cộng đồng 2026”: Biến giá trị văn hóa thành sản phẩm đáp ứng thị trường
    Chiều 16/11, tại Hội quán Phúc Kiến (Hà Nội), Lễ trao giải và khai mạc triển lãm cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng 2026” đã chính thức diễn ra. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế ứng dụng xuất sắc nhất, mở ra hướng đi mới trong việc gắn kết văn hóa truyền thống với bài toán sinh kế bền vững.
Trống đồng Hương Ngải - một nét đẹp của văn hóa Đông Sơn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO