Văn hóa – Di sản

Phạm Tu – tướng quân anh hùng thời Bắc thuộc

Vũ Tuấn Sán 22/10/2023 08:27

Trong cuộc đấu tranh bền bỉ và lâu dài suốt mười thế kỷ (từ đầu Công nguyên cho đến đầu thế kỷ thứ X) của dân tộc ta chống các tập đoàn xâm lược nước ngoài để giành quyền tự chủ, cuộc khởi nghĩa do Lý Bí lãnh đạo đầu năm 542 là một phong trào có quy mô tương đối rộng lớn. Trong bài Việt sử tổng luận, nhà sử học Lê Tung đã đánh giá cuộc nổi dậy như sau: “Phía Bắc đuổi Tiêu Tư, phía Nam dẹp Lâm Ấp, dựng tên nước, chính ngôi tôn, đặt trăm quan, định niên hiệu, có đại lược về quy hoạch của đế vương”. Để thực hiện được sự nghiệp trên, Lý Bí đã có những cộng tác có tài đức: Triệu Túc làm Thái phó, Phạm Tu làm tướng võ, Tinh Thiều làm tướng văn. Về ba danh nhân này, chính sử không cho biết rõ quê quán ở đâu. Việc điều tra gần đây về lịch sử địa phương cho phép bổ khuyết một phần nào sự thiếu sót đó. Hà Nội có thể tự hào là quê hương của tướng Phạm Tu, vốn người làng Thanh Liệt, nay là xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì, Hà Nội.

pham-tu.jpg
Bức tượng Đô Hồ Đại Vương Phạm Tu.

Theo thần phả còn giữ được ở địa phương, Phạm Tu sinh năm Bính Thìn (476) vào ngày 10 tháng 3 âm lịch. Cuối năm Tân Dậu (tháng chạp âm lịch tức tháng 1 năm 542) Lý Bí dấy quân chống tên thứ sử Tiêu Tư tham tàn. Cuộc khởi nghĩa đã liên kết được các hào kiệt trong nước. Phạm Tu lúc đó đã 66 tuổi, mặc dù tuổi cao cũng vẫn hăng hái đem binh mã đến giúp và đã đánh đuổi họ Tiêu khiến hắn phải trốn chạy về Quảng Châu. Nghĩa quân đánh chiếm được thành Long Biên và gấp rút chuẩn bị đối phó với sự phản công của quân giặc. Quả nhiên đầu năm 543, quân Lương lại kéo sang xâm lược, chúng tập trung tướng tá quân sĩ tại bán đảo Hợp Phố (thời kỳ đó vẫn thuộc Châu Giao, tức gắn liền với địa bàn nước ta). Lý Bí đã chủ động đem quân sang tấn công và đã chiến thắng lớn, tiêu diệt gần hết toán quân xâm lăng.

den-pham-tu-800x400.jpg
Đền Phạm Tu ngày nay.

Tháng 5 năm 543, quân Lâm Ấp ở phương Nam lợi dụng những khó khăn của ta trong việc dẹp quân Lương, đã tiến ra xâm phạm bờ cõi, tiến ra đánh phá miền Đức Châu (Hà Tĩnh ngày nay), Phạm Tu được lệnh đem quân chống lại và đã diệt gọn quân giặc, ổn định được miền biên giới phương Nam. Chiến thắng trên tạo điều kiện cho Lý Bí đầu năm sau (tháng 2 năm 544) chính thức lên ngôi vua, tự xưng là Nam Việt Đế, đặt tên nước là Vạn Xuân.

Ba năm sau (545) quân nhà Lương tổ chức lại cuộc chinh phục, cử Dương Phiêu làm thứ sử và Trần Bá Tiên làm tướng lĩnh. Lý Bí chống lại Bá Tiên ở Chu Diên, bị thua, bèn lui về cửa sông Tô Lịch (khoảng phố chợ Gạo ở nội thành Hà Nội hiện nay) dựng thành lũy để chống lại quân giặc. Tại đây quân của Lý Nam Đế đã chiến đấu rất anh dũng chống lại quân Trần Bá Tiên đông mạnh gấp bội. Vì lực lượng quá chênh lệch, quân ta phải rút lui. Chính Phạm Tu đã hy sinh trong trận chiến đấu ác liệt này. Theo thần phả địa phương, ông mất vào ngày 20 tháng 7 năm Ất Sửu (545) “trong vòng chiến đấu, xoay cuộc tang thương, đại vương phút chốc hiển linh thần hóa”. Sử chí không chép việc Phạm Tu hy sinh vào năm nào. Tập diễn ca Thiên Nam ngữ lục viết vào thế kỷ thứ XVIII có ghi cái chết của vị tướng họ Phạm nhưng đặt thời điểm mãi ba năm sau, khi Lý Nam Đế rút về Gia Ninh (Việt Trì), đóng ở hồ Điển Triệt rồi bị quân Trần Bá Tiên tiến đánh, nghĩa quân lại phải lui về động Khuất Lão và Phạm Tu đã hy sinh cùng với Lý Nam Đế tại ngay động này (tháng 4 năm 548):

Phục Man trấn thủ cõi xa,

Nghe tin Nam Đế phải thua Triệt Hồ,

Vua cùng tướng quân Phạm Tu,

Vào Khuất Liêu động thác hư lên trời.

Dù sao thì hai tài liệu trên đều thống nhất ở chỗ Phạm Tu đã tử tiết trong khi chiến đấu chống quân xâm lược. Theo thần tích và truyền thuyết địa phương, ông được phong là Biên Hầu, và có tên thụy là Đô Hồ vì tương truyền thần Tây Hồ đã ứng điềm lành khi ông ra đời. Quê hương ông chính là thôn Văn thuộc xã Thanh Liệt ngày nay, tức cũng là quê của Chu Văn An nhà nho nổi tiếng cuối triều Trần sau này. Vua còn ra lệnh cho làng phải dựng đình phụng sự và cả xã Thanh Liệt được công nhận là thang mộc ấp, tức là được miễn trừ sưu dịch để tạo điều kiện cho việc phụng thờ. Ngôi đình chiếm một khu khá đẹp ở cánh đồng thôn Trung, xã Thanh Liệt hiện nay. Trong nội cung hiện còn bức tranh vẽ chân dung ông, ngoài mấy bức tranh khác vẽ những bộ hạ của ông. Theo các phụ lão địa phương, những bức tranh này vẫn truyền lại từ lâu đời, đến năm Nhâm Thân (1932) mới tô họa lại như đã được ghi trên bức tranh treo trong khám. Còn khá nhiều câu đối nhắc lại sự nghiệp đánh giặc cứu nước của ông, tỉ dụ như câu:

- Tượng nghĩa cự Lương binh, hách hách tư trung huyền nhật nguyệt

(Khởi nghĩa dẹp quân Lương, lẫm liệt tinh trung ngời nhật nguyệt)

- Phong hầu minh Lý sử, miên miên thang mộc ấm phần du

(Phong hầu sáng sử Lý, vẻ vang thang mộc rạng quê hương)

Hoặc câu:

Tướng sử Lục triều, Lương định quốc

(Chống quân Lương mức đối địch thời Lục triều, dũng tướng lừng danh sử chép)

Thần bị nhất Phạm, Liệt danh hương

(Dòng họ Phạm quê lùng danh đất Thanh Liệt, thần võ còn dấu bia truyền)

Theo Doanh nhân Thăng Long - Hà Nội

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Cốm Hàng Than, đúc đồng Ngũ Xã được công nhận nghề truyền thống
    Nghề sản xuất các sản phẩm từ cốm phố Hàng Than và nghề đúc đồng Ngũ Xã trên địa bàn được công nhận danh hiệu "Nghề truyền thống Hà Nội".
  • Trống đồng Hương Ngải - một nét đẹp của văn hóa Đông Sơn
    Trống đồng Đông Sơn là sản phẩm sáng tạo độc đáo, đặc sắc - một tài sản văn hóa quý giá mà cha ông để lại, là biểu tượng của nền văn minh, văn hóa Việt cổ thời dựng nước. Đến nay, Hà Nội là một trong số ít địa phương phát hiện và lưu giữ nhiều trống đồng Đông Sơn độc đáo và đặc sắc nhất trong cả nước.
  • Bước tiến lớn trong hợp tác về di sản văn hóa giữa Việt Nam và Pháp
    "Sau 2 năm triển khai (2022 - 2024), dự án “Chia sẻ và gìn giữ Di sản Việt Nam” không chỉ đáp ứng mục tiêu phát huy giá trị chuyên môn của Pháp trong lĩnh vực bảo tàng mà còn tạo nên mối liên hệ sâu sắc giữa các cơ quan văn hóa, di sản Việt Nam cũng như với các đối tác Pháp" - đó là nhận định của ông Olivier Brochet - Đại sứ Pháp tại Việt Nam tại buổi họp báo bế mạc Dự án FSPI “Chia sẻ và gìn giữ Di sản Việt Nam” được tổ chức tại Hà Nội chiều 3/6.
  • Công bố Bảo vật quốc gia Bộ sưu tập Vàng lá Châu Thành
    Bộ sưu tập gồm 9 hiện vật là những lá vàng dát mỏng có chạm khắc hình hoa sen và voi, được chế tác bằng kỹ thuật khắc-miết, gò-tán trên bề mặt.
  • Sức hút trải nghiệm giáo dục di sản của Văn Miếu - Quốc Tử Giám
    Chương trình giáo dục di sản tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám (quận Đống Đa, TP. Hà Nội) thời gian qua không chỉ thu hút học sinh Thủ đô, mà còn có sức hút với nhiều trường học của các tỉnh, thành phố khác.
  • “Vui khám phá di sản các nước” tại Bảo tàng Dân tộc học
    Nhằm tăng cường giao lưu học hỏi, khám phá về di sản văn hóa của Việt Nam cũng như các nước trên thế giới nhân dịp đầu hè, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam sẽ tổ chức chương trình “Vui khám phá di sản các nước” dành cho các em thiếu nhi trong hai ngày 1 và 2/6.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Hà Nội quyết liệt hành động chuyển đổi số, người dân Thủ đô hưởng nhiều lợi ích
    Hành động quyết liệt - phục vụ nhân dân thuộc nhóm phấn đấu của chuyển đổi số Thành phố Hà Nội. Từ thực tế, quá trình chuyển đổi số từ các cấp chính quyền đến các sở, ngành của Thành phố thời gian qua đã đạt được mục tiêu này. Quan trọng hơn cả, người dân là đối tượng hưởng lợi nhiều nhất khi Hà Nội đẩy mạnh chuyển đổi số.
  • “Bản hòa âm” nâng tầm Hà Nội
    Được xây dựng cùng lúc mang “tầm nhìn mới – tư duy mới”, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) và “Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050” (Quy hoạch Thủ đô) là một “bản hòa âm”, có tính tương hỗ nâng tầm Hà Nội, phát triển Thủ đô “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại”.
  • Quy định mới về xét tặng danh hiệu “Nghệ sĩ nhân dân”, “Nghệ sĩ ưu tú”
    Chính phủ vừa ban hành Nghị định mới, quy định về xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân (NSND), Nghệ sĩ ưu tú (NSƯT) có hiệu lực thi hành từ ngày 22/7/2024, trong đó bổ sung một số quy định mới, rõ ràng hơn về xét tặng danh hiệu.
  • Tìm giải pháp cho nền kinh tế báo chí truyền thông Việt Nam trong bối cảnh phát triển kinh tế số
    Sáng 14/6, trong khuôn khổ sự kiện thường niên “Diễn đàn báo chí tháng sáu” lần thứ 3 năm 2024, Bộ Thông tin và Truyền thông (Bộ TT&TT) phối hợp với Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức Hội thảo “Kinh tế báo chí truyền thông Việt Nam trong bối cảnh phát triển kinh tế số” đã tiếp cận phong phú theo nhiều góc độ, nhiều chiều cạnh về vấn đề kinh tế báo chí truyền thông trong bối cảnh kinh tế số.
  • Ngày hội Thể thao “Hue Sports Festival 2024”: Thi đấu chung kết giải Billiards ở Điện Kiến Trung
    Ngày hội Thể thao vì sức khỏe cộng đồng “Hue Sports Festival 2024” sẽ diễn ra từ 20/6 – 5/7 tại tỉnh Thừa Thiên Huế và vòng chung kết Giải Billiards được thi đấu ở Điện Kiến Trung (Đại nội Huế).
Đừng bỏ lỡ
Phạm Tu – tướng quân anh hùng thời Bắc thuộc
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO