Văn hóa – Di sản

Di tích Quốc gia đặc biệt Đình So “bất khả xâm phạm”

Phạm Vũ • 10/10/2023 21:47

“Có đưa tiền tỉ tôi cũng không để người ta làm điều vớ vẩn tại Đình So”, cụ Vương Đắc Hưng (87 tuổi), Phó tiểu ban quản lý Di tích Quốc gia đặc biệt Đình So (xã Cộng Hòa, huyện Quốc Oai, TP. Hà Nội) chia sẻ. Bởi vừa qua, người thủ từ tuổi xưa nay hiếm tiếp đoàn làm phim điện ảnh, người ta xin tháo hoành phi, câu đối tại Đình So để dựng cảnh quay cho bộ phim nhưng bất thành.

20230823_132708.jpg
Cổng tam quan Đình So.

Từ ngôi đình duy nhất được vua phong tặng “Vạn cổ anh linh”…

Chúng tôi đến Đình So - một trong những kiệt tác của kiến trúc và điêu khắc; quy mô kiến trúc nghệ thuật cổ kính chẳng khác gì một thắng tích cung điện nhỏ của Việt Nam. Đúng như dân gian lưu truyền “Đẹp đình So, to đình Cấn”, chúng tôi hoàn toàn bé nhỏ khi đứng trước di tích quốc gia đặc biệt này.

Theo nội dung khắc trên bia đá tại Đình So, đình thuộc hai xã Cộng Hòa và Tân Hòa, huyện Quốc Oai. Đây là ngôi đình thờ Tam vị Nguyên soái Đại vương, vốn là Linh Linh Tướng quân, con của Lạc Long, làm quan Thủy Thần ở Long cung phụng mệnh Thiên đình đầu thai làm con ông Cao Hiển và bà Lã Thị Ả. Ba ông đều là các vị tướng có công lớn, đã giải cứu vua Đinh Tiên Hoàng bị quân Ngô bao vây ở chùa Bối Khê và phù vua Đinh dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất giang sơn, lập nên nước Đại Cồ Việt. Nhớ ơn giải cứu, vua Đinh Tiên Hoàng cử người về làm lễ tế, phong tước là Tam vị Nguyên soái Đại vương và bốn mỹ tự “Cao thông, Bác đạt, Tĩnh chính, Tối linh”.

20230823_132616.jpg
Đình So là một trong những ngôi đình đẹp nhất Xứ Đoài cũng như cả nước.
img_0158.jpg
Một sắc phong được trưng bày tại Đình So.

Đình So trải qua hơn 400 năm đã nhận được 45 đạo sắc phong - tài liệu lưu trữ quý hiếm từ 27 vị vua (từ thời Đinh Tiên Hoàng, năm 968 đến cuối thời nhà Nguyễn, năm 1945). Sắc phong của các triều đại kết tinh giá trị tinh thần, truyền thống yêu nước và là niềm tự hào của cư dân địa phương về quê hương đất nước.

Nếu đến Đình So, chắc chắn cảnh quan di tích đều khiến tất cả bị mê hoặc khi đình tựa lưng Núi Rùa, phía trước nhìn ra dòng sông Đáy uốn lượn mềm mại. Thế đất Đình So “Sơn châu Thủy tự”, đắc địa theo phong thủy. Đình được trùng tu xây dựng ngày 27 tháng 7 năm Quý Mão (năm 1663), có khuôn viên rộng hơn 4 ha, kiến trúc kiểu nội công ngoại quốc. Tòa đại đình dài 32,9m, rộng 13,1m; gồm 5 gian, 2 chái, 2 dĩ, bốn mái lợp ngói mũi hài cổ, bờ nóc gần hai hàng gạch hộp rỗng hoa chanh và bốn đầu đao gắn tượng nghê, uốn cong vút lên theo kiểu “Tàu đạo lá mái”. Di tích quốc gia đặc biệt này có 6 bộ vì kèo, nóc được kết cấu theo kiểu “Chồng rường - giá chiêng” quy mô bề thế. Hệ thống cột xếp thành 6 hàng dọc, 10 hàng ngang (60 cột gỗ) và có sàn gỗ Lim chắc chắn.

Khuôn viên trước tòa đại Đình bao gồm Tam quan, sân cỏ rộng và hồ bán nguyệt được bao quanh bởi vành đai đê sông Đáy, đẹp cổ kính độc nhất vô nhị của đình làng Việt. Trang trí mỹ thuật Đình So khá phong phú và đa dạng. Các mảng chạm khắc tập trung chủ yếu ở các bức còn nghi môn; trong tòa đại đình các bẩy đều chạm trổ hình tứ linh, tứ quý, Lân, Long mã, Hồ phù, Rùa, Cá chép, Hoa sen, các lá lật xen kẽ; hồ nước, mây trời, hoa lá rất sinh động.

20230823_104314.jpg
Vẻ cổ kính trên từng hạng mục tại Đình So.
img_0124.jpg
Những nét chạm khắc tinh xảo trong kiến trúc của đình.

Sự kết hợp giữa chạm khắc, chạm bong và tổng hòa khéo léo nhiều phong cách kiến trúc tạo ra sự đa dạng trong trang trí, đa chiều trong kiến trúc mà vẫn đảm bảo tính tổng thể hoàn chỉnh, thống nhất, bề thế về không gian với những thăng hoa trong sáng tạo của điêu khắc và kiến trúc, mô tả cuộc sống đương thời và gửi gắm vào đó những khát vọng của con người với nhân bản Chân - Thiện Mỹ.

Theo các nhà nghiên cứu lịch sử văn hóa, Đình So là một trong những kiệt tác của kiến trúc và điêu khắc. “Đình So được tặng 3 bằng xếp hạng Di tích Quốc gia: Di tích Kiến trúc thế kỷ XVII (1980); Di tích Lịch sử - Văn hóa (1995) và Di tích Quốc gia đặc biệt (2018). Theo tôi tìm hiểu, trước khi dựng đình thì các hiệp thợ đã dựng mô hình, mỗi hiệp thợ làm một công đoạn. Tục truyền, xưa sông Đáy sát ngay cạnh đình, một đêm phong ba bão táp, vua Thủy Tề cho nhân dân một bè gỗ về làm đình. Trong đình có 3 cây gỗ chò vảy nhìn giống với cột bê tông bây giờ. Không có đình nào ở Việt Nam được nhà vua phong “Vạn cổ anh linh” - nghĩa là đời đời kiếp kiếp linh thiêng như đình So”, cụ Vương Đắc Hưng, nhấn mạnh.

…đến Đình So bất khả xâm phạm

Trò chuyện với cụ Vương Đắc Hưng gần 4 giờ đồng hồ, quên cả cái đói của bữa trưa, chúng tôi mới vỡ lẽ vị thủ từ tuổi gần 90, đã trông coi Đình So hơn 30 năm qua vừa làm được một việc mà như ông nói: “chắc chưa có ai “rắn” như tôi”, biến Đình So thành di tích “bất khả xâm phạm”.

img_0111.jpg
Cụ Vương Đắc Hưng (87 tuổi), Phó tiểu ban quản lý Di tích Quốc gia đặc biệt Đình So.

Chuyện là cách đây không lâu, đoàn làm phim điện ảnh “Vợ quan” từ trong Nam đến Đình So, xin thực hiện một số cảnh quay trong khuôn viên của đình. Đoàn phim đã đưa cho cụ Hưng xem văn bản các cơ quan, ban ngành và cấp có thẩm quyền của Hà Nội đồng ý chủ trương cho đoàn phim quay tại Đình So. Vui vẻ tiếp đón nhưng cụ Hưng muốn xem kịch bản trước để dễ bề phối hợp. Đoàn phim nói không có kịch bản, cụ Hưng nhất quyết từ chối làm việc. “Sau đó đoàn phim đưa cho tôi một số hình ảnh thể hiện bối cảnh dự định xin quay trong đại đình”.

Theo bản vẽ phối cảnh đoàn phim đưa cho cụ Hưng, họ muốn dựng phòng khách, phòng thờ phủ quan huyện cho “Vợ quan” tại đại đình và “xin dọn, cất, che những đồ không dùng đến, thay sập bằng trường kỷ, treo rèm, xin tháo hoành phi câu đối của đình, xin dựng vách ngăn phòng, cửa võng như hình vẽ, treo đồ quay phim, xin mượn bàn ghế, đồ trang trí nếu phù hợp để quay”. Đồng thời, gian bên cạnh ban thờ tại đại đình, đoàn phim muốn xin dựng hai phòng ngủ của… vợ quan. Đoàn phim đã mang gỗ lạt, bàn ghế về chỉ việc lắp ghép và bấm máy.

dinh-so-1-.jpg
dinh-so-2-.jpg
Bản vẽ đoàn làm phim xin làm bối cảnh tại Đình So.

“Khi xem xong những hình ảnh ấy, tôi lặng người và mời đoàn làm phim ra khỏi đại đình, đồ đạc cũng vậy. Tôi nói với họ, Đình So không phải nơi các anh dựng những cảnh như vậy. Các anh làm sai nguyên tắc, trái với quy định bảo vệ di sản văn hóa. Thượng cổ đến nay, nhà vua đi qua đình còn phải đứng làm lễ”, cụ Vương Đắc Hưng giọng cao trào dù đã phẫu thuật ung thư vòm họng 10 năm nay.

Thủ từ không đồng ý, người của đoàn phim vào tận nhà riêng, tìm mọi cách để cho cụ Hưng “xuôi”. Thậm chí, 12 giờ đêm, người của đoàn phim gọi điện thoại cho cụ ra Đình So. “Họ đứng ở cửa đại đình hai tiếng đồng hồ, thuyết phục tôi mở cửa. Họ bảo tôi hé cửa để cho quay một chút nhưng tôi bảo không, có cho tôi tiền tỷ tôi cũng không đồng ý để người ta xâm hại đại đình Đình So”, lão thủ từ nhấn mạnh. Theo cụ Hưng, đạo diễn phim quốc tịch nước ngoài, có người trong đoàn phim bảo với cụ, nếu không dựng được cảnh trong đại đình Đình So thì cháu chỉ có hai con đường: phá sản hoặc tự sát. “Tôi chỉ nói việc ai người ấy làm và không ai bị làm sao cả”.

img_0133.jpg
Gian thờ chính của đại đình - nơi đoàn làm phim muốn xin tháo hoành phi, câu đối để dựng cảnh phòng thờ của quan huyện trong phim.

Sau đó, trong cuộc họp hội lão, hội người cao tuổi, ban quản lý di tích, cụ Hưng đưa những hình ảnh bản vẽ của đoàn phim định dựng trong đại đình cho mọi người xem, tất cả đều sợ hãi. Ai cũng bảo, từ nay về sau, kể cả khi cụ Hưng không còn thì sẽ học tập cụ, cấm tất cả những việc làm không đúng tại Đình So. Theo Phó tiểu ban quản lý Di tích Quốc gia đặc biệt Đình So, làm vậy để bảo vệ di sản văn hóa - lịch sử quốc gia, đó cũng là nguyện vọng của người dân 2 xã Cộng Hòa và Tân Hòa.

“Đình So là bất khả xâm phạm. Không ai có thể tháo hoành phi, câu đối hay sắc phong tại đại đình dù với lý do gì. Không ai có thể mượn cung thánh để làm nhà quan. Trong trường hợp không tháo hoành phi, câu đối mà chỉ dựng hai phòng ở gian bên cạnh đại đình theo cảnh phim, tôi cũng không cho phép. Với di tích đặc biệt cấp quốc gia thì không được làm gì. Đến Đình So để quảng bá hình ảnh di tích, phát triển du lịch, không yêu cầu thay đổi gì trong đại đình thì tôi đồng ý hết.

Tôi trông nom đình không có phụ cấp, làm trên tinh thần tự nguyện. Chúng tôi cũng không đòi hỏi, chỉ có cái tâm để bảo vệ di sản của cha ông”, cụ Vương Đắc Hưng nhấn mạnh./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
  • Quốc Tử Giám - 950 năm dấu ấn lịch sử và giá trị trường tồn của quốc học Việt Nam
    Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học tập, xem trọng việc đào tạo và trọng dụng nhân tài để xây dựng quốc gia. Ra đời vào năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám chính là dấu mốc mang tính bước ngoặt của nền giáo dục Đại Việt. Di tích và tư liệu lưu giữ tại quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến nay đã trở thành những biểu tượng tiêu biểu, minh chứng cho bề dày truyền thống văn hiến của đất nước.
  • Triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”: Đề cao giá trị đạo học và tình yêu quê hương đất nước
    Sáng nay 10/11, tại không gian văn hóa vườn hoa đền Bà Kiệu bên hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Sự kiện là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
  • Hà Nội: Công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo và khai trương Không gian văn hóa Lũng Trăng
    Tối 8-11, tại Đồi Ba Thang, thôn Yên Bình 1, xã Yên Xuân, Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 Không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội năm 2026 và khai trương không gian văn hóa Lũng Trăng. Nằm dưới chân núi Viên Nam, giữa không gian thiên nhiên của vùng đất Mường Yên Xuân, Lũng Trăng ra đời mở ra một không gian giao thoa giữa thiên nhiên, nghệ thuật và văn hóa bản địa.
  • Hai di sản tư liệu Việt Nam góp thêm dấu ấn trong kho tàng Ký ức thế giới
    “Văn bia Phố Hiến” (Hưng Yên) và “Ma nhai trên núi Non Nước” (Ninh Bình) vừa được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nâng tổng số di sản tư liệu của Việt Nam được UNESCO ghi danh lên 13.
  • Đình Tường Phiêu- từ di sản độc đáo đến câu chuyện phát huy giá trị
    Tại Di tích quốc gia đặc biệt đình Tường Phiêu (xã Phúc Thọ, TP Hà Nội), bài toán phát triển kinh tế di sản gắn với bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử đang có những chuyển biến tích cực. Chính quyền địa phương đang gắn kết các giá trị độc nhất vô nhị tại đình Tường Phiêu với làng nghề hoa cây cảnh truyền thống, giáo dục di sản ở địa phương để chung sức phát triển du lịch văn hóa Hà Nội.
  • Hà Nội sẵn sàng cho Festival làng nghề toàn cầu lần thứ nhất
    UBND Thành phố Hà Nội vừa có chỉ đạo tổ chức Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất, năm 2026, diễn ra từ giữa tháng 11/2026 tại Hoàng thành Thăng Long. Sự kiện quy tụ khoảng 200 đại biểu, nghệ nhân quốc tế với nhiều hoạt động trọng tâm như Lễ Khai mạc, Hội nghị xúc tiến đầu tư, Hội thi sản phẩm thủ công Châu Á – Thái Bình Dương và các tour trải nghiệm làng nghề.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
  • Ý nghĩa chiến lược của việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam
    Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa và dấu ấn đặc biệt, tạo động lực để văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
  • Món quà âm nhạc đặc biệt dành tặng thầy cô của nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung
    Nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11/2026, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung vừa cho ra mắt hai sáng tác mới mang tên “Lời tri ân” và “Ơn thầy cô mến thương”. Hai tác phẩm khắc họa trọn vẹn hình ảnh người thầy qua lăng kính của sự trải nghiệm trưởng thành và cả thế giới trong sáng của tuổi học trò.
Di tích Quốc gia đặc biệt Đình So “bất khả xâm phạm”
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO